تحقیق درباره روابط بین موجودات زنده

در طبیعت، موجودات زنده به شیوه‌های گوناگونی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. این روابط که به آن «همزیستی» می‌گوییم، می‌تواند به شکل‌های مختلفی رخ دهد. در برخی موارد، هر دو طرف از این رابطه سود می‌برند. برای مثال، بعضی پرندگان حشرات موذی را از روی بدن حیوانات بزرگتر می‌خورند. در این حالت هم پرنده غذا به دست می‌آورد و هم حیوان از شر حشرات خلاص می‌شود.

گاهی نیز یکی از موجودات سود می‌برد، در حالی که طرف دیگر نه سودی می‌برد و نه زیانی. مانند گیاهانی که روی درختان بزرگتر رشد می‌کنند، اما به درخت آسیبی نمی‌رسانند. در بعضی روابط هم، یکی از موجودات به دیگری وابسته است و از آن تغذیه می‌کند، که به آن رابطه انگلی می‌گویند.

این روابط پیچیده، نشان می‌دهد که همه موجودات زنده در یک شبکه به هم پیوسته زندگی می‌کنند و رفتار هر کدام، بر زندگی دیگران اثر می‌گذارد.

در سیاره ما، طبیعت زیبا و شگفت‌انگیز است و انواع مختلفی از جانداران در آن زندگی می‌کنند. یک نظم و همکاری ویژه در میان آن‌ها وجود دارد که کمک می‌کند همه بتوانند به زندگی خود ادامه دهند. این نظم باعث شده است تا جانوران به طور غریزی بیاموزند چطور در کنار یکدیگر و در آرامش زندگی کنند. در این نوشته، برای شناخت بهتر دنیای پیرامونمان، به بررسی روابط بین موجودات زنده می‌پردازیم.

همزیستی و اهمیت روابط بین موجودات زنده

به دلیل تعداد بسیار زیاد و پراکندگی جانداران روی کره زمین، آن‌ها ناگزیرند در محیط‌های مشترکی زندگی کنند. این اشتراک مکانی باعث می‌شود تا همه از منابع یکسانی برای ادامه زندگی و پیدا کردن غذا بهره ببرند و با یکدیگر در ارتباط باشند. این تعامل و توانایی زندگی کردن در کنار هم، که به آن همزیستی می‌گویند، باعث حفظ تعادل در جمعیت جانوران، گیاهان و کل محیط زیست می‌شود. در حقیقت، همزیستی واژه‌ای است برای توصیف هر نوع رابطه و کنش و واکنش بین دو موجود زنده. پیشرفت و رشد کردن موجودات زنده، به این روابط همزیستی وابسته است.

انواع روابط موجودات زنده با یکدیگر

همزیستی نوعی ارتباط مهم در طبیعت است که در آن موجودات زنده با یکدیگر تعامل دارند. این روابط بر اساس سود و ضرری که برای طرفین دارد، دسته‌بندی می‌شوند. اصلی‌ترین انواع این روابط عبارت‌اند از: همکاری، هم‌سفری، انگلی، شکارگری و رقابت.

همزیستی همیاری

در همکاری متقابل، دو موجود زنده به شکلی با هم زندگی می‌کنند که وجود هر یک برای دیگری سودمند است. هر دو طرف از این رابطه سود می‌برند و پیشرفت و بقای آن‌ها به این همکاری وابسته است.

نمونه‌ی خوبی از این نوع رابطه، کار زنبور عسل و گل‌هاست. وقتی زنبور برای جمع‌آوری شهد روی گل می‌نشیند، گرده‌های ریز گل به بدن و پاهای پرموی او می‌چسبند. سپس وقتی زنبور به سراغ گل بعدی پرواز می‌کند، این گرده‌ها را به آن گل منتقل می‌کند. به این ترتیب، عمل گرده‌افشانی انجام می‌شود. در این میان، گل‌ها با دادن شهد به زنبور از او پذیرایی می‌کنند و زنبور هم با جابه‌جا کردن گرده‌ها به گل‌ها کمک می‌کند. هر دو از این همکاری سود می‌برند. این یک رابطه‌ی کاملاً ضروری و وابسته است و می‌توان آن را کامل‌ترین نوع همکاری در طبیعت دانست.

