سوره یوسف یکی از زیباترین داستانهای قرآن است که در شهر مکه بر پیامبر اسلام نازل شد. این سوره، سرگذشت حضرت یوسف و پدرش حضرت یعقوب را روایت میکند. داستانی پر از فراز و نشیب که درسهای بزرگی درباره ایمان، صبر، بخشش و توکل به خدا در خود دارد.
بسیاری از مومنان بر این باورند که خواندن این سوره برکتهای زیادی به همراه میآورد. گفته میشود اگر کسی این سوره را با توجه و искренیت بخواند، خداوند سختیهای زندگیاش را آسان میکند و نور فهم و درک در دلش میافروزد. همچنین نقل است که تلاوت این سوره به ویژه در رفع غم و اندوه و پیدا کردن راه حل برای مشکلات بسیار مؤثر است.
برخی نیز معتقدند خواندن سوره یوسف باعث میشود فرد در نظر دیگران محبوب و زیبا دیده شود، همانطور که خداوند به حضرت یوسف زیبایی ظاهری و باطنی بخشیده بود. اما مهمتر از همه، این سوره یادآور میکند که حتی در سختترین شرایط، اگر به خدا توکل کنیم، سرانجام خوبی در انتظارمان خواهد بود.

سوره یوسف، دوازدهمین بخش قرآن کریم است که در شهر مکه بر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نازل شده است. در این نوشته، قصد داریم این سوره را معرفی کنیم، دلیل انتخاب نام آن را بیان نماییم و همچنین درباره محتوای سوره، دلیل و زمان نزول آن، ویژگیهای برجسته و آیههای معروفش توضیحاتی ارائه دهیم.
معرفی سوره یوسف
سوره یوسف ۱۱۱ آیه دارد و در بخشهای دوازدهم و سیزدهم قرآن جای گرفته است. این سوره، ششمین سورۀ قرآن است که با حروف مقطعه آغاز میشود و از نظر تعداد آیات، در دستۀ سورههای مئون قرار میگیرد.
توضیح: سورههای مئون به سورههایی گفته میشوند که حدود صد آیه یا کمی کمتر یا بیشتر دارند.
هدف اصلی این سوره، آشنا کردن انسانها با سرپرستی و حمایت خداوند از بندگانش، حتی در سختترین شرایط زندگی است.
نکتۀ ویژه و بینظیر سوره یوسف این است که تنها داستان کامل و تاریخی قرآن، یعنی سرگذشت حضرت یوسف علیهالسلام، در آن بیان شده و موضوع دیگری در این سوره مطرح نشده است.
علت نامگذاری سوره یوسف
سوره یوسف تنها بخشی از قرآن است که تقریباً تمام آیات آن، به جز چند آیه در انتها، به شرح کامل زندگی حضرت یوسف میپردازد. به همین دلیل است که این سوره به نام ایشان نامگذاری شده است.
همچنین، در سراسر قرآن کریم، نام «یوسف» ۲۷ بار ذکر شده که ۲۵ مورد آن فقط در این سوره آمده است.
این سوره نام دیگری نیز دارد: «احسن القصص» که به معنای «زیباترین داستانها»ست. این نام از آیه سوم همین سوره گرفته شده است.
محتوای سوره یوسف
خلاصه این سوره را میتوان اینگونه بیان کرد: ایمان راستین، پاکدامنی و تکیه کردن به خدا در شرایط سخت، و نتیجه این رفتارها که قرار گرفتن در مسیر تربیت الهی، نزدیک شدن به پروردگار و برگزیده شدن برای رسیدن به مقام بلند است.
