هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه3 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
پاسخ تمرینهای درس ششم علوم کلاس چهارم
درس سنگها
**فعالیت اول: مشاهده و بررسی**
به اطراف خود نگاه کنید. سنگها در جاهای مختلفی دیده میشوند؛ در کوهها، کنار رودخانهها، در پارکها و حتی در ساختمانها. چند سنگ مختلف پیدا کنید و با دقت به آنها نگاه کنید. آنها را از نظر رنگ، اندازه، شکل و زبری یا صافی سطح با هم مقایسه کنید. خواهید دید که هیچ دو سنگی کاملاً شبیه هم نیستند.
**فعالیت دوم: طبقهبندی سنگها**
سنگهایی را که جمعآوری کردهاید، بر اساس ویژگیهای زیر گروهبندی کنید:
* **رنگ:** سنگها را بر اساس رنگهای روشن، تیره یا ترکیبی از رنگها جدا کنید.
* **اندازه:** سنگهای درشت، متوسط و ریز را از هم تفکیک کنید.
* **سختی:** با یک میخ یا سکه به آرامی روی سنگ بکشید. اگر روی سنگ خط بیفتد، یعنی نرمتر است و اگر خط نیفتد، یعنی سختتر است.
**فعالیت سوم: سنگها در زندگی روزمره**
به خانه یا مدرسه خود دقت کنید. سنگها و موادی که از سنگ ساخته میشوند، کاربردهای زیادی دارند. مثلاً:
* **سیمان و آجر:** برای ساختن خانه و دیوار.
* **گچ:** برای سفید کردن دیوارها.
* **پوکه معدنی:** برای سبکسازی ساختمان.
* **نمک:** که از معادن سنگ نمک به دست میآید و برای خوردن استفاده میشود.
* **طلا و نقره:** برای ساخت زیورآلات.
**فعالیت چهارم: مدلسازی کوهها**
با استفاده از خمیر بازی یا گل، یک مدل از کوه درست کنید. سپس با ریختن آب از بالا بر روی آن، نشان دهید که باران و آب چگونه به مرور زمان باعث فرسایش و تغییر شکل کوهها و سنگها میشوند.
**نتیجهگیری:**
سنگها اجسام طبیعی و سختی هستند که در شکلها، اندازهها و رنگهای مختلف در طبیعت یافت میشوند. هر سنگ ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارد و انسانها از آنها در جاهای مختلف زندگی خود استفاده میکنند. عوامل طبیعی مانند باد و باران به آرامی روی سنگها اثر میگذارند و آنها را تغییر میدهند.
**عنوان درس: سنگها | موضوع: یادگیری مرحلهبهمرحله | پایه چهارم دبستان**
سنگها همه جا هستند. آنها در کوهها، در پارکها، در کنار رودخانهها و حتی در حیاط خانههای ما پیدا میشوند. اما آیا تا به حال فکر کردهاید که این سنگها از کجا میآیند و چگونه به وجود میآیند؟
در این درس، میخواهیم با هم سفری جالب به دنیای سنگها داشته باشیم. ما یاد میگیریم که سنگها انواع مختلفی دارند. بعضی از آنها سخت و بعضی دیگر نرم هستند. برخی براق و برخی کدر به نظر میرسند.
سنگها از مواد مختلفی درست شدهاند. این مواد در طول زمان، بسیار بسیار آهسته، به هم فشرده و چسبیده شدهاند و سنگ را ساختهاند. به این مواد معدنی میگویند.
ما سه گروه اصلی از سنگها را بررسی میکنیم:
1. **سنگهای آذرین:** این سنگها از سرد شدن مواد بسیار داغ و مذاب به نام ماگما که از داخل زمین بیرون میآید، تشکیل میشوند. وقتی این مواد سرد و سفت میشوند، به سنگ تبدیل میگردند.
2. **سنگهای رسوبی:** این سنگها از لایهلایه شدن مواد کوچکی مانند ذرات شن، خاک و خاکستر در کف دریاها یا رودخانهها درست میشوند. این لایهها در طول میلیونها سال روی هم فشار میآورند و به سنگ سفت تبدیل میشوند.
