هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
صنعت نساجی به دنیای تولید پارچه و انواع منسوجات گفته میشود. این صنعت یکی از قدیمیترین و مهمترین فعالیتهای بشر در طول تاریخ بوده است.
در زمانهای بسیار دور، انسانها برای درست کردن لباس و پوشاک از پوست حیوانات و سپس از الیاف طبیعی مانند پنبه، پشم و ابریشم استفاده میکردند. این کار در ابتدا به صورت کاملاً دستی و با ابزارهای ساده انجام میشد.
با گذشت زمان و پیشرفت تمدن، روشهای تولید پارچه نیز تکامل یافت. در قرن هجدهم و با وقوع انقلاب صنعتی، ماشینآلات نساجی اختراع شدند که سرعت و کیفیت تولید پارچه را به شدت افزایش دادند. این اختراعات، زندگی مردم را متحول کرد.
امروزه صنعت نساجی بسیار گسترده و پیچیده است. از الیاف مصنوعی مانند پلیاستر در کنار الیاف طبیعی استفاده میشود و پارچهها برای مصارف گوناگونی مانند پوشاک، مبلمان، صنعت و پزشکی تولید میشوند. این صنعت نقش بسیار مهمی در اقتصاد جهانی و تامین نیازهای اساسی جامعه ایفا میکند.
نساجی در واقع همان هنر بافندگی و ریسندگی است. در این هنر، دو دسته نخ که به آنها «تار» و «پود» میگویند، به صورت عمودی و افقی در هم بافته میشوند تا پارچه به وجود آید. نخهای تار در راستای طول پارچه و نخهای پود در عرض آن قرار میگیرند. در ادامه، بیشتر با این صنعت آشنا خواهیم شد. با آدینوشاپ همراه باشید.
صنعت نساجی همهٔ مراحل ساخت پارچه را در برمیگیرد؛ از تولید الیاف گرفته تا تبدیل آنها به نخ و سپس بافتن نخها به صورت پارچه. همچنین کارهایی مثل رنگرزی و چاپ روی پارچه نیز بخشی از فرآیندهای تکمیلی این صنعت هستند. در گذشته، صنعت نساجی فقط به تولید نخ محدود میشد، اما به تدریج گسترش یافت و همهٔ انواع پوشاک را شامل شد.
صنعت پارچه و لباس یکی از کهنترین صنایع در تاریخ انسان است. پوشش، پس از خوراک و مسکن، یکی از نیازهای اصلی زندگی به شمار میرود. شواهدی از بافندگی و تولید پارچه مربوط به عصر سنگ قدیم به دست آمده است. برخی نشانههای کمرنگ در منطقه موراوی کشف شده و نمونههای واضحتری از این صنعت در عصر نوسنگی در کشور سوئیس پیدا شده است.
«در حدود پنج هزار سال پیش از میلاد مردم غارنشین فلات ایران بر اثر تغییراتی که از لحاظ آب و هوا و تشکیل مزارع و چمنزارها به وجود آمد به دشتها روی آوردند و زندگی تازهای را آغاز کردند و در تمدن آنها نسبت به دورانهای پیشین پیشرفت بیشتری دیده شد. قدیمیترین مردم دشتنشین، مردم محل سیلک نزدیک کاشان بودند که آثار زندگی ایشان را در آنجا به دست آوردهاند. ….. چون در همین محل مقداری دوکهای سنگی و گِلین به دست آوردهاند تصور میرود که مردم آن زمان با صنعت نساجی آشنایی داشتهاند.»
در دوره انقلاب صنعتی، صنعت نساجی پیشرفت بسیار زیادی کرد و به شکل گستردهای متحول شد.
استفاده از فناوری زیستی در صنعت پارچه و نساجی، از حدود یک قرن پیش شروع شد؛ زمانی که آنزیمهای آمیلاز از جوانه غلات گرفته شد و برای پاک کردن چسب نشاسته از روی پارچه به کار رفت. امروزه با پیشرفت دانش زیستی، راهکارهای ارزان و کارآمد بیشتری برای تولید منسوجات ابداع شده است.
با رشد صنعت نساجی و نیاز به تولید انبوه، کاهش هزینهها اهمیت زیادی پیدا کرده است. فناوری زیستی میتواند در همه مراحل تولید و پرداخت پارچه، از تهیه مواد اولیه تا تصفیه آبهای آلوده کارخانهها، به صرفهجویی در هزینه کمک کند. علاوه بر این، این فناوری با کم کردن آسیبهای ناشی از مواد شوینده و شیمیایی به طبیعت، به ایجاد صنعتی سازگار با محیط زیست منجر میشود.
