هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
ضمیر ناخودآگاه مانند یک انبار بزرگ و قدرتمند در ذهن شماست. این بخش از ذهن، همه چیزهایی را که فکر می کنید، احساس می کنید و تجربه می کنید، حتی اگر خودتان مستقیماً از آنها آگاه نباشید، در خود نگه می دارد.
این مخزن عظیم، خاطرات، عادت ها، اعتقادات و آرزوهای شما را در خود جای داده و به صورت پنهان، بر بسیاری از تصمیم ها، رفتارها و احساسات شما تأثیر می گذارد. در حقیقت، بخش عمده ای از شخصیت و واکنش های شما از این قسمت نشأت می گیرد.
می توان آن را به کوه یخی تشبیه کرد که بخش کوچک و قابل مشاهده آن، ذهن خودآگاه شماست و بخش عظیم و پنهان در زیر آب، همان ضمیر ناخودآگاه است که با وجود دیده نشدن، جهت و حرکت کلی کوه یخ را تعیین می کند.
ضمیر ناخودآگاه بخشی از ذهن ماست که در روانشناسی بسیار مورد توجه قرار میگیرد. این قسمت از روان ما، بدون اینکه خودمان متوجه باشیم، فعال است و بر رفتار و افکارمان تأثیر میگذارد. در این نوشته، میخواهیم چند ویژگی مهم و مفهومهای اساسی مربوط به ضمیر ناخودآگاه را توضیح دهیم.
ذهن ما بخشی دارد به نام ضمیر ناخودآگاه که گاهی با نام انگلیسی Unconscious mind هم شناخته میشود. این بخش، جایی است برای افکار، خاطرات، احساسات و آرزوهایی که در لحظه بهصورت آگاهانه به آنها فکر نمیکنیم. ضمیر ناخودآگاه در پسزمینهٔ ذهن ما فعال است و بدون این که متوجه باشیم، روی رفتار و انتخابهایمان تأثیر میگذارد.
زیگموند فروید که به عنوان بنیانگذار روانکاوی شناخته میشود، نقش بسیار مهمی در معرفی و گسترش این مفهوم داشت. او باور داشت که افکار و تمایلات پنهان در ضمیر ناخودآگاه، اثر زیادی بر نحوهٔ رفتار ما دارند و تحقیقات و نظریههایش نیز بر پایهٔ همین ایده شکل گرفت.
تأثیرات محیط اطراف میتواند روی بخشهای گوناگون زندگی ما و حتی ویژگیهای شخصیتیمان اثر بگذارد. برای نمونه میتوان به این موارد اشاره کرد:
ذهن ناخودآگاه ما میتواند به شکل قابل توجهی روی افکار، هیجانات و رفتارهایمان اثر بگذارد. این بخش از ذهن، بدون اینکه خودمان متوجه باشیم، میتواند واکنشهای ما در شرایط گوناگون را عوض کند، در تصمیمهایمان نقش داشته باشد و حتی بر نحوه ارتباط ما با اطرافیان تأثیر بگذارد.
خوابها مانند پنجرهای به دنیای پنهان ذهن ما هستند. زیگموند فروید، روانشناس معروف، عقیده داشت که خوابها راهی برای بروز افکار و احساساتی هستند که در عمق وجود ما پنهان شدهاند. به همین دلیل، بسیاری از روانشناسان با بررسی خوابهای افراد، سعی میکنند به درک بهتری از اندیشهها و عواطف درونی آنها دست پیدا کنند.
گمان میرود که ذهن ناخودآگاه از ابزارهای محافظتی برای نگهداری ذهن خودآگاه در برابر افکار و خاطرات آزاردهنده استفاده میکند. این ابزارها شامل پنهان کردن افکار، نادیده گرفتن آنها، و همچنین فرافکنی [یعنی تمایل به نسبت دادن آنچه در درون خود احساس میکنیم به دیگران یا محیط اطراف] و مواردی از این دست میشود.
ذهن ناخودآگاه فقط مربوط به احساسات و مسائل روانی نیست. بلکه در کارهایی مثل پیدا کردن راهحل برای مشکلات، تصمیمگیری و خلق ایدههای نو هم نقش مهمی دارد. بسیاری از راهحلهایی که برای مسائل زندگی پیدا میکنید یا ایدههای خلاقانهای که به ذهنتان میرسد، در واقع از بخش ناخودآگاه ذهن شما سرچشمه میگیرد.
در روانپزشکی، شناخت و توجه به بخش ناخودآگاه ذهن بسیار اهمیت دارد. گاهی مشکلات و احساساتی که در عمق وجود ما پنهان شدهاند، اگر حل نشده باقی بمانند، باعث ناراحتی و آشفتگی روحی میشوند. درمان معمولاً به این شکل است که این افکار و هیجانات پنهان را به سطح خودآگاه ذهن میآوریم تا بتوانیم آنها را درک کرده و برایشان راهحلی پیدا کنیم.
محتویات ضمیر ناخودآگاه در هر شخص، با دیگری فرق دارد. در حقیقت، این بخش از ذهن بر اساس تجربههای شخصی، زخمهای روحی و راههای ویژهای که هر کس در طول زندگی خود پشت سر میگذارد، ساخته میشود.
ارتباط با بخش ناخودآگاه ذهن معمولاً به صورت غیرمستقیم انجام میشود، چون این بخش در زیر لایهی هوشیاری و آگاهی روزمرهی ما قرار دارد. یکی از روشهای معروف، هیپنوتیزم درمانی است که در آن یک متخصص، فرد را به حالت آرامش عمیقی میبرد تا بتواند به ناخودآگاه دسترسی پیدا کرده و تغییرات مثبت در آن ایجاد کند.