3. **سنگهای دگرگونی:** این سنگها در اثر حرارت بسیار زیاد و فشار بسیار شدید در اعماق زمین به وجود میآیند. این گرما و فشار، سنگهای قبلی را عوض میکند و آنها را به نوع جدیدی از سنگ تبدیل مینماید.
سنگها در زندگی روزمره ما کاربردهای زیادی دارند. از آنها برای ساختن خانه، پل، خیابان و حتی برخی وسایل تزئینی استفاده میشود.
با یادگیری درباره سنگها، میتوانیم بهتر بفهمیم که سیاره زیبای ما، زمین، چگونه کار میکند و چگونه این سنگهای به ظاهر ساده، داستانهای طولانی و جالبی از گذشته زمین را در خود نگه داشتهاند.
درس ششم علوم کلاس چهارم: سنگها
پاسخ پرسشها و فعالیتهای درس
**فعالیت صفحه ۴۹**
سنگهای مختلفی را که جمعآوری کردهاید، با دقت نگاه کنید. آنها را از نظر رنگ، طرح، اندازه و زبری یا صافی سطح با هم مقایسه کنید. خواهید دید که هیچ دو سنگی کاملاً شبیه هم نیستند.
**گفتوگو صفحه ۵۰**
درباره این سوال گفتوگو کنید که سنگها از کجا میآیند. به محیط اطراف خود مانند کوه، بیابان، کنار رودخانه و ساحل دریا فکر کنید. در هر یک از این مکانها چه نوع سنگهایی دیدهاید؟
**فکر کنید صفحه ۵۱**
چرا بعضی از سنگها را برای ساختن بناهای تاریخی مانند مساجد، پلها و قلعهها به کار میبرند؟ به ویژگیهایی مانند مقاومت، استحکام و دوام سنگها فکر کنید.
**فعالیت صفحه ۵۱**
یک قطعه سنگ رسوبی (مثل سنگ کنگلومرا) را در یک لیوان آب بیندازید. مشاهده خواهید کرد که حبابهای کوچکی از آن خارج میشود. این حبابها نشان میدهند که این سنگها در گذشته چگونه تشکیل شدهاند.
**فعالیت صفحه ۵۲**
یک قطعه سنگ آذرین (مثل سنگ پا) را بردارید. آن را به آرامی تکان دهید. خواهید دید که چون وزن آن کم است، روی آب شناور میماند.
**فعالیت صفحه ۵۳ و ۵۴**
در این فعالیت، شما با استفاده از خمیر بازی یا گل رس، مدلی از نحله تشکیل سنگهای رسوبی درست میکنید. با قرار دادن لایههای مختلف روی هم و فشار دادن آنها، میتوانید ببینید که این سنگها چگونه در طبیعت و در طی زمان طولانی به وجود میآیند.
**فعالیت صفحه ۵۵**
با کمک معلم خود، یک سنگ آهک را حرارت دهید. مشاهدات خود را از تغییرات آن یادداشت کنید. این آزمایش به شما نشان میدهد که گرما چگونه میتواند سنگ را تغییر دهد.
**جمعآوری اطلاعات صفحه ۵۶**
درباره این موضوع تحقیق کنید که در منطقه یا استان شما چه معادنی وجود دارد و چه سنگهایی از آنها استخراج میشود. این سنگها در کجا و برای ساخت چه چیزهایی استفاده میشوند؟
**جمعآوری اطلاعات صفحه ۵۷**
در مورد سنگهایی که در نمای ساختمانها، کف پوشها، مجسمهسازی و ساخت وسایل تزئینی به کار میروند، اطلاعاتی جمعآوری کنید. نام این سنگها و دلیل انتخاب آنها برای هر کاربرد را پیدا کنید.
وسایل مورد نیاز: ماژیک ضد آب، مداد، دفترچه، ذرهبین، یک سکه و چند سنگ
۱- چند سنگ با جنسهای مختلف از اطراف خانه یا مدرسه جمع کنید و با خود به کلاس بیاورید.
۲- روی هر سنگ با ماژیک یک شماره بگذارید.
۳- سنگها را با دقت نگاه کنید.
