تحقیق درباره زندگی مصطفی رحماندوست

زندگی و کارهای مصطفی رحماندوست

مصطفی رحماندوست، که با نام “شاعر صد دانه یاقوت” نیز شناخته می‌شود، یکی از نویسندگان و شاعران محبوب ایران در حوزه ادبیات کودک و نوجوان است. او در شهر همدان به دنیا آمد و از همان دوران جوانی، علاقه زیادی به شعر و داستان داشت.

رحماندوست تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی به پایان برد و سپس سال‌های زیادی از زندگی خود را صرف نوشتن برای کودکان و ترجمه آثار ارزشمند کرد. او مدتی نیز به عنوان سردبیر در مجلات مختلف کودک فعالیت داشت.

از این هنرمند پرکار، آثار بسیار زیادی به جا مانده است. او برای خردسالان، کودکان و نوجوانان، کتاب‌های شعر و داستان فراوانی نوشته است. مجموعه شعر “ترانه های نوازش” و کتاب داستان “قصه دو لاک پشت تنها” تنها نمونه‌هایی از کارهای او هستند. بسیاری از این کتاب‌ها به زبان‌های دیگر نیز ترجمه شده‌اند.

علاوه بر نوشتن، رحماندوست در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی مختلفی برای بچه‌ها حضور یافت و با خواندن شعر و قصه، دل بسیاری از کودکان ایرانی را به دست آورد. شعر معروف “صد دانه یاقوت” که درباره شکرگزاری برای نعمت‌های خداوند است، از مشهورترین کارهای اوست که هنوز هم توسط بسیاری از کودکان خوانده می‌شود.

مصطفی رحماندوست با زبان ساده و شیرین خود، توانست دنیای زیبایی برای کودکان بسازد و نقش مهمی در علاقه‌مند کردن نسل‌های مختلف به کتاب و کتابخوانی ایفا کند.

در این بخش، شما را با زندگی مصطفی رحماندوست آشنا می‌کنیم. در ادامه با ما همراه باشید.

زندگی نامه مصطفی رحماندوست

مصطفی رحماندوست در اول تیرماه ۱۳۲۹ در همدان به دنیا آمد. تلاش‌های او به ادبیات کودک و نوجوان ایران روح تازه‌ای بخشید و به همین دلیل، بسیاری او را بنیانگذار شعر کودک در ایران می‌دانند. رحماندوست در راه پیشبرد و غنی‌سازی ادبیات کودکان و نوجوانان در کشور، خدمات ارزشمندی ارائه کرده است.

او به عنوان شاعر، نویسنده و مترجم کتاب‌های کودکان و نوجوانان شناخته می‌شود و همچنین در هیئت داوری جشنواره بین‌المللی شعر فجر نیز عضویت داشته است. شعر به یاد ماندنی «صد دانه یاقوت» از سروده‌های این شاعر بزرگ است که خاطره‌ی سه نسل از کودکان و نوجوانان ایرانی را با خود همراه دارد.

دیرینه مصطفی رحماندوست

مصطفی رحماندوست در یازده‌سالگی متوجه شد که استعداد سرودن شعر دارد. او در دوران کودکی با شعرهایی که مادرش زیر لب زمزمه می‌کرد بزرگ شده بود و اشعار مثنوی مولوی را از بر بود.
برای مصطفی کوچک عجیب بود که پدرش، با وجود آنکه مردی قوی و قدرتمند بود، هرگاه شعری درباره کربلا می‌خواند، غمگین می‌شد و چشمانش پر از اشک می‌گردید. این موضوع کنجکاوی او را برانگیخت که بفهمد چگونه کلماتِ بر صفحه کاغذ چنین قدرتی دارند که حتی پدرش را به گریه می‌اندازند. همین انگیزه‌ای شد تا خواندن و نوشتن بیاموزد و به مطالعه دیوان شاعران روی آورد.

در مدرسه، حافظ می‌خواند و سعی می‌کرد غزلیاتش را حفظ کند. وقتی به دبیرستان ابن‌سینا رفت، در رشته ادبیات (که امروز به آن علوم انسانی می‌گویند) تحصیل کرد. او عاشق کتاب خواندن بود و در خاطراتش از کتابخانه دبیرستان می‌گوید: «کتابخانه‌ای نسبتاً خوب داشت، اما گرفتن کتاب از آن سخت بود. با این حال، بسیاری از کتاب‌هایش را خواندم. کمبود کتاب را هم با کرایه کردن از کتاب‌فروشی جبران می‌کردم. شبی یک ریال کرایه می‌دادم. گاهی هم داستان کتاب‌ها را از دوستان اهل کتاب می‌پرسیدم تا مجبور نباشم پول بیشتری بدهم.»

به پیشنهاد پدر، مدتی نیز دروس حوزوی خواند. در سال‌های آخر دبیرستان، نقاشی و موسیقی را هم تجربه کرد. در نقاشی چندان پیشرفتی نداشت، اما سنتور را به خوبی می‌نواخت.

او در خاطراتش تعریف کرده: «در سال ۱۳۴۹ برای ادامه تحصیل به تهران رفتم و در رشته زبان و ادبیات فارسی ثبت‌نام کردم. حضور در تهران این فرصت را به من داد تا با شخصیت‌هایی مانند دکتر علی شریعتی، استاد مرتضی مطهری و دکتر بهشتی آشنا شوم. شرکت در جلسات درس این بزرگان و حضور در محافل ادبی و هنری آن زمان، باعث شد دانش و بینش عمیقی به دست آورم.»