علاوه بر این، کارهایی مانند مدیتیشن، نوشتن افکار و احساسات در دفترچه، و تمرینهای ذهنآگاهی نیز میتوانند راهی برای ارتباط با ناخودآگاه باشند. این روشها به فرد کمک میکنند تا شناخت بهتری از افکار و احساسات عمیق خود به دست آورد.
به طور کلی، بررسی و درک ناخودآگاه کار آسانی نیست، چون این بخش خارج از حیطهی آگاهی مستقیم ما عمل میکند. روانشناسان برای مطالعهی آن از روشهای مختلفی مانند تداعی آزاد [به روشی گفته میشود که بر اساس آن تمام افکاری که به ذهن فرد میرسند، چه افکاری که بر اساس یک عنصر خاص (کلمه، عدد، تصویر رؤیا و…) شکل میگیرند و چه افکاری که فیالبداهه به وجود میآیند، بدون استثنا باید به صورت کلامی بیان شوند]، تحلیل رویاها و آزمونهای فرافکن استفاده میکنند.
ذهن ناخودآگاه ما نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره ما ایفا میکند. این بخش از ذهن، تمام خاطرات، عقاید و حسهای ما را در خود نگه میدارد و به طور پنهانی روی رفتار و واکنشهای ما اثر میگذارد. این قابلیت به ما کمک میکند تا اطلاعات زیاد را مدیریت کنیم و کارهای تکراری را به صورت خودکار انجام دهیم. در نتیجه، بخش هوشیار ذهن ما آزاد میشود تا روی تصمیمهای مهم و پیچیده تمرکز کند. علاوه بر این، ذهن ناخودآگاه در کنترل احساسات و پیدا کردن راهحل برای مشکلات نیز مؤثر است.
با این حال، ذهن ناخودآگاه همیشه هم تأثیر خوبی ندارد و گاهی ممکن است پیامدهای ناخوشایندی برای فرد به همراه بیاورد. برای نمونه، ممکن است باعث به وجود آمدن افکار ناامیدکننده یا باورهای غلطی شود که زندگی فرد را پر از محدودیت و تاریکی کند.
پاکسازی و بازآفرینی ذهن ناخودآگاه، به معنی پرداختن به باورهای ریشهدار، عادتهای فکری و واکنشهای احساسی است که ممکن است مانع پیشرفت شما شوند یا باعث بروز رفتارهای ناسالم گردند. روشهایی مانند مراقبه، هیپنوتیزم درمانی، جملات تأکیدی مثبت و رفتاردرمانی میتوانند به شما کمک کنند تا باورهای منفی و محدودکننده را با افکار سازنده و امیدبخش جایگزین کنید و ذهن ناخودآگاه خود را دوباره شکل دهید. این کار میتواند یک سفر درونی برای شناخت بهتر خود و رشد فردی باشد که در نهایت به بهبود سلامت روان و کیفیت زندگی شما منجر میشود.
این دو مورد از چند نظر با هم فرق دارند:
ضمیر خودآگاه بخشی از ذهن ماست که در زمان حال فعال است و به افکار، درک ما از محیط و کارهایی که انجام میدهیم، آگاهی دارد.
این بخش از ذهن، گنجایش کمی دارد و در هر لحظه فقط میتواند روی تعداد محدودی چیز تمرکز کند.
یکی از کارهای اصلی آن، فکر کردن منطقی، تحلیل مسائل و نتیجهگیری است.
همچنین، خاطرات کوتاهمدت ما در این قسمت پردازش میشوند، اما این خاطرات معمولاً به مدت طولانی در ذهن نمیمانند.
در نهایت، تمام تصمیمهای آگاهانه و کارهای ارادی که انجام میدهیم، تحت کنترل این ضمیر است.
ذهن ناخودآگاه ما عمدتاً در لایهای زیرین ذهن هشیار ما فعالیت میکند و بدون آنکه خودمان متوجه شویم، روی رفتارمان تأثیر میگذارد.
این بخش از ذهن، ظرفیت بسیار بالایی دارد و میتواند حجم عظیمی از اطلاعات مانند خاطرات قدیمی، باورها و کارهای روزمره را در خود نگه دارد.
احساسات ما، عادتهایی که داریم و پاسخهای ناخودآگاهی که نشان میدهیم، همگی تحت تأثیر ذهن ناخودآگاه هستند.
همچنین خاطرات بلندمدت و تصویرهای احساسی که در ذهن داریم، در همین بخش ذخیره و پردازش میشوند.
بسیاری از فعالیتهای بدن مانند ضربان قلب و فرآیند هضم غذا نیز به صورت غیرارادی و توسط ذهن ناخودآگاه کنترل میشوند.
به زبان ساده، ذهن ما دو بخش اصلی دارد: بخش خودآگاه و بخش ناخودآگاه.
بخش خودآگاه همان قسمتی است که اکنون و در این لحظه از آن استفاده میکنید. این بخش، افکار و تصمیمهای فعلی شما را کنترل میکند و شما کاملاً از آن باخبر هستید.
اما بخش ناخودآگاه، مانند یک مدیر پشت صحنه عمل میکند. این بخش، خاطرات، عادتها و باورهای شما را در خود نگه میدارد و بدون این که متوجه شوید، روی احساسات، رفتار و طرز فکرتان اثر میگذارد.
شناخت ارتباط بین این دو بخش ذهن، میتواند به شما کمک کند تا بهتر رشد کنید و زندگی شادتر و بهتری داشته باشید.