۴- با سکه روی هر سنگ یک خط بکشید. چه چیزی میبینید؟
پاسخ: روی بعضی سنگها خط میافتد و روی بعضی دیگر نه، یا میزان خط افتادگی فرق دارد.
۵- این بار سنگها را با ذرهبین نگاه کنید.
مشاهدات خود را در جدول زیر یادداشت کنید.
| مشاهده ها | رنگ | صافی یا زبری | اندازه ذرّه های تشکیل دهنده | سکّه روی سنگ خراش |
| شماره سنگ | ریز | درشت | ایجاد میکند | ایجاد نمیکند |
| 1 | آبی | ریز | ✅ | |
| 2 | قرمز | درشت | ❌ | |
| 3 | مشکی | متوسط | ✅ | |
| 4 | فیروزه ای | ریز | ❌ | |
| 5 | خاکستری | درشت | ✅ |
به شکل نگاه کنید. سپس، درباره سوالهای زیر با هم گروههای خود صحبت کنید.
– اندازه سنگها در نقطه شماره (۱) با نقطه شماره (۲) چه فرقی دارد؟
پاسخ: سنگهای نقطه شماره ۱ بزرگتر هستند.
– از نقطه شماره (۱) تا نقطه شماره (۲)، شکل سنگها چه تغییری کرده است؟
پاسخ: در نقطه شماره ۲، سنگها کوچکتر و کمی صافتر شدهاند.
– اندازه و شکل سنگهای نقطه شماره (۲) با سنگهای نقطه شماره (۳) چه تفاوتهایی دارد؟
پاسخ: در نقطه شماره ۳، سنگها باز هم کوچکتر و صافتر شدهاند.
از این گفتوگو چه میفهمید؟
پاسخ: وقتی سنگها در بستر رودخانه با هم برخورد میکنند، میشکنند و قطعات ریزتری از آنها جدا میشود. این سنگها در اثر مالش و اصطکاک با یکدیگر، به مرور زمان صاف و هموار میشوند.
سنگ الف) در کناره و بالای رودخانه قرار دارد.
سنگ ب) در میانه مسیر رودخانه دیده میشود.
سنگ ج) در انتهای مسیر و در کف رودخانه قرار گرفته است.
وسایل مورد نیاز: یک ظرف شیشهای یا پلاستیکی شفاف (مثل آکواریوم)، آب، یک صفحه تخت و صاف، سنگریزه، یک لیوان، شن و ماسه
روش انجام کار:
۱. داخل ظرف را تا نیمه از آب پر کنید.
۲. صفحه تخت را به صورت کج درون ظرف و داخل آب قرار دهید.
۳. یک لیوان پر از سنگریزه را به آرامی روی صفحه بریزید.
۴. همین کار را دوباره با شن و سپس با ماسه انجام دهید.
۵. چیزهایی که میبینید را یادداشت کنید.
نتیجه مشاهده: مواد مختلف به صورت لایهلایه روی هم قرار گرفتند.
سؤال: از این آزمایش چه چیزی یاد میگیرید؟
پاسخ: ذرات ریز در آب به صورت افقی و موازی روی هم تهنشین میشوند. به همین دلیل است که سنگهای رسوبی همیشه به صورت قشرهای نازک و لایهلایه دیده میشوند.
وسایل مورد نیاز: یک کیسه پلاستیکی محکم، قاشق چوبی، آب، گچ، دستکش، شن و سنگریزه
روش ساخت یک نمونه سنگ رسوبی:
۱- داخل کیسه پلاستیکی دو لیوان آب بریزید، سپس یک لیوان گچ به آن اضافه کنید.
۲- مخلوط آب و گچ را با قاشق چوبی خوب هم بزنید.
۳- سنگریزهها را به مخلوط درون کیسه بیفزایید.
۴- حالا یک لیوان شن نیز به سایر مواد اضافه کنید.
۵- کیسه را برای مدتی به حال خود بگذارید تا مخلوط داخل آن کاملاً خشک شود.
۶- بعد از خشک شدن، سنگ ساختهشده را از کیسه خارج کنید. چه چیزی میبینید؟
پاسخ: این نمونه، مشابه یک سنگ رسوبی طبیعی است که در آن ذرات ریز و درشت گوناگون در کنار هم دیده میشوند.