با جایگزین کردن مواد شیمیایی معمول با مواد بیخطرتر و کمضررتر از طریق فناوری زیستی، نه تنها مشکل آلودگی محیط زیست کمتر میشود، بلکه کیفیت و ثبات مراحل تولید نیز بهبود مییابد.
کاربردهای فعلی این فناوری عمدتاً شامل استفاده از آنزیمهایی مانند آمیلاز برای آهارگیری، سلولاز برای پرداخت پارچههای نخی و سنگشویی شلوار جین، و پروتئاز برای فرآوری پشم و ابریشم و همچنین آنزیمها در مواد شوینده است. چشمانداز استفاده از فناوری زیستی در زمینههای دیگر نیز مورد توجه پژوهشگران قرار دارد و در حال توسعه است.
مواد اولیهای که در صنعت پارچه و نساجی به کار میروند، شامل انواع گوناگونی از الیاف طبیعی و مصنوعی، رنگهای شیمیایی، نفت خام، مونو اتیلن گلایکول، ترفنالیک اسید خالص و پارازایلن هستند. این الیاف به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که عبارتاند از:
۱. الیاف طبیعی با منشأ حیوانی: مانند پشم و ابریشم.
۲. الیاف طبیعی با منشأ گیاهی: مانند پنبه، کنف و کتان.
۳. الیاف معدنی: مانند آزبست و پنبهٔ نسوز.
۴. الیاف مصنوعی: مانند نایلون، پلیاستر و اکریلیک.
هرچه هزینهٔ تهیه این مواد بیشتر شود، قیمت نهایی محصولات پارچهای نیز به همان نسبت افزایش مییابد. امروزه به دلیل تعرفههای گمرکی بر واردات مواد اولیه و همچنین استانداردسازی خطوط تولید، قیمت این مواد بالا رفته و این مسئله به یکی از نگرانیهای اصلی تولیدکنندگان صنعت نساجی تبدیل شده است.
پنبه، مهمترین و پرکاربردترین الیاف طبیعی در سراسر جهان است. بر اساس آمار سال ۲۰۰۷، در مجموع ۲۵ میلیون تن پنبه از زمینهای کشاورزی بیش از پنجاه کشور جهان بهدست آمد که مساحت آن مزارع به ۳۵ میلیون هکتار میرسید.
تولید پارچه و لباس از پنبه، معمولاً در پنج مرحله اصلی انجام میشود:
1. **کاشت و برداشت:** در این مرحله، پنبه در مزرعه کشت شده و پس از رسیدن، برداشت میشود.
2. **آمادهسازی:** الیاف پنبه پس از برداشت، تمیز و برای مراحل بعدی آماده میشوند.
3. **ریسندگی:** در این بخش، الیاف پنبه به نخ تبدیل میشوند.
4. **بافندگی:** نخهای تولیدشده در مرحله قبل، به پارچه تبدیل میگردند.
5. **تکمیل و پرداخت:** در مرحله نهایی، پارچه با عملیاتی مانند دوخت، رنگرزی و چاپ، به محصول نهایی تبدیل میشود.
الیاف مصنوعی معمولاً با عبور دادن یک پلیمر از دستگاه نخریسی و قرار دادن آن در یک محیط مناسب تولید میشوند. در روش نخریسی مرطوب (مثل ریون)، الیاف درون یک مایع، سفت و شکل میگیرند. در روش نخریسی خشک (مانند استات و تریاستات)، پلیمر در یک حلال حل میشود و با گرم کردن، حلال تبخیر شده و الیاف باقی میمانند. در روش نخریسی مذاب (مثل نایلون و پلیاستر)، پلیمر ذوب شده از دستگاه خارج میشود و در تماس با هوا یا گاز سرد و سفت میگردد. همه این الیاف را میتوان به صورت رشتههای بسیار بلند تولید کرد.
الیاف طبیعی از منابع مختلفی به دست میآیند. برخی از این الیاف از حیوانات مانند گوسفند، بز، خرگوش و کرم ابریشم گرفته میشوند. برخی دیگر نیز از گیاهان مانند پنبه، کتان، کنف و سیزال تولید میگردند. علاوه بر این، مواد معدنی مانند آزبست نیز جزو الیاف طبیعی محسوب میشوند.
الیاف گیاهی خود به چند دسته تقسیم میشوند: برخی مانند پنبه از دانه گیاه به دست میآیند. برخی دیگر مانند کتان، کنف و جوت از ساقه گیاه استخراج میشوند. دستهای هم مانند سیزال از برگ گیاهان تولید میگردند.
تمامی الیاف طبیعی، بدون استثنا، در مرحله اول نیاز به یک شستشو و پاکسازی کامل دارند تا برای استفاده آماده شوند.