همزیستی همسفرگی

در این نوع از ارتباط میان موجودات زنده، تنها یکی از آن‌ها از رابطه سود می‌برد و موجود دیگر نه سودی می‌برد و نه آسیبی می‌بیند. برای نمونه، بعضی از حشرات روی بدن یا بقایای جانداران دیگر زندگی می‌کنند، بدون اینکه به آن‌ها آسیبی برسانند.

گاهی نیز در این نوع رابطه، یکی از دو موجود ممکن است آسیب جدی ببیند یا حتی از بین برود، در حالی که دیگری تقریباً بدون تغییر باقی می‌ماند. مثل علفی که زیر پای گاو له می‌شود. در واقع در این نوع رابطه یک‌طرفه، هیچ یک از دو طرف سودی نمی‌برد، بلکه یکی از آن‌ها صدمه می‌بیند و ضرر می‌کند.

همزیستی صیادی

در طبیعت، یکی از ساده‌ترین و مستقیم‌ترین روابط بین جانداران، رابطه شکار و شکارگر است. در این رابطه، برخی از موجودات برای زنده ماندن، بدن موجودات دیگر را می‌خورند. در این حالت، شکارچی زنده می‌ماند و شکار از بین می‌رود. به عنوان مثال، وقتی یک شیر، یک گوزن را شکار می‌کند، نمونه‌ای از این رابطه را مشاهده می‌کنیم.

همزیستی انگلی

کنه‌ها نوعی انگل هستند که به شکل اجباری روی بدن موجودات دیگر زندگی می‌کنند. آن‌ها با مکیدن خون میزبان خود تغذیه می‌کنند و حتی می‌توانند بیماری‌های عفونی را از یک موجود زنده به موجود دیگر منتقل کنند. در این نوع رابطه، فقط کنه سود می‌برد و موجود میزبان آسیب می‌بیند.

تفاوت اصلی بین شکارگری و انگلی این است که در رابطه‌ی انگلی، انگل معمولاً در کوتاه‌مدت باعث مرگ میزبان نمی‌شود؛ چون برای زنده ماندن خودش به حیات میزبان وابسته است. اما در رابطه‌ی شکارگری، شکارچی، طعمه را می‌کشد و از بین می‌برد.

همزیستی رقابت

رقابت بین گونه‌های مختلف زمانی پیش می‌آید که دو موجود زنده برای دستیابی به منابع یکسان در یک محیط زیست با هم رقابت کنند. در این نوع رابطه، هر دو موجود ضرر می‌بینند و رشد آن‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
به عنوان مثال، گاهی یک گونه مهاجم برای به دست آوردن منابع محدود مانند آب، غذا یا فضا، با گونه‌ای که بومی آن منطقه است رقابت می‌کند. یک نمونه بارز این اتفاق، درخت گردوی سیاه است. این درخت وقتی به سن ۱۵ تا ۲۵ سالگی می‌رسد، ماده‌ای شیمیایی از خود آزاد می‌کند که رشد گیاهان اطراف را متوقف می‌کند و به آن‌ها آسیب می‌زند.

اگر بخواهیم نمونه‌های بیشتری از این روابط را ببینیم، کافی است با دقت بیشتری به طبیعت و دنیای اطراف خود توجه کنیم. هر چقدر بیشتر درباره زندگی موجودات زنده بدانیم، بهتر می‌توانیم این روابط پیچیده و گاهی رقابتی را در میان آن‌ها مشاهده کنیم.
این موضوع به ویژه در مطالعه زندگی جانوران آشکار است.