وسایل مورد نیاز: کره، شکلات، یک سهپایه، توری فلزی، قاشق، چراغ الکلی و یک ظرف مقاوم به حرارت.
روش کار:
۱. ابتدا چراغ الکلی را روشن کنید و ظرف را روی سهپایه و توری قرار دهید.
۲. مقداری کره و تکههای شکلات را داخل ظرف بریزید.
۳. صبر کنید تا حرارت باعث آب شدن کره و شکلات شود.
۴. سپس با قاشق، مواد را به آرامی هم بزنید تا کاملاً یکدست شوند.
۵. حالا فکر کنید اگر ظرف را از روی حرارت بردارید، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: مخلوط کره و شکلات کمکم سفت خواهد شد.
۶. پس از برداشتن ظرف از روی حرارت، صبر کنید تا مواد سرد شوند. چه چیزی میبینید؟ مشاهده خود را با حدس اولیه مقایسه کنید.
پاسخ: مخلوط دوباره جامد میشود و به حالت اول برمیگردد.
نتیجهگیری:
بعضی از مواد با گرم شدن نرم و مایع میشوند و با سرد شدن دوباره جامد میگردند.
وسایل مورد نیاز: یک سوزن کوتاه با نوک گرد، یک تابه کوچک که دسته دارد، یک لیوان، یک بشقاب، مقداری گِل رس و دستکش
روش کار:
۱- اول، همراه دوستانتان با گِل رس، چند توپ کوچک درست کنید.
۲- بعد با سوزن، وسط هر کدام از این توپهای گلی را سوراخ کنید. سپس صبر کنید تا کاملاً خشک شوند.
۳- حالا با کمک یک بزرگتر، بعضی از این توپهای خشکشده را حرارت دهید.
* فکر میکنید کدام یک از این توپها وقتی در آب بیفتند، شکل خودشان را از دست نمیدهند؟
پاسخ: آنهایی که بیشتر در معرض حرارت قرار گرفتهاند.
* حالا برای اینکه ببینید حدستان درست بوده یا نه، یک آزمایش ترتیب دهید و نتیجه را ببینید.
* در پایان، با توپهای سالم و بیعیب، چیزهای زیبایی مثل تسبیح، گردنبند، دستبند و چیزهای دیگر بسازید و آنها را رنگآمیزی کنید.
در کلاس، با هم گروهیهایتان در مورد روش ساختن خشت و آجر و دلیل محکم بودن خانههای خشتی و آجری تحقیق کنید و سپس نتیجه را به کلاس ارائه دهید.
پاسخ: ابتدا خاک را آماده میکنند و به آن آب اضافه میکنند. سپس یک یا دو روز صبر میکنند تا خاک کاملاً خیس بخورد. بعد از این مدت، خاک و آب را با هم مخلوط کرده و روی آن را میپوشانند تا گل به خوبی عمل آید. وقتی گل آماده شد، آن را میبرند و داخل قالبهای از پیش آماده شده میریزند. گل اضافی که از قالب بیرون زده را جدا میکنند. سپس قالب را برمیگردانند و گل را در محلی صاف و آماده شده خالی میکنند. روی آن را میپوشانند تا خشت ترک نخورد. پس از خشک شدن، به این قطعات، خشت میگویند. در مرحله آخر، خشتها را در کوره میچینند و حرارت میدهند تا بپزند. بعد از پختن، به این محصول، آجر سنتی گفته میشود.
در کارخانههای ذوب آهن، آهن خالص از سنگهای آهن موجود در طبیعت استخراج میشود. علاوه بر این، در ایران سنگهای متنوع دیگری نیز یافت میشوند که از آنها مواد مختلفی تولید میگردد. دربارهٔ انواع موادی که از سنگها به دست میآیند و موارد استفاده آنها تحقیق کنید و نتیجه را در کلاس ارائه دهید.
سنگ مرمر: در ساختوساز ساختمانها،
سنگ نمک: برای تولید نمک خوراکی،
سنگ فیروزه: در ساخت جواهرات و تزئینات،
سنگ پا: برای رعایت بهداشت و نیز در صنعت برش چوب.
