معنی ضرب المثل ” شاه می بخشه شیخ علی خان نمی بخشه “

این ضرب‌المثل زمانی به کار می‌رود که فردی با قدرت و مقام بالاتر، خطای کسی را می‌بخشد، اما فردی با مقام پایین‌تر که مسئول اجرای دستور است، سخت‌گیری می‌کند و حاضر به بخشش نیست.

در گذشته، وقتی فردی مرتکب خطایی می‌شد و به شاه پناه می‌برد، شاه اغلب به دلیل بزرگواری یا دلایل سیاسی، او را می‌بخشید. اما مسئولان و وزیران زیردست، مانند “شیخ علی خان”، که کار اجرای قانون و گرفتن جریمه بر عهده آنان بود، گاهی اوقات سخت‌گیری می‌کردند و حتی با وجود بخشش شاه، از مجازات فرد خطاکار نمی‌گذشتند.

این مثل به ما می‌گوید که گاهی اوقات عبور از یک مأمور سخت‌گیر، سخت‌تر از دریافت بخشش از رئیس اصلی است. این مفهوم در زندگی روزمره نیز دیده می‌شود؛ مثلاً ممکن است رئیس یک شرکت با درخواست شما موافقت کند، اما مدیر میانی اجازه اجرای آن را ندهد.

در این نوشته، با مفهوم و معنای یکی از ضرب‌المثل‌های کهن و پرمعنی ایرانی آشنا خواهید شد. با آدینوشاپ همراه باشید.

معنی شاه می بخشه شیخ علی خان نمی بخشه چیست؟

1- یعنی وقتی فرد صاحب‌اختیار و مقام بالاتر، بخششی انجام می‌دهد، اما کسی که زیردست اوست، خود را صاحب قدرت می‌داند و مانع می‌شود. مثل وقتی که رئیس دستور انجام کاری را صادر کند، اما کارمند زیردستش از اجرای آن سر باز بزند.

2- این ضرب‌المثل زمانی به کار می‌رود که فردی بدون داشتن حق و صلاحیت لازم، خود را در جایگاهی بالاتر از آنچه هست نشان دهد و به دیگران دستور دهد یا آن‌ها را از کاری منع کند، در حالی که شخص اصلی و صاحب‌حق، آن را تأیید کرده است.
مثلاً وقتی مدیر یک مدرسه به دلیل شرایط خاص یک دانش‌آموز، به او اجازه می‌دهد دیرتر به کلاس بیاید، اما گروه انضباطی مدرسه که خود از دانش‌آموزان هستند، اجازهٔ ورود به او نمی‌دهند. در چنین موقعیتی این ضرب‌المثل را به کار می‌برند.

3- گاهی این ضرب‌المثل را به این شکل نیز بیان می‌کنند: شاه بخشید، شاه‌قلی نبخشید!

ریشه ضرب المثل

شاه سلیمان، که با نام صفی میرزا نیز شناخته می‌شد، وزیری دانا و کاربلد به نام شیخ علی خان در کنار خود داشت. پادشاه بیشتر وقتش را به خوشی و تفریح می‌گذراند و به همین دلیل، کمتر به مشکلات و نیازهای مردم رسیدگی می‌کرد. این در حالی بود که وزیرش، شیخ علی خان، شب‌ها با لباسی ساده در میان مردم می‌گشت و از حال آن‌ها باخبر می‌شد.

روزی از روزها، شاه سلیمان یک مهمانی بزرگ با ساز و آواز ترتیب داد. در پایان جشن، او به تمام نوازندگان و خوانندگان حواله‌ای داد تا نزد شیخ علی خان بروند و پولشان را دریافت کنند. اما شیخ علی خان که می‌دانست این کار به ضرر کشور و خزانه دولت است، از پرداخت پول خودداری کرد و بهانه‌های مختلفی آورد.

مهمانان و هنرمندان که از این کار وزیر ناراحت شده بودند، با ناراحتی گفتند: “شاه می‌بخشد، شیخ علی خان نمی‌بخشد!”

منظورشان این بود که فرد بالادست ساده می‌گیرد و می‌بخشد، اما شخص زیردست او سختگیری می‌کند.

بیشتر بخوانید: ضرب المثل با شاه
اختصاصی-آدینوشاپ