معنی ضرب المثل ” عطایش را به لقایش بخشیدم “

در مورد ضرب‌المثل «عطایش را به لقایش بخشیدم»

این ضرب‌المثل موقعی به کار می‌رود که کاری آنقدر مشکل و پرهزینه باشد که نتیجه‌ی نهایی آن، به زحمتش نمی‌ارزد. یا وقتی که یک لطف و بخشش، به خاطر یک اشتباه یا گناه کوچک، کاملاً نادیده گرفته می‌شود و بی‌فایده می‌ماند. در واقع این مثل می‌گوید: «من محبتم را به خطایش بخشیدم» یا «هزینه و زحمتی که کشیدم، بیشتر از سودی بود که عایدم شد.»

**داستان پشت این ضرب‌المثل:**

در روزگاران قدیم، مرد ثروتمند و بخشنده‌ای زندگی می‌کرد. یک روز یکی از بدهکارانش که فردی تنبل و بی‌مسئولیت بود، نزد او آمد. این مرد تنبل، علاوه بر بدهی قدیمی، درخواست وام جدیدی هم کرد. مرد ثروتمند که دل رحمی داشت، نه تنها بدهی قبلی او را بخشید، بلکه مبلغ درخواستی جدید را نیز به او داد تا شاید بتواند زندگی خود را سروسامان دهد.

اما آن مرد تنبل، به جای اصلاح رفتارش، دوباره پول را بیهوده خرج کرد و هیچ تلاشی برای بهبود وضعیت خود نکرد. وقتی مرد نیکوکار نتیجه را دید، با ناامیدی گفت: «من همه چیز به او بخشیدم، اما انگار این بخشش را به خطاها و بی‌مسئولیتی‌هایش بخشیدم.» یعنی لطف و بخشش من، در برابر رفتار نادرست او گم شد و گویی من «عطا و بخششم را به لقا و نابودی بخشیدم.»

از آن زمان، این جمله به صورت یک ضرب‌المثل درآمد تا بیان‌کننده‌ی موقعیتی باشد که مهربانی و کمک ما، به دلیل ناسپاسی یا بی‌لیاقتی طرف مقابل، بی‌اثر می‌ماند و نتیجه‌ی مطلوبی به دست نمی‌آید.

در این بخش، به بررسی معنی، مفهوم و داستان پشت این ضرب‌المثل ایرانی می‌پردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.

معنی ضرب المثل عطایش را به لقایش بخشیدم چیست؟

۱- یعنی وقتی دیدم ضرر و زیانش بسیار زیاد است، از سود کم آن چشم پوشیدم و کنار کشیدم.

۲- معمولاً این ضرب‌المثل زمانی به کار می‌رود که چیزی هم فایده داشته باشد و هم زیان. انسان خردمند وقتی ببیند ضرر چیزی از سودش بیشتر است، از آن می‌گذرد و آن را رها می‌کند.

معنی کلمات

عطا: به معنی بخشش و هدیه است.
لقا: به معنی ملاقات و دیدار است.
◊ در زبان عربی، وقتی افراد می‌خواهند با هم خداحافظی کنند یا بگویند “به امید دیدار”، از عبارت “إلی اللِّقاء” استفاده می‌کنند.

حدیث امام علی علیه السلام

امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در این زمینه جمله‌ی بسیار پرمعنایی دارد. ایشان می‌فرمایند:
**فَوْتُ الْحَاجَةِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِهَا إِلَى غَيْرِ أَهْلِهَا**
یعنی: از دست دادن خواسته‌ات، آسان‌تر از این است که آن را از کسانی بخواهی که شایستگی کمک کردن ندارند.

درست مانند همان ضرب‌المثلی که می‌گوید:
گاهی بهتر است چشم‌پوشی کنی و دست نیاز به سمت کسانی دراز نکنی که لیاقت کمک کردن به تو را ندارند.

داستان ضرب المثل عطایش را به لقایش بخشیدم

مرد دانا و پرهیزگاری که اهل دانش بود، روزگارش به سختی و تنگدستی گذشت. یکی از دوستانش به او پیشنهاد داد: “در این شهر، مرد پولدار بزرگی زندگی می‌کند که نیازمندان نزد او می‌روند و مشکلاتشان را با او در میان می‌گذارند. بیا تو هم با من بیا، شاید او بتواند مشکل تو را نیز حل کند.”

پیرمرد که راه دیگری برایش باقی نمانده بود، همراه آن شخص به خانه مرد ثروتمند رفت. وقتی وارد کاخ مجلل او شدند، پیرمرد متوجه شد که مرد ثروتمند چهره‌ای متکبرانه دارد و با نیازمندان و اطرافیانش مانند برده رفتار می‌کند؛ گویی آن‌ها بنده‌ی او هستند و او صاحب اختیارشان!

این رفتار باعث ناراحتی شدید پیرمرد شد. با ناراحتی به همراه خود گفت: “بیا برگردیم، من بخشش او را به خودش بخشیدم!” یعنی از هر سود و کمکی که ممکن بود از او بگیرد، در برابر خواری و تحقیری که باید تحمل می‌کرد، چشم‌پوشی کرد.

به بیان دیگر: عزت نفس من آن‌قدر ارزشمند است که آن را با درخواست از فردی ناشایست، خدشه‌دار نکنم.