تحقیق در مورد میراث فرهنگی هنری سلجوقیان

دوران حکومت سلجوقیان، یکی از دوره‌های درخشان و تاثیرگذار در تاریخ ایران و جهان اسلام به شمار می‌رود. در این دوره، هنر و فرهنگ پیشرفت چشمگیری کرد و آثار ارزشمندی خلق شد که بسیاری از آنها تا امروز باقی مانده‌اند.

در زمینه معماری، سلجوقیان بناهای بزرگی مانند مساجد، مدرسه‌ها، برج‌ها و کاروانسراها ساختند. این ساختمان‌ها اغلب با آجرکاری‌های ظریف، گچبری‌های هنرمندانه و کاشی‌های زیبا تزئین شده‌اند. مسجد جامع اصفهان که در این دوره گسترش یافت، نمونه‌ای شگفت‌انگیز از مهارت معماران آن زمان است.

هنرهای دیگر مانند سفالگری، فلزکاری و نساجی نیز در این دوره بسیار رشد کردند. ظرف‌های سفالی با نقش‌های زیبا و ظریف، اشیای فلزی با دقت و ظرافت ساخته شده و پارچه‌های ابریشمی نفیس، از جمله دستاوردهای هنرمندان سلجوقی هستند.

کتاب‌ها و نوشته‌های آن زمان نیز بسیار ارزشمندند. هنرمندان با خوشنویسی زیبا و نقاشی‌های مینیاتوری، کتاب‌ها را تزئین می‌کردند و دانشمندان در زمینه‌های مختلفی مانند ریاضیات، نجوم و ادبیات، کتاب‌های مهمی نوشتند.

به طور کلی، میراث فرهنگی و هنری سلجوقیان، نه تنها نشان‌دهنده ذوق و خلاقیت مردمان آن دوران است، بلکه پایه و اساسی برای رشد هنر و معماری در دوره‌های بعدی، به ویژه در زمان حکومت صفویان شد. این آثار گران‌بها، گواهی بر عظمت و شکوفایی تمدن اسلامی در دوران سلجوقی هستند.

با آدینوشاپ همراه باشید تا نگاهی کوتاه به میراث فرهنگی و هنری سلجوقیان، برگرفته از کتاب مطالعات اجتماعی هشتم، بیندازیم.
سلسله سلجوقیان در سال ۱۳۰۷ میلادی، که برابر با قرن پنجم هجری است، پا گرفت. بنیانگذار این حکومت، طغرل بیگ، از مردمان ترک تبار بود. دوران فرمانروایی سلجوقیان، عصر طلایی و پیشرفت دانش، هنر و فرهنگ در ایران بود. افزون بر این، سلجوقیان مرزهای ایران را بسیار گسترش دادند؛ به گونه‌ای که قلمرو ایران از خاور تا کوه‌های هندوکش، از باختر تا سرزمین شام و فلات آناتولی، از شمال تا آسیای میانه و از جنوب تا کرانه‌های خلیج‌فارس می‌رسید.

سلجوقیان و توسعه فرهنگ و تمدن

در دوران فرمانروایی سلجوقیان، که پیرو مذهب حنفی بودند، گام‌های بزرگی برای پیشرفت فرهنگ ایرانی-اسلامی برداشته شد. در این دوره، زبان فارسی جایگزین زبان عربی شد و به زبان اصلی برای نوشتن و همچنین ثبت رویدادهای تاریخی تبدیل گشت.

یکی از کارهای مهم سلجوقیان، ساخت مدرسه‌های بسیار در سراسر قلمروشان بود. خواجه نظام‌الملک در شهرهایی مانند بغداد، بلخ، نیشابور و اصفهان، مدارسی به نام نظامیه بنیان نهاد. در همین زمان، دانشمندان بزرگی مانند عمر خیام و امام محمد غزالی ظهور کردند و آوازه یافتند.

در بررسی فرهنگ هر جامعه‌ای، یکی از نشانه‌های رشد، پیشرفت ادبیات است. بر این اساس، می‌توان گفت در این دوره نویسندگان و شاعران نامداری پدید آمدند. حتی برخی از پادشاهان سلجوقی، مانند ملک‌شاه سلجوقی و طغرل سوم، خود ادیب و شاعر بودند. از دیگر چهره‌های ادبی این عصر می‌توان شیخ شهاب‌الدین سهروردی، خاقانی، انوری و نظامی را نام برد.

ادبیات در این دوره به اوج شکوفایی خود رسید و سبک تازه‌ای در شعر به نام سبک عراقی پدید آمد. از آنجا که سلجوقیان در جنگ‌های صلیبی پیروزی‌های بسیاری به دست آوردند و نقشی کلیدی در این نبردها داشتند، گسترش فرهنگ ایرانی-اسلامی نیز بسیار چشمگیر بود.

بیشتر بخوانید: درباره زندگینامه خواجه نظام الملک طوسی

هنر در دوره سلجوقیان

در دوران فرمانروایی سلجوقیان، همان‌طور که پیش از این نیز گفته شد، فرهنگ و هنر در ایران بسیار پیشرفت کرد. به ویژه هنر ساختمان‌سازی در این دوره به اوج خود رسید. در این زمان، شیوه ساخت مسجدها به کلی دگرگون شد. سبکی جدید برای گنبدها پدید آمد که از درون به شکل نیم‌دایره و از بیرون بیضی شکل بود و در بخش بالایی کمی تیز می‌شد.

همچنین در ساختمان‌ها، یک حیاط با چهار ایوان و یک تالار مربع شکل با گنبد در کنار هم به کار گرفته می‌شد. این الگوی ساخت مسجد را می‌توان به طور کامل در “مسجد جامع اصفهان” دید.

سلجوقیان علاوه بر معماری، در زمینه‌هایی مانند سفالگری، جلدسازی، خوشنویسی و تذهیب نیز آثاری نو و بی‌همتا آفریدند که از خود به یادگار گذاشتند.