هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه1 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
جشن سده چه زمانی برگزار میشود؟
جشن سده، یکی از آیینهای کهن ایرانی است که هر ساله در دهم بهمن ماه برگزار میشود. این جشن، یکی از بزرگترین جشنهای آتش در فرهنگ ایران باستان به شمار میرود.
در گذشتههای دور، ایرانیان باستان باور داشتند که در دهم بهمن، سردی زمستان به اوج خود میرسد و از فردای آن روز، گرما و نور خورشید کمکم بیشتر میشود. به همین دلیل، این شب را با برافروختن آتش جشن میگرفتند تا به استقبال روزهای گرمتر بروند.
امروزه نیز این جشن در برخی شهرهای ایران مانند کرمان، با گردهمایی مردم، روشن کردن آتش بزرگ و خواندن شعر و اجرای موسیقی برگزار میشود. این مراسم نماد پیروزی نور بر تاریکی و گرمای زندگی بر سرمای طبیعت است.
ایران، کشوری با تاریخ کهن و فرهنگی پربار است که آیینها و جشنهای بسیاری در آن برگزار میشود. یکی از این جشنهای مهم، جشن سده نام دارد. در این مراسم، با برافروختن آتش، مردم گرمای نور و روشنایی را سپاس میگویند و نقش خرد و دانش را در زندگی خود یادآور میشوند. جشن سده تنها یک رسم باستانی نیست، بلکه نشاندهنده پیوند انسان با طبیعت، چیرگی روشنایی بر تاریکی و پاسداشت علم و فناوری در زندگی انسان است. در این پژوهش، تاریخچه جشن سده، شیوه برگزاری آن در دوران گذشته و حال و همچنین مفاهیم نمادین این آیین دیرینه بررسی میشود.
جشن سده یکی از قدیمیترین جشنهای ایرانی است که تاریخچه آن به زمانهای بسیار دور، حتی پیش از اسلام و شاید به دوره پادشاهان افسانهای ایران مانند کیانیان و هخامنشیان برمیگردد. داستان پیدایش این جشن در افسانههای ایران به هوشنگشاه، دومین پادشاه پیشدادی، مربوط میشود. روایت شده که روزی هوشنگ در حال گذر از کوهستان بود که ماری خطرناک دید. او سنگی به سمت مار پرتاب کرد، اما سنگ به سنگی دیگر خورد و از برخورد آنها جرقهای زده شد و آتش پدید آمد. این اتفاق باعث شد انسان برای اولین بار با آتش آشنا شود. به همین دلیل، هوشنگ دستور داد هر سال در همان روز، آتش بزرگی روشن کنند و مردم این روز را جشن بگیرند.
به این ترتیب، جشن سده را میتوان جشنی برای کشف آتش و شروع فصل تازهای از زندگی و تمدن بشری دانست. در کتابهای قدیمی مانند متون پهلوی و همچنین نوشتههای دوره اسلامی از جمله شاهنامه فردوسی و کتاب آثارالباقیه نوشته ابوریحان بیرونی، از این جشن یاد شده و بر ارزش و اهمیت آن در فرهنگ ایرانیان تأکید گردیده است.
جشن سده هر سال در روز دهم بهمن ماه برگزار میشود. در تقویم ایران باستان، بهمن ماه دومین ماه فصل زمستان محسوب میشد و روز دهم آن با نام «آبان» شناخته میشد. بر اساس برخی از منابع، این جشن دقیقاً پنجاه روز و پنجاه شب قبل از شروع نوروز و درست در میانهٔ زمستان انجام میگرفته است. این زمانبندی اتفاقی نبوده و نمادی از امید و انتظار برای پایان یافتن سرما و فرارسیدن روزهای گرم و رویش دوبارهٔ طبیعت است.
در گذشتههای دور، جشن سده با حضور همه اقشار مردم از بزرگان و روحانیون گرفته تا افراد عادی و حتی پادشاهان برگزار میشد. در این مراسم، مردم در مکانهای از پیش تعیین شده، شاخههای خشک، خار و چوبهای بیاستفاده را جمع میکردند و کوهی بزرگ از هیزم میساختند. سپس آتشی عظیم روشن میشد که نور آن تا طلوع آفتاب روز بعد میدرخشید.
