تحقیق درباره سوره زخرف

سوره زخرف چه معنایی دارد؟

نام این سوره از آیه سی و پنجم آن گرفته شده است. «زخرف» در زبان عربی به معنای «طلا» یا «زیورآلات گران‌قیمت» است. این کلمه در این سوره، نمادی از ثروت و زرق و برق دنیاست که مردم را فریب می‌دهد و از خدا غافل می‌کند.

محتوای اصلی این سوره، دعوت مردم به سوی خدا و هشدار درباره عذاب روز قیامت است. این سوره به داستان پیامبرانی مانند ابراهیم و موسی اشاره می‌کند و سرنوشت جوامعی را بیان می‌کند که پیامبران خود را نپذیرفتند. همچنین، در بخشی از سوره، به گفت‌وگوی اهل بهشت و دوزخ پرداخته شده است.

یکی از نکات مهم این سوره، پاسخ به شبهاتی است که مشرکان مطرح می‌کردند؛ مثلاً اینکه چرا قرآن بر مردی از شهرهای بزرگ و مهم نازل نشده است. خدا در پاسخ می‌فرماید که رحمت او محدود به مکان خاصی نیست.

در کل، پیام سوره زخرف این است: زیورهای دنیا گذرا و فانی هستند و ارزش واقعی در ایمان به خدا و عمل صالح است. این سوره به ما یادآوری می‌کند که به جای دل بستن به ثروت و مقام، به آخرت بیندیشیم.

سوره زخرف، چهل و سومین بخش قرآن کریم است که در شهر مکه نازل شده و ۸۹ آیه دارد. محتوای اصلی این سوره، باورهای بنیادین اسلام را در بر می‌گیرد. در این نوشتار، به موضوعاتی مانند «آشنایی با سوره زخرف»، «درونمایه سوره»، «دلیل و شرایط نزول آیات»، «ثواب و فضیلت تلاوت این سوره» و «آیات معروف آن» پرداخته می‌شود.

معرفی سوره زخرف

«زخرف» در زبان عربی به معنای «طلا و زیورآلات» و «نقش‌های زیبا» است. انتخاب این نام برای سوره، به خاطر محتوای آیات ۳۳ تا ۳۵ آن است که ارزش کم و ناپایدار چیزهای دنیا را بیان می‌کند.
این سوره جزو گروه سوره‌های «حوامیم» محسوب می‌شود و گاهی با نام «حم زخرف» نیز شناخته می‌شود.
توضیح: مقصود از حوامیم، هفت سوره از قرآن است که با «حم» شروع می‌شوند و شامل سوره‌های غافر، فصلت، شوری، زخرف، دخان، جاثیه و احقاف هستند.
سوره زخرف، شصت و سومین سوره‌ای است که بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شده و در جزء ۲۵ قرآن جای دارد.
در این سوره، داستان‌های تاریخی مختلفی بیان شده است؛ مانند دوری حضرت ابراهیم از بت‌پرستی (آیات ۲۶ تا ۲۸)، دعوت حضرت موسی از فرعون به پرستش خدا، سرپیچی فرعون و پیروی مردم از او و در نهایت فرود آمدن عذاب بر آنان (آیات ۴۶ تا ۵۶)، همچنین بحث‌های مردم درباره حضرت عیسی، معجزات او و دعوتش به یکتاپرستی (آیات ۵۶ تا ۶۵).

محتوای سوره زخرف

مضمون اصلی این سوره، “توضیح روش همیشگی خدا برای راهنمایی انسان‌ها” و “هشدار و بیم دادن به مردم” است.

خلاصه محتوای سوره زخرف به این شرح است:
– هدف از فرستادن قرآن و پیامبری پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله این است که نشان دهد برخی افراد نادان از پذیرش دعوت پیامبران سر باز می‌زنند. همچنین این سوره نعمت‌های فراوان و بی‌شماری را که خدا به انسان‌ها بخشیده است، بیان می‌کند (آیات ۱ تا ۱۴).
– در این سوره بهانه‌های مشرکان برای پرستش فرشتگان شرح داده شده است؛ بهانه‌هایی مانند این که فرشتگان دختران خدا هستند، یا خدا دستور داده که آنان را بپرستند، یا این که فقط از روش پدران و اجداد خود پیروی می‌کنند و همچنین این که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرد ثروتمندی نیست (آیات ۱۵ تا ۳۵).
– اشتباه بودن باورهای مشرکان، نتیجه پیروی از شیطان که همان شرک است، هدایت‌ناپذیر بودن مشرکان سرسخت، شباهت رفتار آنان به فرعونیان و همچنین بحث و جدل آنان درباره حضرت عیسی علیه‌السلام در این بخش آمده است (آیات ۳۶ تا ۶۵).
– سرانجام و پایان کار دو گروه مؤمن و مشرک بیان شده است: پاداش پرهیزکاران بهشت است و عذاب همیشگی در جهنم، پایان کار مشرکان خواهد بود (آیات ۶۶ تا ۷۸).
– در پایان تأکید شده که تلاش‌های مشرکان برای متوقف کردن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بی‌نتیجه است. همچنین یگانگی خدا، بی‌نیازی او از فرزند، بی‌همتا بودنش و این که تنها فرمانروای مطلق است، اثبات می‌شود. علاوه بر این، برای شفاعت کردن باید اجازه خدا گرفته شود و وظیفه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در برابر مشرکان مشخص می‌شود (آیات ۷۹ تا ۸۹).

