هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
اسکیزوفرنی یک بیماری روانی جدی است که بر نحوه تفکر، احساسات و رفتار فرد تأثیر میگذارد. افراد مبتلا به این بیماری ممکن است در تشخیص واقعیت از خیال مشکل داشته باشند. این مشکل میتواند باعث شود فرد دچار توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند) یا هذیان (باورهای غلط و ثابت) شود.
**چه عواملی باعث این بیماری میشود؟**
دلیل دقیق اسکیزوفرنی هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما به نظر میرسد ترکیبی از چند عامل در ایجاد آن نقش دارند:
* **وراثت:** سابقه خانوادگی این بیماری، خطر ابتلا را افزایش میدهد.
* **عوامل زیستشناختی:** تغییرات در مواد شیمیایی مغز (مانند دوپامین) و ساختار مغز میتواند مؤثر باشد.
* **عوامل محیطی:** قرار گرفتن در معرض استرس شدید، عفونتهای ویروسی قبل از تولد یا تجربیات آسیبزا ممکن است در افراد مستعد، بیماری را آغاز کند.
**راههای درمان چیست؟**
اسکیزوفرنی یک بیماری قابل کنترل است و درمان معمولاً ترکیبی از چند روش است:
* **داروها:** داروهای تجویز شده توسط پزشک به کنترل علائمی مانند توهم و هذیان کمک میکنند.
* **رواندرمانی:** جلسات مشاوره به فرد کمک میکند تا با بیماری خود کنار بیاید، مهارتهای مقابلهای را یاد بگیرد و با چالشهای زندگی روزمره روبرو شود.
* **توانبخشی:** این بخش بر آموزش مهارتهای اجتماعی و شغلی تمرکز دارد تا فرد بتواند زندگی مستقلتری داشته باشد.
* **حمایت خانواده:** آگاهی و حمایت اطرافیان نقش بسیار مهمی در روند بهبودی و کیفیت زندگی فرد دارد.
تشخیص زودهنگام و شروع درمان، کلید مدیریت این بیماری و داشتن یک زندگی رضایتبخش است.
اسکیزوفرنی که گاهی به آن روانگسیختگی هم میگویند، یک نوع بیماری روانی است. افراد مبتلا به این بیماری معمولاً در تفکر واضح مشکل دارند، احساساتشان کمرنگ میشود، رفتارهای غیرعادی از خود نشان میدهند و در تشخیص واقعیت از خیال دچار مشکل میشوند. مشکل در درک واقعیت اغلب به این معناست که فرد چیزهایی را میبیند، میشنود یا باور میکند که وجود خارجی ندارند. در ادامه بیشتر با این بیماری آشنا خواهیم شد.
فردی که بیماری اسکیزوفرنی شدید دارد و در مرحله فعال بیماری است، ممکن است دچار پدیدههایی مانند توهم شود (که معمولاً به شکل شنیدن صداهای غیرواقعی توصیف میشود)، باورهای نادرست و تثبیتشده (که اغلب عجیب یا همراه با حس آزار و کنترل هستند) و همچنین آشفتگی در افکار و گفتار شود.
این آشفتگی فکری و گفتاری میتواند شامل پرش بینظم بین موضوعات، ساختار نامفهوم جملات، یا حتی گفتار کاملاً درهم و برهم در موارد شدید باشد.
کنارهگیری از اجتماع، بیتوجهی به نظافت و لباس پوشیدن، و کاهش انگیزه و قدرت تصمیمگیری از دیگر نشانههای معمول در اسکیزوفرنی هستند. در بسیاری از موارد، الگویی از مشکل در بروز احساسات نیز دیده میشود؛ مثلاً فرد ممکن است در موقعیتهای مختلف، واکنش احساسی مناسبی نشان ندهد.
