تحقیق در مورد هدف زندگی از دیدگاه قرآن

در قرآن و سخنان پیامبر و امامان، هدف اصلی زندگی انسان به روشنی بیان شده است. زندگی دنیا تنها یک مرحله کوتاه و گذرا است، مانند یک مزرعه که برای آخرت خود در آن کشت می‌کنیم. هدف نهایی، رسیدن به رضایت و خشنودی خداوند است که با عبادت، اطاعت از دستوراتش و انجام کارهای نیک به دست می‌آید.

این دنیا محل آزمایش است و انسان با انتخاب‌های درست و نادرست خودش را می‌سازد. کسانی که تنها به فکر لذت‌های زودگذر دنیا باشند، در حقیقت گمراه شده‌اند و سرمایه اصلی خود را از دست داده‌اند. اما کسانی که ایمان بیاورند و کارهای شایسته انجام دهند، به زندگی حقیقی و جاودانی در بهشت دست خواهند یافت، جایی که نعمت‌های بی‌پایان و رضایت کامل خداوند در انتظارشان است.

بنابراین، زندگی موفق از نگاه اسلام، زندگی‌ای است که در مسیر بندگی خدا سپری شود و همه اعمال و افکار، رنگ و بوی خدایی داشته باشد. این راه، راه آرامش قلب و سربلندی در هر دو جهان است.

در این پژوهش، اطلاعات مربوط به موضوع «هدف زندگی» از کتاب درسی دین و زندگی پایهٔ دهم گردآوری شده است. با آدینوشاپ همراه باشید.

خدای مهربان انسان را آفرید و به او این آزادی را داد تا راه زندگی‌اش را خود انتخاب کند و برای رسیدن به خواسته‌هایش تلاش نماید.
همهٔ ما می‌دانیم که زندگی بدون هدف، پوچ و بی‌معنا خواهد بود. در این نوشتار، قصد داریم هدف زندگی انسان را از نگاه قرآن، کتاب آسمانی اسلام، بررسی کنیم.

تعریف هدف

در فرهنگ‌های مختلف، برای کلمه‌ی «هدف» معانی مانند «مقصود» و «غرض» آورده شده است.
به زبان ساده، هدف مانند نقطه‌ای است که از قبل در ذهنمان مشخص می‌کنیم و تمام انرژی، فکر و تلاشمان را برای رسیدن به آن به کار می‌گیریم.
می‌توان آن را به یک دشت سرسبز و زیبا تشبیه کرد، یا به نوری درخشان در دل تاریکی، یا جایی آرام که تصمیم‌های اصلی زندگی‌مان را برای رسیدن به آن برمی‌گزینیم.

انتخاب هدف صحیح

انتخاب هدف، سرنوشت و معنای زندگی هر فرد را شکل می‌دهد. اگر این انتخاب با آگاهی و بر اساس ارزش‌های الهی باشد، انسان را به جایگاه بلندی می‌رساند و او را شایسته جانشینی خداوند در زمین می‌کند. اما اگر هدف، بی‌ارزش و کوچک انتخاب شود، شاید برای مدتی زندگی را سرگرم‌کننده کند، اما در پایان فقط احساس پوچی و ناامیدی به جا می‌گذارد.

پاسخ به این پرسش‌ها که «چرا به دنیا آمده‌ایم؟» و «سرانجام کار ما کجاست؟» به ما کمک می‌کند تا هدف درستی برای خود برگزینیم.

همچنین دو نکته مهم در انتخاب هدف وجود دارد: اول اینکه هدف‌گذاری نباید تنها بر اساس آرزوهای زودگذر باشد، بلکه باید با دوراندیشی همراه باشد. دوم اینکه از همان شروع هر کاری، باید هدف مشخص باشد؛ نه اینکه کاری آغاز شود و بعداً به دنبال هدفش بگردیم. این روش باعث هدر رفتن وقت، انرژی و عمر انسان می‌شود.

آفرینش آسمان و زمین و آنچه در آنهاست، بیهوده نبوده است. انسان نیز موجودی الهی است و باید هدفی را انتخاب کند که او را به اصل و ریشه خود نزدیک کند. بهره‌گیری از نعمت‌های دنیا، لذت‌ها و شادی‌ها و حتی تحمل رنج‌ها و سختی‌ها، همه باید در مسیری قرار گیرد که انسان را به خاستگاه حقیقی خود بازگرداند.

آموزش، کار، زندگی اجتماعی و خانوادگی، علاقه‌های شخصی و مسائل مادی و معنوی، همه باید در راستای رسیدن به این هدف بزرگ تنظیم شوند.