شأن نزول سوره زخرف

سوره زخرف در شهر مکه و اندکی پیش از کوچ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به مدینه بر ایشان نازل شد. فضای نزول این سوره، آکنده از تکذیب، تمسخر و مخالفت مشرکانی بود که باور نداشتند خداوند انسانی را برای راهنمایی مردم فرستاده باشد.
خداوند در پاسخ به این گروه می‌فرماید: «رویگردانی و انکار مشرکان، مانع از جریان سنت الهی برای هدایت انسان‌ها به سوی خوشبختی نمی‌شود.» سپس در این سوره به بیان دلایل یگانگی خدا و سرگذشت امت‌های گذشته پرداخته و پایان کار پرهیزگاران و مشرکان را بازگو می‌کند.
به بیان دیگر، این سوره برای پشتیبانی و دلگرمی دادن به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و یارانش در برابر دشمنی و مخالفت‌های مشرکان نازل شده است.

فضیلت، ثواب و خواص قرائت سوره زخرف

خواندن سوره زخرف فواید زیادی دارد که به شکل خلاصه این‌ها هستند:
– راهنمایی انسان‌ها به سوی خوشبختی و رشد
– محکم‌تر کردن باورهای اسلامی درباره یگانگی خدا، پیامبری و روز قیامت
– پند گرفتن از داستان‌ها و سرنوشت گذشتگان
– غمگین نبودن در روز رستاخیز
– در امان ماندن از فشار قبر و آزار حشرات در گور
– شامل مهربانی و لطف خدا شدن تا روز قیامت
– وارد شدن به بهشت، بدون اینکه حسابی از تو بخواهند

آیات مشهور سوره زخرف

در این سوره آیات مهم و مشهوری وجود دارد:

**آیه «ام الکتاب» (آیه ۴)**
وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَينَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ
ترجمه: و آن در «ام‌الکتاب» (لوح محفوظ) نزد ما بلندپايه و استوار است!
لوح محفوظ کتاب اصلی و همیشگی خداوند است که هیچ تغییری در آن رخ نمی‌دهد و همه رویدادهای جهان در آن نوشته شده است.
در این آیه دو ویژگی «علیّ» و «حکیم» برای ام‌الکتاب بیان شده که نشان می‌دهد این کتاب، جایگاهی بسیار بالا نزد خدا دارد و قوانین و مفاهیم آن چنان محکم و عمیق است که فهم کامل آن برای انسان ممکن نیست.

**آیه «سواری» (آیات ۱۳ و ۱۴)**
لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيتُمْ عَلَيهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ
ترجمه: تا بر پشت آنها به‌خوبي قرار گيريد؛ سپس هنگامي که بر آنها سوار شديد، نعمت پروردگارتان را متذکر شويد و بگوييد: «پاک و منزه است کسي که اين را مسخر ما ساخت، وگرنه ما توانايي تسخير آن را نداشتيم؛ و ما به‌سوي پروردگارمان بازمي‌گردیم!»
خداوند در آیه قبل به نعمت کشتی‌ها و حیواناتی که بر آنها سوار می‌شویم اشاره کرده و در این آیات توضیح می‌دهد که هدف از این نعمت‌ها این است که انسان بتواند از آنها استفاده کند.
و باید به یاد داشته باشد که بدون یاری خدا، قدرت مهار کردن این وسایل را ندارد و باید شکرگزار خداوندی باشد که روزی به سوی او بازخواهد گشت.

**آیه «پایان دوستی‌ها در روز قیامت» (آیه ۶۷)**
الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ
ترجمه: دوستان در آن روز دشمن يکديگرند، مگر پرهيزکاران!
کلمه «الاخلاء» به معنای دوستان است. این آیه بیان می‌کند که در روز قیامت، تمام دوستی‌های دنیا به دشمنی تبدیل می‌شود، به جز دوستی افراد پرهیزکار با یکدیگر. زیرا اینان تنها برای خشنودی خدا با هم دوست بوده‌اند و در نتیجه، در آن روز با هم دشمنی نمی‌کنند.
اما دوستی‌هایی که بر پایه پرهیزگاری نباشد، در قیامت به دشمنی، فرار از یکدیگر، بیزاری و سرزنش کردن هم و انداختن تقصیرها به گردن دیگری ختم می‌شود.

**آیه «کامل بودن نعمت‌های بهشت» (آیه ۷۱)**
يُطَافُ عَلَيهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ترجمه: ظرف‌ها[ي غذا] و جام‌هاي طلایي (شراب طهور) را گرداگرد آنها مي‌گردانند؛ و در آن (بهشت) آنچه دل‌ها مي‌خواهد و چشم‌ها از آن لذت مي‌برد موجود است؛ و شما هميشه در آن خواهيد ماند!
این آیه زیبایی، تنوع و مطابقت نعمت‌های بهشتی با خواسته‌های دل و چشم را توصیف می‌کند و می‌گوید که این نعمت‌ها از هر نظر بی‌نقص و کامل هستند و انسان هرگز از آنها خسته نمی‌شود. این آیه، یکی از بهترین توصیف‌ها از نعمت‌های بهشت را ارائه می‌دهد.

**آیه «جاودانگی در جهنم» (آیه ۷۴)**
إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ
ترجمه: بی‌تردید مجرمان در عذاب دوزخ جاودانه مي‌مانند.