مشکل در درک روابط اجتماعی و نشانههای پارانویا (بدگمانی شدید) نیز با اسکیزوفرنی مرتبط است و معمولاً فرد از دیگران فاصله میگیرد. علاوه بر این، اغلب مشکلاتی در زمینه فعالیتهای شغلی، حافظه بلندمدت، تمرکز، توانایی برنامهریزی و سرعت تفکر بروز میکند.
در یک دسته کمتر شایع از بیماران، ممکن است فرد بسیار کم حرف باشد، حالتهای جسمی غیرعادی به خود بگیرد، یا بیدلیل دچار آشفتگی و اضطراب شود. این موارد از نشانههای نوعی از اسکیزوفرنی به نام جنون جوانی محسوب میشوند.
بیشتر موارد بیماری اسکیزوفرنی در سنین پایانی نوجوانی و آغاز جوانی، که اوج سالهای شکلگیری زندگی اجتماعی و شغلی فرد است، شروع میشود. در حدود ۴۰ درصد از آقایان و ۲۳ درصد از بانوانی که به این بیماری مبتلا میشوند، نشانههای آن قبل از ۱۹ سالگی پدیدار میگردد.
برای کاهش تأثیرات منفی این بیماری، در سالهای اخیر تلاش زیادی شده است تا علائم اولیه و مرحله قبل از ظهور کامل بیماری، شناسایی و درمان شود. این علائم اولیه حتی تا ۳۰ ماه زودتر از شروع اصلی بیماری نیز قابل تشخیص هستند.
افرادی که در آستانه ابتلا به اسکیزوفرنی قرار دارند، ممکن است در مراحل اولیه، نشانههای موقتی و مبهمی را از خود بروز دهند. این نشانهها میتواند شامل دوری از جمع، زودرنجی، بیقراری و مشکلاتی در هماهنگی حرکات بدن باشد.
هم ژنها و هم شرایط محیطی در بروز بیماری اسکیزوفرنی نقش دارند. اگر در خانوادهای سابقه این بیماری وجود داشته باشد و یکی از اعضا نشانههای خفیف و گذرای روانپریشی را تجربه کند، احتمال اینکه در طول یک سال آینده بیماری او به شکل کامل تشخیص داده شود، بین ۲۰ تا ۴۰ درصد است.
سنجش میزان تأثیر ژنها در ابتلا به اسکیزوفرنی کار دشواری است، چون جدا کردن نقش عوامل ارثی از عوامل محیطی آسان نیست. اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده (مانند پدر، مادر یا خواهر و برادر) به این بیماری مبتلا باشد، خطر ابتلای فرد بیشتر میشود (این خطر حدود ۶٫۵ درصد است). همچنین، در مورد دوقلوهای کاملاً همسان، اگر یکی از آنها اسکیزوفرنی داشته باشد، در بیش از ۴۰ درصد موارد، دیگری نیز به این بیماری مبتلا میشود.
بررسیهای ژنتیکی نشان داده که برخی از ژنهای خاص، از جمله ژنی به نام ZNF804A، با اسکیزوفرنی در ارتباط هستند. به نظر میرسد بین ژنهای مؤثر در اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی شباهت زیادی وجود دارد. با توجه به نقش وراثت در این بیماری، یک پرسش مهم در روانشناسی تکاملی این است که چرا ژنهای مرتبط با بیماریهای روانی همچنان در انسان باقی ماندهاند، در حالی که به نظر میرسد از دیدگاه تکاملی باید حذف میشدند.
یک نظریه این موضوع را به نقش ژنها در تکامل زبان و ویژگیهای منحصر به فرد انسان مرتبط میداند. اما تا امروز، این نظریهها بیشتر در حد ایدههای علمی باقی ماندهاند و شواهد محکمی برای اثبات آنها وجود ندارد.
در ژوئیه سال ۲۰۱۴، پژوهشگران موفق به شناسایی ۸۳ ژن جدید شدند که در بروز اسکیزوفرنی نقش دارند. بسیاری از این ژنها در ارسال و دریافت پیامهای شیمیایی مغز دخیل هستند و برخی دیگر نیز بر عملکرد سیستم ایمنی بدن تأثیر میگذارند. این کشف مهم، نقش اساسی عوامل ژنتیکی در ابتلا به اسکیزوفرنی را تأیید کرد.