درباره نخستین تجربه‌های نویسندگی می‌گوید: «وقتی دانش‌آموز دبیرستان بودم، اولین نوشته‌ام در یک مجله محلی چاپ شد. در دوران دانشجویی هم شعرها و داستان‌های زیادی نوشتم و منتشر کردم. اما در سال‌های پایانی دانشگاه، با «ادبیات کودک و نوجوان» آشنا شدم و تصمیم گرفتم تمام تمرکزم را روی این راه بگذارم. ساده‌نویسی را تمرین کردم، روانشناسی خواندم، معلم کودکان شدم و کتاب‌های مخصوص آنان را مطالعه کردم. شروع کارم با قصه‌گویی بود؛ اولین قصه‌هایم «سربداران» و «خاله خودپسند» نام داشتند و بعد از آن به شعر گفتن برای کودکان پرداختم.»

تحصیلات رحماندوست

مصطفی رحماندوست پس از پایان تحصیلات خود در مقطع کارشناسی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، در کتابخانه مجلس به عنوان کارشناس کتاب‌های خطی مشغول به کار شد. پس از آن، مسئولیت‌های مختلفی را در حوزه نشر و مطبوعات بر عهده گرفت؛ از جمله مدیر مسئولی نشریات رشد، مدیریت مرکز نشریات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سردبیری مجله‌های «رشد دانش‌آموز»، «سروش کودکان و نوجوانان» و «شهرزاد قصه‌گو».

او همچنین به مدت سه سال به عنوان مدیرکل دفتر مجامع و فعالیت‌های فرهنگی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خدمت کرد. به گفته خودش، این دوره نقطه آغازینی برای معرفی ادبیات برتر کودک و نوجوان ایران به دیگر زبان‌های دنیا بود. وی در سال ۱۳۷۱ بار دیگر به دانشگاه بازگشت و در رشته زبان و ادبیات فارسی ادامه تحصیل داد و موفق به دریافت نشان درجه یک هنری (معادل دکتری) شد.

رحماندوست در دانشگاه‌ها نیز به تدریس دروس داستان‌نویسی، قصه‌گویی و ادبیات کودک و نوجوان پرداخت. پس از بازنشستگی از مشاغل دولتی، در انتشارات امیرکبیر به عنوان مدیر گروه شکوفه (بخش کودک و نوجوان) فعالیت کرد و همچنین مشاور رئیس کتابخانه ملی ایران شد. یکی از دستاوردهای مهم او در این دوره، راه‌اندازی پایگاه اینترنتی «کتابخانه ملی کودک و نوجوان ایران» بود که در دهه اول فعالیتش، متن کامل بیش از ۲۴ هزار کتاب کودک و نوجوان را در دسترس پژوهشگران قرار داد.

او همچنین در مقام داوری در جشنواره‌های مختلفی همچون جشنواره‌های کتاب و مطبوعات کودک، کتاب سال، و نیز به عنوان عضو شورای کتاب کودک ایران و موسیقی کودک حضور فعال داشته است. علاوه بر این، رحماندوست از داوران ثابت جشنواره‌های بین‌المللی فیلم و تئاتر کودک و نوجوان در اصفهان است.

لیست آثار مصطفی رحماندوست

مصطفی رحماندوست، نویسنده و شاعر محبوب، آثار فراوانی برای کودکان و نوجوانان خلق کرده است. برخی از مهم‌ترین کارهای او عبارتند از:

💠 لالایی‌ها: مجموعه‌ای از لالایی‌های زیبا که در میان آنها «لالایی عاشورا» و «گنجشک لالا» بسیار پرطرفدار شده‌اند.
💠 ترانه‌های نیایش
💠 مجموعه شعرهای «قصه‌های پنج انگشت» و «بازی با انگشت‌ها» که از ادبیات کهن و محلی ایران الهام گرفته‌اند.
💠 هیچانه‌ها
💠 سفید بود، سفید تنها بود
💠 ترانه‌های نوازش
💠 فوت کوزه‌گری: گنجینه‌ای از ضرب‌المثل‌های ایرانی
💠 زیباتر از بهار
💠 صد دانه یاقوت
💠 مجموعه شعر «دوستی شیرین است»
💠 فرهنگ آسان: دانشنامه‌ای برای کودکان و نوجوانان
💠 این تریزی، آن تریزی
💠 باغ مهربانی‌ها
💠 قصه گویی، اهمیت و راه و رسم آن
💠 ریشه‌ها در خاک، شاخه‌ها در باد

تا به امروز، ۳۱۴ کتاب از این نویسنده ایرانی در زمینه‌های گوناگون مانند روش‌های قصه‌گویی و مجموعه شعر برای کودکان و نوجوانان، در ایران و دیگر کشورهای جهان منتشر شده است. شمار کتاب‌های او به بیش از شش و نیم میلیون نسخه رسیده است.

مصطفی رحماندوست با نام “عمو مصطفی” و از طریق خدمات انتشاراتی در آمریکا، این فرصت را برای کودکان ایرانی ساکن خارج از کشور فراهم کرده است تا بتوانند کتاب‌هایش را بخوانند و تهیه کنند.

برخی از کتاب‌های او به سیزده زبان مختلف ترجمه شده‌اند، از جمله «سه قدم دورتر شد از مادر»، «قصه دو لاک پشت تنها»، «دو تا عروس، دو تا داماد»، «بازی با انگشت‌ها» و …

بعضی از شعرهای او در کتاب‌های درسی فارسی جای گرفته‌اند و شعر «صد دانه یاقوت» از شناخته‌شده‌ترین کارهای اوست.