هدف زندگی از دیدگاه قرآن

در قرآن کریم، دلایل مختلفی برای آفرینش انسان بیان شده است که می‌توان آنها را در سه گروه اصلی قرار داد:

1- هدف مقدماتی و کوتاه‌مدت

در آیه ۶۱ سوره هود آمده است که حضرت صالح(ع)، پیامبر قوم ثمود، به مردم گفت: خدا را بپرستید که هیچ معبودی به جز او برای شما نیست. اوست که شما را از زمین پدید آورد و از شما خواست تا در آبادانی آن بکوشید.
آباد کردن زمین برای تداوم زندگی انسان‌ها بسیار مهم است؛ زیرا زمینه‌ی بقا و ادامه‌ی زندگی را فراهم می‌کند تا انسان بتواند برای رسیدن به هدفی بزرگ و ارزشمند تلاش کند.

2- هدف میان‌مدت

در آیه دوم سوره ملک، خداوند می‌فرماید که او مرگ و زندگی را آفرید تا شما را آزمایش کند و ببیند کدام یک از شما اعمال و رفتار بهتری دارید.
این آزمایش، در حقیقت تمرینی برای رشد روح و جان انسان است. اگر کسی در این آزمون موفق شود، به خداوند نزدیک‌تر می‌گردد.
همچنین در آیه ۵۶ سوره ذاریات آمده است:
«وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ»
یعنی جن و انسان فقط برای عبادت پروردگار آفریده شده‌اند و نتیجه این عبادت، تکامل روحی و نزدیکی به خداست.
البته عبادت تنها به نماز و روزه محدود نمی‌شود، بلکه معنای وسیعی دارد و شامل هر کاری می‌شود که برای رضای خدا انجام می‌گیرد.
به همین دلیل، انسان باید در همه جنبه‌های زندگی از خدا اطاعت کند، فقط برای او تلاش نماید و هر آنچه غیر از خداست را از دل بیرون کند.

3- هدف نهایی

هدف نهایی، مقصدی است که تمام تلاش‌های ما در راستای دستیابی به آن انجام می‌شود.
آیات پرمعنای قرآن کریم بارها بر ناپایدار بودن دنیا و این که وسیله‌ای است برای رسیدن به خوشبختی همیشگی تأکید کرده است. برای نمونه، در آیه ۲۰ سوره حدید، زندگی دنیا به بازی، سرگرمی، خودنمایی، فخرفروشی و رقابت در ثروت و فرزند تشبیه شده است.
سپس شروع و پایان زندگی دنیوی را با یک مثال روشن بیان می‌کند: «مَثَل بارانی که از آسمان می‌بارد، گیاهان را زنده می‌کند و همه شگفت‌زده می‌شوند و بعد از مدتی خشک و بی‌حاصل می‌شوند و زردرنگ شده، خرد و شکسته می‌شوند».
پس نمی‌توان هدف اصلی زندگی انسان را چیزهای دنیایی قرار داد؛ چرا که اینها پایانشان نابودی است. از نگاه قرآن، هدف زندگی باید روحانی و الهی باشد. منظور نهایی انسان، نزدیک شدن به خداست؛ همان چیزی که او را به کمال حقیقی و سعادت جاودان می‌رساند.
زندگی در کنار پروردگار، همان آرمان بزرگی است که انسان تمام عمرش را برای رسیدن به آن صرف می‌کند.
ساختن زمین برای ادامه زندگی، آزمایش شدن و عبادت‌های ما، همه راه‌هایی هستند برای این که فهم و روحمان به منبع یگانه هستی نزدیک‌تر شود. هرچه ارتباط انسان با خدا قوی‌تر شود، حضور پروردگار در تمام لحظه‌های زندگی بیشتر حس می‌شود و این همان نزدیکی به خداست.
در آیه ۳۷ سوره سبأ آمده است که اموال و فرزندان هرگز سبب نزدیکی انسان به خدا نمی‌شوند، بلکه تنها ایمان و کارهای نیک هستند که انسان را به این مقصد مقدس می‌رسانند.
همچنین در آیه ۹۷ سوره نحل می‌خوانیم: هر کس که ایمان داشته باشد و کار شایسته انجام دهد، به او زندگی خوبی می‌بخشیم و پاداشی والاتر از آنچه انجام داده است به او خواهیم داد.
در سوره عصر نیز ایمان و عمل صالح، عامل نجات انسان از زیان بزرگ معرفی شده است.
پس این ایمان و کردار نیک است که انسان را از زیان رهایی می‌بخشد، به زندگی جاودانه و تقرب به خدا می‌رساند. خوشا به حال انسانی که همه عمرش را برای رسیدن به این هدف ارزشمند برنامه‌ریزی کند و در روزی که حقایق عالم آشکار می‌شود، در بهترین و امن‌ترین جایگاه، در پناه رحمت الهی قرار گیرد.