جزئیات محتوای این سوره به شرح زیر است:
– شروع سوره: نزول قرآن به زبان عربی برای اندیشیدن، آغاز زیباترین داستانها (آیات ۱ تا ۳)
– دوران کودکی یوسف، خواب راستین او، پند پدر برای بازگو نکردن خواب برای برادران، رحمت خدا بر مردم (آیات ۴ تا ۷)
– حسادت برادران به محبوبیت یوسف نزد پدر، نقشه کشیدن برای از میان برداشتن او، درخواست جدا کردن یوسف از پدر، انداختن او در چاه و بازگشت با چشمان گریان نزد پدر و ادعای خورده شدن یوست توسط گرگ (آیات ۸ تا ۱۸)
– پیدا کردن یوسف توسط کاروانیان و فروختن او به بهای کم به عزیز مصر، بزرگ داشتن یوسف در خانه عزیز مصر و بخشیدن دانش و حکمت به او (آیات ۱۹ تا ۲۲)
– علاقه زلیخا به یوسف، پاکی و پرهیزگاری یوسف، رسوایی، دروغ زلیخا، قضاوت درباره این ماجرا، آشکار شدن راستی، شایعهپردازی زنان شهر، توجیه کردن خود توسط زلیخا (آیات ۲۳ تا ۳۲)
– زندانی شدن یوسف به دلیل دوری از گناه، خواب دیدن زندانیان و تعبیر آن، راهنمایی زندانیان به سوی یکتاپرستی و راه راست (آیات ۳۳ تا ۴۲)
– خواب دیدن پادشاه مصر، ناتوانی خوابگذاران از تعبیر خواب، تعبیر خواب پادشاه توسط یوسف و دادن راه حل برای گذر از سالهای سخت، خواسته شدن یوسف نزد پادشاه، روشن شدن حقیقت، گماشته شدن یوسف به عنوان وزیر مصر (آیات ۴۳ تا ۵۷)
– خشکسالی در کنعان و آمدن برادران یوسف به مصر، گرفتن آذوقه و پذیرفتن شرط یوسف برای آوردن برادر دیگر در بار بعد بدون اینکه او را بشناسند (آیات ۵۸ تا ۶۱)
– گذاشتن پول آذوقه در بار برادران، قول گرفتن یعقوب از پسران برای همراه آوردن برادر دیگر و سفارش ورود به مصر از درهای مختلف (آیات ۶۲ تا ۶۸)
– برنامه یوسف برای نگه داشتن برادر نزد خود (آیات ۶۹ تا ۸۲)
– بازگشت نزد پدر، اندوه یعقوب و درخواست جستوجو برای یوسف و برادرش و ناامید نشدن از رحمت خدا (آیات ۸۳ تا ۸۷)
– بازگشت برادران به مصر، شناختن یوسف و دیدن برتری و بزرگی او، پشیمانی برادران، بخشیدن آنان توسط یوسف و فرستادن پیراهنش برای پدر (آیات ۸۸ تا ۹۳)
– بینا شدن یعقوب و درخواست بخشش برادران یوسف از پدر، دیدار یعقوب و یوسف (آیات ۹۴ تا ۱۰۰)
– حمایت و نگهبانی خدا از یوسف در همه لحظات زندگی (آیات ۱۰۱ و ۱۰۲)
– فراخواندن مردم به یکتاپرستی بدون چشمداشت پاداش، نشانههای خدا در جهان، شریک قرار دادن برای خدا، هشدار درباره آمدن عذاب بر مشرکان (آیات ۱۰۳ تا ۱۰۷)
– بیان کار پیامبر: دعوت مردم به یکتاپرستی، یادآوری پایان کار پیشینیان، پند گرفتن از سرنوشت گذشتگان برای خردمندان، قرآن که راستکننده کتابهای آسمانی پیشین و راهنمای به سوی خوشبختی است (آیات ۱۰۸ تا ۱۱۱)
شأن نزول سوره یوسف
این سوره پاک در پاسخ به پرسش یهودیان از پیامبر اکرم نازل شد که میپرسیدند: «چرا قوم بنیاسرائیل از سرزمین شام به مصر کوچ کردند؟»
در روایتی دیگر آمده است که این داستان زیبا، پاسخی به درخواست مردم از پیامبر بود تا داستانی برایشان بیان کند که مایه آرامش و تسلی دلها باشد.
فضیلت و خواص سوره یوسف
فواید و ویژگیهای خوبی برای کسانی که سوره یوسف را میخوانند، بیان شده است. از جمله این موارد:
– کسی که این سوره را بخواند و آن را به دیگران نیز یاد بدهد، مرگ آسانی خواهد داشت و از حسادت در امان میماند.
– همچنین اگر کسی هر شب یا هر روز این سوره را تلاوت کند، در قیامت با چهرهای زیبا برانگیخته میشود، از ترس و هراس روز قیامت در امان است و در گروه بندگان ویژه خداوند قرار میگیرد.
آیات مشهور سوره یوسف
برخی از آیات این سوره، بیش از بقیه شناخته شده و میان مردم رایج هستند.
صبر جمیل (آیه 18)
برادران، پیراهن یوسف را که با خونی جعلی آلوده کرده بودند، نزد پدر آوردند. یعقوب با دیدن این صحنه گفت: “این نفسهای شماست که چنین کاری را در نظرتان زیبا جلوه داده. من اکنون صبری زیبا و استوار پیشه میکنم و تنها از خداست که در برابر آنچه توصیف میکنید، یاری میجویم.”
نفس اماره (آیه 53)
من خود را کاملاً بیگناه نمیدانم، زیرا نفس انسان پیوسته او را به سوی بدیها فرامیخواند؛ مگر آنجا که پروردگارم رحم کند. بیگمان پروردگارم آمرزنده و مهربان است.
نتیجه تقوا و شکیبایی، پاداش شایسته (آیه 90)
هرکس که از گناه بپرهیزد و در برابر سختیها شکیبایی کند، [پاداش نیکو خواهد یافت] زیرا خداوند پاداش افراد نیکوکار را هرگز از بین نمیبرد!»
پیروی از روش پیامبر صلیاللهعلیهوآله از روی آگاهی (آیه 108)
بگو: «این است راه و روش من. من و کسانی که از من پیروی کردهاند، با بینش و آگاهی کامل، همگان را به سوی خدا فرا میخوانیم. خداوند پاک و منزه از هر نقصی است و من هرگز از کسانی نیستم که برای او شریک قائل میشوند.»
در مورد سوره فتح













