با امکانات فرمان خودرویتان بیشتر آشنا شوید!

سیستم فرمان در خودرو، یکی از مهمترین بخشهای هر ماشین به شمار میرود. کار این سیستم این است که فرمانی که راننده با دست میدهد را به چرخهای جلوی خودرو (و در بعضی مدلها به چرخهای عقب) برساند تا بتوان جهت حرکت خودرو را تغییر داد. درست کار کردن این سیستم، هم بر آسانتر شدن رانندگی تأثیر دارد و هم برای ایمنی سرنشینان بسیار مهم است. در این نوشته، بخشهای اصلی سیستم فرمان، انواع مختلف آن، مشکلاتی که معمولاً پیش میآید، راههای مراقبت از آن و همچنین فناوریهای جدید در این زمینه را بررسی میکنیم.
سیستم فرمان خودرو چیست؟
سیستم فرمان خودرو از قطعات مختلفی تشکیل شده که در بعضی ماشینها به شکل مکانیکی و در بعضی دیگر به صورت الکترونیکی کار میکند. کار این سیستم این است که وقتی شما فرمان را میچرخانید، این حرکت چرخشی را به حرکت چرخهای خودرو تبدیل میکند تا جهت خودرو تغییر کند.
یک سیستم فرمان خوب باید سه ویژگی مهم داشته باشد:
اول اینکه بتواند خودرو را با دقت و به درستی هدایت کند.
دوم اینکه چرخاندن فرمان برای راننده آسان و روان باشد.
سوم اینکه در سرعتهای بالا، خودرو تعادل و پایداری خوبی داشته باشد و به راحتی کنترل شود.
اجزای اصلی سیستم فرمان خودرو
برای اینکه با این سامانه بیشتر آشنا شویم، باید بخشهای اصلی آن را بشناسیم:
**فرمان:** قسمتی که راننده آن را در دست میگیرد و میچرخاند.
**ستون فرمان:** قطعهای که فرمان را به جعبه فرمان وصل میکند.
**جعبه فرمان:** هسته اصلی سامانه که حرکت دست راننده را به چرخها منتقل مینماید.
**میلهها و اتصالات فرمان:** مسئول رساندن نیرو از جعبه فرمان به چرخها هستند.
**سیبک فرمان:** این قطعه باعث میشود چرخها به نرمی بچرخند و حرکت خودرو کنترل شود.
انواع سیستم فرمان خودرو
خودروها در چهار نوع مختلف فرماندهی عرضه میشوند که شامل موارد زیر است:
۱. سیستم فرمان مکانیکی
در این مدل، نیرو به شکل صددرصد مکانیکی منتقل میشود. این روش ساده و کمخرج است، ولی به خاطر اینکه راننده باید نیروی بیشتری برای کنترل آن صرف کند، در خودروهای جدید کمتر به کار میرود.
۲. سیستم فرمان هیدرولیک
یکی از معمولترین روشهای فرمان کمکی در خودروها تا حدود بیست سال پیش، سیستم هیدرولیکی بود. در این سیستم، با کمک یک پمپ و روغن مخصوص، نیروی کمکی ایجاد میشد تا چرخاندن فرمان برای راننده آسانتر شود.
۳. سیستم فرمان الکتروهیدرولیک
یک سیستم که نیروی برق و فشار مایعات را با هم ادغام میکند و در مقایسه با سیستمهای معمولی که فقط از فشار مایعات استفاده میکنند، سوخت کمتری مصرف میکند.
۴. سیستم فرمان برقی (EPS)
جدیدترین سیستم هدایت خودرو که به طور کامل با نیروی برق کار میکند، برای کمک به راننده طراحی شده است. این فناوری نه تنها در مصرف انرژی صرفهجویی میکند، بلکه قابلیت استفاده از امکانات پیشرفتهای مانند پارک خودکار ماشین را نیز در اختیار راننده قرار میدهد.
تفاوت فرمان هیدرولیک و فرمان برقی
یکی از سوالات رایج بین رانندگان، تفاوت بین دو نوع فرمان خودرو است:
**فرمان هیدرولیک:**
این نوع فرمان برای کار کردن به روغن و یک پمپ مخصوص نیاز دارد. نگهداری از آن کمی بیشتر است، اما یک مزیت بزرگ دارد: احساس رانندگی را قویتر کرده و دست شما کاملاً وضعیت جاده را حس میکند.