عوامل محیطی که میتوانند در بروز اسکیزوفرنی نقش داشته باشند شامل این موارد هستند: شرایط زندگی، استفاده از مواد مخدر و فشارهای روانی قبل از تولد.
به نظر نمیرسد روش تربیت و رفتار والدین تأثیر اصلی را داشته باشد، اما کسانی که حمایت خانواده را دارند، وضعیت بهتری نسبت به کسانی دارند که والدینشان با آنان با انتقاد یا خشونت برخورد میکنند.
زندگی در شهر در دوران کودکی یا نوجوانی، همواره خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش میدهد. این موضوع حتی پس از در نظر گرفتن مصرف مواد، قومیت و وضعیت اجتماعیاقتصادی نیز صادق است.
از دیگر عوامل مؤثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تنهایی و گوشهگیری،
مهاجرت به دلیل مشکلات اجتماعی،
تبعیض نژادی،
ناسازگاری و مشکلات خانوادگی،
بیکاری
و نامناسب بودن شرایط مسکن.
برخی از مواد مخدر میتوانند باعث بروز یا بدتر شدن بیماری اسکیزوفرنی شوند. این مواد شامل ماریجوانا (و حشیش)، کوکائین، آمفتامین و ال اس دی میشود. جالب اینجاست که تقریباً نیمی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، در مصرف مواد مخدر یا الکل زیادهروی میکنند.
نقش حشیش در ایجاد این بیماری ممکن است مستقیم باشد، اما برخی از مواد دیگر فقط به عنوان یک راهکار مقابلهای برای کنار آمدن با مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، کمانرژی بودن و احساس تنهایی استفاده میشوند.
استفاده از ماریجوانا خطر ابتلا به بیماریهای روانی مرتبط را افزایش میدهد. مصرف مکرر آن، خطر بروز روانپریشی و اسکیزوفرنی را دو برابر میکند. اگرچه بسیاری از مردم قبول دارند که حشیش در ایجاد اسکیزوفرنی نقش دارد، اما این موضوع هنوز در بین متخصصان مورد بحث است.
موادی مانند آمفتامین، کوکائین و حتی الکل (ولی با تأثیر کمتر) میتوانند علائم روانپریشی بسیار شبیه به اسکیزوفرنی ایجاد کنند. همچنین اگرچه سیگار به طور مستقیم علت بیماری شناخته نمیشود، اما افراد مبتلا به اسکیزوفرنی خیلی بیشتر از مردم عادی نیکوتین مصرف میکنند.
تقریباً ۹۰٪ از بیماران اسکیزوفرنی به نیکوتین وابستگی دارند. این وابستگی علاوه بر افزایش خطرات ناشی از سیگار کشیدن، باعث کاهش اثرگذاری برخی داروهای ضد روانپریشی در خون نیز میشود. به نظر میرسد که مصرف بالای سیگار در این بیماران، حداقل تا حدی به دلیل اختلال در عملکرد قسمتهای گیرنده نیکوتین در مغز آنها باشد.
از آنجا که علت اصلی بیماری اسکیزوفرنی هنوز به طور کامل مشخص نیست، روشهای درمانی موجود بر کاهش و کنترل علائم آن تمرکز دارند. این روشها معمولاً شامل مصرف داروهای ضد روانپریشی و نیز انواع مختلف درمانهای روانی و اجتماعی میشوند.
مطالعات انجامشده روی مدلی به نام «مراقبتهای ویژه هماهنگ» که در آن یک مدیر پرونده، خود بیمار، درمان دارویی و حمایتهای روانی-اجتماعی با هم همکاری میکنند، نتایج مثبت و امیدوارکنندهای در زمینه بهبود وضعیت بیماران نشان داده است.
