تحقیق مختصر در مورد ارگ کریم خان زند (شیراز)

ارگ کریم خان زند در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این بنا در زمان حکومت زندیه ساخته شد و یکی از جاذبه‌های مهم تاریخی این شهر به شمار می‌رود.

این ارگ از بیرون شبیه به یک قلعه مستحکم است که دیوارهای بلند و برج‌های بزرگ دارد. نمای بیرونی آن با کاشی‌کاری‌های زیبا و نقش‌های ساده تزیین شده است.

وقتی به داخل ارگ قدم می‌گذارید، یک حیاط بزرگ و سرسبز را می‌بینید که در مرکز آن یک حوض زیبا قرار دارد. در اطراف حیاط، ایوان‌هایی با ستون‌های سنگی بلند دیده می‌شود. اتاق‌های مختلفی در اطراف حیاط وجود دارند که هر کدام برای کاربرد خاصی ساخته شده‌اند.

داخل اتاق‌ها با گچبری‌های ظریف و نقاشی‌های دیواری رنگارنگ تزیین شده است. این نقاشی‌ها صحنه‌هایی از طبیعت، شکار و زندگی روزمره را نشان می‌دهند. سقف برخی از اتاق‌ها نیز با چوب‌های منبت‌کاری شده پوشانده شده که هنر دست استادکاران قدیمی را نمایش می‌دهد.

در بخش‌های مختلف ارگ، بخاری‌های دیواری و پنجره‌های ارسی زیبا به چشم می‌خورد که هوای اتاق‌ها را مطبوع و نور طبیعی را به داخل هدایت می‌کنند. این ارگ نمونه‌ای زیبا از معماری دوره زندیه است که هنر و معماری ایرانی را به خوبی نشان می‌دهد.

در این بخش، شما را با ارگ کریم‌خان زند و داستان گذشته آن آشنا می‌کنیم. در ادامه این نوشته همراه ما باشید.

معرفی ارگ کریم خان زند در شیراز

در میان قلعه‌ها و دژهای تاریخی ایران، ارگ کریم خان زند در شیراز، دومین بنای مهم از این دست به شمار می‌آید. این سازه باشکوه به دلیل کاربری دوگانه‌ی مسکونی و نظامی، از طراحی و ویژگی‌های خاصی برخوردار است که در دیگر ساختمان‌های مشابه دیده نمی‌شود. ارگ کریم خان در دوره فرمانروایی او و به دست بهترین معماران آن دوران ساخته شد. در ادامه، نگاهی به پیشینه و سبک معماری این اثر تاریخی خواهیم داشت.

تاریخچه ی ساخت ارگ کریم خان

ارگ کریمخان در دوران پادشاهی زندیان و در سال ۱۷۶۶ میلادی ساخته شد. این ارگ در واقع خانه کریمخان بود و به همین دلیل سبک معماری آن ترکیبی از یک خانه اشرافی و یک دژ نظامی است.

در بخش‌های درونی بنا، اتاق‌های فراوان، ایوان‌های بلند، حوض‌های آب و فضای سبز دیده می‌شود که با نقاشی‌ها و کنده‌کاری‌های زیبا تزئین شده‌اند. در دوره قاجار و بین سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۵۰ قمری، از این ارگ به عنوان زندان استفاده می‌شد.

معماری داخلی ارگ کریم خان

ارگ با یک دیوار بلند آجری محصور شده که در چهار سمت آن، برج‌های مرتفع و استحکامات دفاعی به بلندای ۱۴ متر دیده می‌شود. این برج‌ها در گذشته برای نگهبانی و اهداف نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. همچنین در اطراف این دژ، خندقی حفر شده بود که نقش محافظت از آن را بر عهده داشت. ضخامت دیوارها در بخش پایینی به ۳ متر می‌رسد و در قسمت بالا، این ضخامت به ۱۲ متر افزایش می‌یابد.

هر یک از برج‌ها شامل سه طبقه است که با راه‌پله‌ای پیچ‌دار به هم وصل می‌شوند. در هر طبقه نیز دو اتاق در کنار هم قرار گرفته‌اند. در بخش‌های شمالی، غربی و جنوبی ارگ، فضاهای مسکونی واقع شده‌اند. هر واحد مسکونی دارای یک ایوان و یک حوض کوچک است. در گذشته، آب این حوض‌ها از قنات رکن‌آباد تأمین می‌شده است.

در ورودی اصلی ارگ با کاشی‌های رنگارنگ تزئین شده و صحنه‌ی نبرد رستم و دیو سپید را نشان می‌دهد. در بالای دیوارهای ارگ نیز طرح‌های کنگره‌دار آجری دیده می‌شود که علاوه بر ایجاد سایه و تنظیم نور، بر زیبایی کلی بنا افزوده است.

بیشتر بخوانید: درباره زندیان و تغییر پایتخت ایران

حمام ارگ

حمام ارگ کریم‌خانی در گذشته یک حمام مخصوص خانواده سلطنتی بوده است. این حمام شامل بخش‌های مختلفی مانند سر بینه، سکو و یک حوض هشت‌ضلعی است. در بخش سر بینه، جایی برای استراحت، کشیدن قلیان و نوشیدن چای وجود داشته است.

در قسمت گرمخانه نیز فضاهایی مانند خزینه و نورخانه دیده می‌شود. این حمام علاوه بر استحمام، محل انجام کارهایی مانند حجامت، خالکوبی، مشت و مال و همچنین گفت‌وگوهای دوستانه بوده است.

کلام پایانی

در دوران قاجار، این ارگ به عنوان زندان شهربانی مورد استفاده قرار می‌گرفت و همین مسئله باعث آسیب‌دیدگی و خرابی بخش‌هایی از آن شد. پس از انقلاب، این بنای تاریخی تحت حفاظت سازمان میراث فرهنگی ایران درآمد. کارشناسان و متخصصان، بخشی از این ساختمان بزرگ را به موزه بزرگ فارس تبدیل کردند. همچنین این بنا در سال ۱۳۵۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.