**فرمان برقی:**
این سیستم برخلاف نوع هیدرولیک، از روغن استفاده نمیکند. وزن کمتری دارد، انرژی کمتری از خودرو میگیرد و به همین دلیل برای ماشینهای امروزی و هیبریدی گزینه بسیار مناسبی است.
مشکلات رایج سیستم فرمان خودرو
مهمترین مشکلاتی که معمولاً برای فرمان خودرو پیش میآید، عبارتند از:
۱. سفتشدن فرمان
این مشکل در بیشتر موارد به یکی از دلایل زیر رخ میدهد: ممکن است روغن هیدرولیک کافی در سیستم وجود نداشته باشد، پمپ خراب شده باشد یا تسمه دچار مشکل شده باشد.
۲. لرزش فرمان
ممکن است این مشکل به دلایل مختلفی ایجاد شده باشد. مثلاً ممکن است چرخهای خودرو به خوبی بالانس نباشند، یا قطعهای به نام سیبک فرسوده شده باشد. همچنین امکان دارد بخشهای مربوط به سیستم جلوبندی خودرو نیز دچار مشکل شده باشند.
۳. صدا هنگام چرخاندن فرمان
در بیشتر موارد، این مشکل به دلایلی مانند فرسوده شدن بلبرینگها، کم بودن گریس یا وجود ایراد در جعبه فرمان پیش میآید.
۴. برگشتنداشتن فرمان
این مشکل در بیشتر موارد به دلیل خراب شدن سیستم فرمان یا محکم شدن بیش از حد اتصالاتهای آن به وجود میآید.
صدای جعبه فرمان
صدای غیرمعمول در فرمان خودرو معمولاً به خاطر مشکل در قطعات داخل جعبه فرمان، مثل چرخدندهها، بلبرینگها یا کمبود روغن هیدرولیک ایجاد میشود. اگر به این صداها توجه نکنید، ممکن است فرمان به طور ناگهانی قفل شود و هزینه تعمیر آن بسیار بیشتر شود. به همین دلیل، بررسی و رفع مشکل در زمان مناسب بسیار مهم است.
علائم خرابی سیستم فرمان هیدرولیک
در ادامه برخی از علائمی که نشان میدهد سیستم فرمان هیدرولیک خودروی شما ممکن است مشکل داشته باشد، آورده شده است:
* چکه کردن یا نشت مایع هیدرولیک از سیستم
* شنیدن صداهای غیرمعمول مثل سوت یا قیژ وقتی فرمان را میچرخانید
* احساس کردن تغییر ناگهانی در حالت فرمان؛ مثلاً یکباره خیلی سفت یا بیش از حد نرم شود
* دیدن حباب یا کف روی مایع داخل مخزن روغن هیدرولیک
نحوه نگهداری سیستم فرمان خودرو
برای اینکه دستگاه شما مدت بیشتری کار کند و مجبور نباشید پول زیادی برای تعمیر آن بپردازید، رعایت این نکات مهم است:
* سطح روغن هیدرولیک را به طور منظم چک کنید.
* روغن هیدرولیک را در زمانهایی که شرکت سازنده مشخص کرده عوض کنید.
* سیبکها و مفصلها را همیشه بررسی کنید.
* باد لاستیکها را همیشه در حد مناسب نگه دارید.
* وقتی خودرو کاملاً ایستاده است، فرمان را تا انتها نچرخانید.
تاثیر سیستم فرمان بر ایمنی خودرو
یک سیستم فرمان ناقص میتواند در موقعیتهای خطرناک، تسلط راننده بر خودرو را از بین ببرد. به همین دلیل، کارکرد درست این سیستم برای ایمنی در رانندگی بسیار مهم و سرنوشتساز است. فناوریهای جدید، مانند فرمانهای برقی و سامانههای هوشمند کمکراننده، نقش بسیار مهمی در افزایش ایمنی و امنیت خودروها ایفا میکنند.