داروهای درمان روانپریشی از حدود سالهای ۱۹۵۰ به بعد پیدا شدند. به دسته قدیمی این داروها، معمولاً ضد روانپریشیهای کلاسیک یا نسل اول میگویند.
بعدها در دهه ۱۹۹۰، نوع جدیدی از این داروها ساخته شد که به آنها ضد روانپریشیهای نسل دوم گفته میشود.
گاهی اوقات افراد پس از شروع داروها، عوارضی را تجربه میکنند. بسیاری از این عوارض بعد از چند روز از بین میروند. برخی دیگر ممکن است باقی بمانند، اما معمولاً میتوان آنها را به خوبی مدیریت کرد. افرادی که از داروهای ضد روانپریشی استفاده میکنند، تا زمانی که به داروی جدید عادت نکردهاند، بهتر است رانندگی نکنند. برخی از عوارض این داروها عبارتاند از:
◊ احساس خوابآلودگی
◊ سرگیجه هنگام تغییر وضعیت
◊ تار شدن دید
◊ تند شدن ضربان قلب
◊ حساسیت به نور آفتاب
◊ خارش پوست
داروهای ضد روانپریشی نسل دوم ممکن است باعث افزایش وزن و تغییر در سوخت و ساز بدن شوند. این عوارض میتوانند خطر ابتلا به دیابت و افزایش کلسترول را بیشتر کنند. به همین دلیل، در طول مصرف این داروها، پزشک باید وزن فرد، میزان قند خون و سطح چربیهای خون را به طور منظم بررسی کند.
داروهای ضد روانپریشی نسل اول نیز عوارضی دارند که معمولاً با حرکت بدن مرتبط هستند، مانند:
◊ سفت شدن ماهیچهها
◊ گرفتگی عضلات
◊ لرزش بدن
◊ بیقراری و ناآرامی
پزشک و بیمار باید با هم همکاری کنند تا داروی مناسب، مقدار صحیح و برنامه درمانی درستی انتخاب شود. این تصمیمگیری باید بر اساس شرایط خاص فرد و وضعیت سلامتی او باشد.
مصرف طولانیمدت داروهای ضد روانپریشی نسل اول ممکن است منجر به عارضهای به نام “دیسکینزی تاردیو” یا “دیسکینزی تأخیری” (TD) شود. این مشکل باعث میشود فرد حرکات غیرارادی داشته باشد که معمولاً در اطراف دهان ظاهر میشوند. این عارضه ممکن است خفیف یا شدید باشد و گاهی اوقات به طور کامل برطرف نمیشود. البته برخی افراد پس از قطع دارو، بهبود نسبی یا کامل پیدا میکنند.
عارضه TD در مصرفکنندگان داروهای نسل دوم کمتر دیده میشود، اما همچنان ممکن است در برخی افراد اتفاق بیفتد. اگر کسی احساس میکند به TD مبتلا شده، باید قبل از قطع دارو حتماً با پزشک خود مشورت کند.
رواندرمانی میتواند به افراد مبتلا به اسکیزوفرنی که وضعیت بیماریشان پایدار شده (یعنی نه بهتر میشود و نه بدتر) کمک کند. این روش درمانی به آنها یاد میدهد چطور با مشکلات روزمره ناشی از بیماری کنار بیایند؛ مشکلاتی که ممکن است در برقراری ارتباط، انجام کار و حفظ روابط با دیگران به وجود بیاید.
یادگیری مهارتهای مقابله با این چالشها، به افراد مبتلا کمک میکند تا به هدفهایشان در زندگی مانند ادامه تحصیل یا اشتغال دست یابند. همچنین کسانی که در جلسات رواندرمانی شرکت میکنند، کمتر احتمال دارد بیماریشان دوباره عود کند یا نیاز به بستری شدن در بیمارستان پیدا کنند.
پیشنهادی: همه چیز درباره بیماری پارانویا و درمان آن