در کنار این آتش بزرگ، مردم به خواندن سرودهای مذهبی و اشعار در ستایش پروردگار میپرداختند و برای داشتن روزی فراوان، پیروزی خوبی بر بدی و همچنین پایان یافتن سرمای زمستان و خشکسالی دعا میکردند.
روحانیون با دقت از آتش مراقبت میکردند و بر این باور بودند که این آتش نماد پاکی و روشنایی است. این جشن با شادی، رقص و تقسیم غذا و شیرینی در میان مردم همراه بود. برخی نوشتههای تاریخی نیز اشاره کردهاند که در این روز، برای تشکر از نعمتهای طبیعت، هدایایی نیز تقدیم میشد.
جشن سده نماد روشنایی، آگاهی، اتحاد و تشکر از بخششهای پروردگار است. در گذشته، آتش برای ایرانیان ارزشی مقدس داشت و نشانهای از حضور نیروهای الهی و اهورامزدا محسوب میشد. همچنین، برافروختن آتش در میانۀ فصل زمستان، نشان از امیدواری برای بازگشت گرمای خورشید و زندگی دوباره به طبیعت دارد.
از نگاهی ژرفتر، جشن سده نماد چیرگی خرد بر نادانی و تاریکی، و پیروزی نظم بر بینظمی است. با افروختن آتش، انسانها به یاد میآورند که چطور با دانش و ابزار توانستند بر طبیعت غلبه کنند و زندگی خود را بهبود بخشند. به همین خاطر، جشن سده فقط یک مراسم دینی نبود، بلکه نشاندهنده نگاه خردمندانه و پیشرفتخواه ایرانیان به جهان نیز به شمار میرفت.
با ورود دین اسلام به ایران، برخی از رسمهای کهن دگرگون شدند یا کمکم از رونق افتادند. با این همه، جشن سده در بعضی نقاط مانند یزد، کرمان و برخی نواحی استان فارس، هنوز هم پابرجاست و با شکوه برگزار میشود. مردمان این مناطق در شب جشن سده گرد هم جمع میشوند، آتش بزرگی روشن میکنند، به شادی میپردازند و از خدا برای حاصلخیزی زمین و خوشبختی زندگی خود طلب برکت میکنند.
امروزه مراسم جشن سده نه تنها در ایران، بلکه در میان زرتشتیان سراسر دنیا هم برگزار میشود. این جشن فرصت خوبی است برای نگهداری از فرهنگ و تقویت هویت ایرانی و زرتشتی. در بعضی از شهرهای بزرگ ایران و دیگر کشورها، مراسم سده با شرکت شمار زیادی از ایرانیان و غیرایرانیان برگزار میشود که نشان میدهد مردم چقدر به پاسداری از آیینهای قدیمی علاقه دارند.
در دنیای امروز، جشن سده با توجه به موضوعهای مهمی مانند حفظ محیط زیست، همبستگی اجتماعی و ارزش دانش، مفهوم تازهای پیدا کرده است. بسیاری از دوستداران فرهنگ ایران، این جشن را فرصتی برای فکر کردن دوباره به ارزشهای انسانی، نگهداشتن آداب و رسوم و انتقال آن به نسلهای آینده میدانند.
جشن سده یکی از باشکوهترین مراسم قدیمی ایران است که نشاندهنده احترام انسان به طبیعت، دانایی، نور و اتحاد میان مردم است. این جشن با پیشینه کهن در تاریخ و افسانههای ایران، گنجینهای ارزشمند برای همه ایرانیان و علاقهمندان به فرهنگ باستانی جهان محسوب میشود. امروزه نیز جشن سده میتواند انگیزهبخش کوشش برای ترویج خرد، محبت و حفظ پیوندهای میان انسانها باشد. نگهداری و زنده نگاه داشتن چنین آیینهایی به فرهنگهای دیرینه کمک میکند تا از فراموشی در امان بمانند و در زندگی امروزی نیز تابناک بمانند.
