تحقیق درباره فتح مکه و چگونگی فتح آن

چگونه مکه به دست مسلمانان افتاد؟

در آن زمان، پیامبر اسلام و یارانش در مدینه زندگی می‌کردند. بین آنها و قبیله قریش که در مکه ساکن بودند، پیمان‌نامه‌ای برای صلح بسته شده بود. اما قریش این پیمان را شکست و به یکی از قبایل هم‌پیمان مسلمانان حمله کرد.

وقتی پیامبر از این موضوع آگاه شد، تصمیم گرفت تا مکه را بازپس گیرد. ایشان به همراه گروه بزرگی از مسلمانان به سوی مکه حرکت کردند. آنها با این که نیروی زیادی داشتند، قصد جنگ و خونریزی نداشتند. هدف اصلی، آزاد کردن شهر مکه از دست مشرکان و بازگشت به زادگاهشان بود.

لشکر مسلمانان به آرامی و بدون درگیری به مکه نزدیک شد. وقتی سران قریش این صحنه را دیدند، فهمیدند که توان مقابله ندارند. بنابراین، بدون جنگ تسلیم شدند. پیامبر با بزرگواری با آنها رفتار کرد و به همه اعلام بخشش نمود. این رویداد که به “فتح مکه” معروف است، به گونه‌ای صلح‌آمیز به پایان رسید و شهر مکه برای همیشه به آغوش اسلام بازگشت.

در سال هشتم هجرت، پس از آنکه قریش پیمان حدیبیه را شکست، پیامبر(ص) مکه را فتح کردند. در این رویداد، بسیاری از سران مشرک قریش مانند ابوسفیان، اسلام آوردند. رفتار بخشنده و بزرگوارانه پیامبر(ص) در روز فتح مکه، نمونه‌ای بی‌نظیر از گذشت و مهربانی ایشان بود. آن حضرت با شعار «اَلْیَوم یَومُ الْمَرحَمَه» به همگان اعلام کردند که امروز، روز بخشش و رحمت است. این برخورد کریمانه، نشان‌دهنده روحیه بزرگ و ظرفیت بالای ایشان در برخورد با دشمنان پیشین است.

علت فتح مکه

مکه از روزگار حضرت آدم و ابراهیم علیهما السلام، جایگاهی برای پرستش خداوند یکتا به شمار می‌رفت؛ اما در آستانه ظهور پیامبر اسلام، این شهر به مرکز بت‌پرستی و شرک تبدیل شده بود.

پس از جنگ‌های بدر، احد و خندق، در ماه ذیقعده سال ششم هجری، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله به همراه گروهی از یاران خود — از انصار و مهاجرین — برای انجام عمره به سوی مکه حرکت کردند. آنان در منطقه‌ای به نام حدیبیه، در نزدیکی مکه، توقف کردند. پس از پوشیدن لباس احرام و همراه بردن شترانی برای قربانی، آماده ورود به شهر شدند.

با این که مسلمانان قصدی جز عبادت نداشتند، مشرکان مکه مانع ورود آنان شدند. پس از گفت‌وگوهای طولانی و بحث‌های فراوان، سرانجام دو طرف توافق کردند پیمان صلحی امضا کنند که به «صلح حدیبیه» شهرت یافت. یکی از بندهای مهم این پیمان، برقراری آتش‌بس ده‌ساله میان طرفین بود تا جنگ‌ها پایان یابد و امنیت برای همگان فراهم شود.

سپس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله دستور دادند مسلمانان در همان سرزمین حدیبیه، شتران را قربانی کنند، سرهای خود را بتراشند و از احرام خارج شده و به مدینه بازگردند.

دو سال بعد، در سال هشتم هجری، یکی از قبایل امضاکننده پیمان، به قبیله‌ای دیگر حمله کرد و صلح حدیبیه را شکست. هنگامی که خبر این پیمان‌شکنی منتشر شد، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله تصمیم گرفتند به مکه — که در آن زمان به مرکز توطئه و کارشکنی تبدیل شده بود — لشکرکشی کنند و آن شهر را از نشانه‌های شرک و بت‌پرستی پاکسازی نمایند.