سیستم تعلیق چیست؟
سیستم تعلیق خودرو، با بهرهگیری از قطعاتی مثل فنر و کمکفنر، تکانها و ناهمواریهای جاده را به خود جذب میکند. این کار باعث میشود که سرنشینان خودرو، سواری نرم و راحتی را تجربه کنند و همچنین خودرو در حین حرکت، ثبات و تعادل بهتری داشته باشد. طراحی و ساخت این سیستم بستگی به نوع و مدل خودرو دارد و در انواع مختلف، شکلهای گوناگونی دارد.
سیستم ایمنی ماشین
سیستم ایمنی خودرو از قطعات و فناوریهایی تشکیل شده که برای محافظت از جان مسافران و کم کردن آسیبهای ناشی از سوانح طراحی شدهاند. این سیستم به دو دسته تقسیم میشود:
ایمنی فعال، که جلوی وقوع حادثه را میگیرد و شامل ترمزهای پیشرفته مانند ABS، سیستم کنترل تعادل (ESP) و امکانات کمکراننده هوشمند میشود؛
و ایمنی غیرفعال، مثل کیسه هوا، کمربند ایمنی و مقاومت بدنه، که در صورت بروز تصادف، از شدت صدمات میکاهد.
با ترکیب این دو نوع ایمنی، سطح حفاظت خودرو به شکل چشمگیری بهبود مییابد.
فناوریهای نوین در سیستم فرمان خودرو
امروزه سیستمهای کنترل و هدایت خودرو پیشرفتهای چشمگیری کردهاند. در ادامه به برخی از این فناوریهای جدید اشاره میکنیم:
۱. سیستم فرمان هوشمند
این سامانه به کمک حسگرها و رایانههای الکترونیکی، مقدار نیروی کمکی که لازم است را بسته به شرایط مختلف رانندگی، به صورت خودکار تغییر میدهد.
۲. فرمانپذیری چهار چرخ (4WS)
در بعضی از ماشینهای جدید، نه تنها چرخهای جلو، بلکه چرخهای عقب نیز میتوانند جهتدهی شوند. این ویژگی باعث میشود که خودرو در جاده پایدارتر و مطمئنتر حرکت کند.
۳. سیستم Steer-by-Wire
در این فناوری، دیگر از اتصال فیزیکی و مکانیکی بین فرمان و چرخها خبری نیست و همه چیز به صورت الکترونیکی و با سیگنالهای دیجیتال مدیریت میشود. این روش، راه را برای ساخت و طراحی خودروهای بدون راننده هموار میکند.
سوالات متداول درباره سیستم فرمان خودرو
فرمان ماشین معمولاً چقدر دوام میآورد؟
اگر از فرمان خودرو به خوبی مراقبت کنید، این سیستم میتواند تا بیش از ۲۰۰ هزار کیلومتر بدون مشکل کار کند.
هزینه تعمیر فرمان هیدرولیک معمولاً چقدر است؟
این هزینه بستگی به مدل خودرو و میزان خرابی دارد، اما به طور معمول از یک میلیون تومان شروع شده و ممکن است تا دهها میلیون تومان نیز برسد.
آیا میشود فرمان هیدرولیک را به فرمان برقی تبدیل کرد؟
این کار امکانپذیر است، اما معمولاً هزینه زیادی دارد و تغییرات اساسی در قسمتهای مختلف خودرو لازم دارد.
نتیجهگیری
سیستم فرمان خودرو یکی از اساسیترین بخشهای فنی و الکترونیکی در ساخت خودرو به شمار میرود که ارتباط مستقیمی با ایمنی و آسایش راننده دارد. آشنایی با مدلهای مختلف سیستم فرمان، اطلاع از مشکلات معمول و توجه به نکات مراقبتی میتواند مانع از رخ دادن سوانح ناگوار و پرداخت هزینههای زیاد شود. با ظهور فناوریهای جدیدی مانند فرمان برقی، سامانههای هوشمند و فرمانهای سیمی (Steer-by-Wire)، آیندهای ایمنتر و راحتتر برای صنعت خودرو قابل تصور است.