مکه چگونه فتح شد؟

ابوسفیان به نمایندگی از کسانی که پیمان حدیبیه را شکسته بودند، برای عذرخواهی به مدینه رفت، اما عذر او پذیرفته نشد.
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله که قصد قطعی برای فتح مکه داشت، دستور داد همه برای حرکت آماده شوند. مسلمانان با شور و شوق فراوان این فراخوان را پاسخ دادند و در مدت کوتاهی، ده‌هزار نفر آماده شدند تا به سوی مکه حرکت کنند.
پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله تصمیم گرفت دشمن را غافلگیر کند و به همراهانش تأکید کرد که مراقب باشند خبر این حمله پیش‌ازوقت فاش نشود. به همین دلیل، مشرکان و جاسوسان مکه زمانی از حرکت سپاه اسلام باخبر شدند که نیروهای مسلمان فقط چند کیلومتر با شهر فاصله داشتند.
مردم مکه که توانایی مقابله نداشتند، دچار ترس و سردرگمی شدند و درنتیجه هیچ مقاومتی نکردند. سپاه اسلام با عزت و قدرت و بدون هیچ درگیری و خونریزی وارد شهر شد.
پس از فتح مکه، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله روبروی درِ کعبه ایستاد و پس از حمد و سپاس خداوند، به طواف کعبه پرداخت و شکرگزاری کرد. سپس برای مردم سخنرانی کرد و پس از آن، با شکستن بت‌ها، کعبه و اطراف آن را از هر نشانه‌ای از شرک و بت‌پرستی پاک نمود. در پایان نیز عفو عمومی اعلام کرد.
این بخشش و مهربانی همگانی، همه را دربرگرفت، به جز چند نفر که دلایل خاصی برای استثنا شدنشان وجود داشت. یکی از نتایج این رفتار بزرگ این بود که بسیاری از جوانان قریش در همان روزهای اقامت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و یارانش در مکه، اسلام آوردند و با پیوستن به مسلمانان، شمار سپاه اسلام به دوازده هزار نفر افزایش یافت.

طلقاء چه کسانی بودند؟

کسانی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله آنان را به طور عمومی بخشید، به نام «طلقاء» شناخته می‌شوند که به معنای «آزادشدگان» است.

سوره‌ای که به فتح مکه اشاره دارد

در مورد سوره‌هایی که به فتح مکه اشاره می‌کنند، می‌توان به دو نمونه مهم اشاره کرد:

۱. خداوند در آیه ۸۵ سوره قصص می‌فرماید:
«إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیک الْقُرْآنَ لَرَادُّک إِلَى مَعَادٍ»
ترجمه: «همانا کسی که قرآن را بر تو فرض کرد، بازمی‌گرداند تو را به زادگاهت».
زمانی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به فرمان خدا از مکه به مدینه هجرت کرد تا دین اسلام را گسترش دهد و از محاصره دشمنان رهایی یابد، هنگام خروج از مکه، به دلیل دوری از زادگاه خود غمگین شد.
در این هنگام، خداوند به پیامبرش وعده داد که همان ذاتی که قرآن را بر او نازل کرده، او را به زادگاهش بازخواهد گرداند. این وعده چند سال بعد، در روز فتح مکه، با پیروزی اسلام بر کفر و همراهی لشکری قدرتمند محقق شد.

۲. در سال ششم هجری، پس از پیمان حدیبیه، هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و یارانش به سوی مدینه بازمی‌گشتند، سوره فتح نازل شد. در آغاز این سوره آمده است:
«إِنَّا فَتَحْنَا لَک فَتْحًا مُبِینًا»
ترجمه: «همانا ما برایت فتح آشکاری فراهم کردیم!»
بر اساس نظر برخی از مفسران، مقصود از «فتح آشکار» در این آیه، همان فتح مکه است.
همچنین در همان سال، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله رویایی درباره انجام عمره دید، اما وقتی مشرکان مانع ورود ایشان به مکه شدند، برخی پرسیدند: چرا این رویا تحقق نیافت؟
خداوند در آیه ۲۷ سوره فتح پاسخ داد:
«لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ…»
ترجمه: «به درستی آنچه خداوند در عالم خواب به پیامبرش نشان داد راست است؛ مسلماً شما به خواست و اراده خداوند وارد مسجدالحرام می‌شوید…»

نتیجه‌گیری:
فتح مکه پیروزی بزرگی برای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و گسترش اسلام بود، به گونه‌ای که پس از آن، تقریباً همه مردم شبه‌جزیره عربستان اسلام آوردند. بخشش عمومی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پیام صلح و مهربانی برای همه انسان‌ها داشت، به درگیری‌های طولانی پایان داد، وحدت میان قبایل را افزایش داد و به گسترش اسلام در سراسر عربستان و دیگر مناطق کمک کرد.
سوره فتح، که چهل‌وهشتمین سوره قرآن است، و همچنین آیه ۸۵ سوره قصص درباره فتح مکه نازل شده‌اند. در این آیات، خداوند سال‌ها پیش از وقوع این رویداد، وعده پیروزی بزرگ و روشنی را به پیامبر و مسلمانان داده بود.