تحقیق در مورد ارگ بلقیس

ارگ بلقیس، یک بنای تاریخی بسیار بزرگ و دیدنی در ایران است. این دژ قدیمی، یادگاری ارزشمند از روزگاران گذشته به شمار می‌رود.

این ارگ، مجموعه‌ای از بخش‌های مختلف است. یک دیوار بلند و مستحکم دور تا دور آن را فرا گرفته که از آن در برابر دشمنان محافظت می‌کرد. درون این دیوار، ساختمان‌ها و فضاهای گوناگونی وجود دارد. بخش حاکم‌نشین که محل زندگی فرماندار و بزرگان شهر بوده، معماری زیبا و خاصی دارد. همچنین بخش‌هایی برای سربازان، انبارهای نگهداری آذوقه و یک بازار برای خرید و فروش کالاها در این مجموعه ساخته شده بود.

مصالح اصلی به کار رفته در ساخت این ارگ، خشت و گل است. هنرمندان و معماران با مهارت بسیار، این مواد ساده را به بنایی باشکوه و پابرجا تبدیل کردند که پس از سالیان دراز، هنوز هم استوار مانده است.

ارگ بلقیس نه تنها یک دژ نظامی، بلکه نشان‌دهنده ذهنیت خلاق و دانش بالای ایرانیان در زمینه شهرسازی و معماری در گذشته است. این مکان، روایتی زنده از تاریخ و فرهنگ غنی ایران زمین را برای هر بیننده‌ای به تصویر می‌کشد.

وقتی اسم قلعه‌های قدیمی خشتی در دنیا به میان می‌آید، بیشتر مردم یاد ارگ بم می‌افتند. به همین دلیل، ارگ دیدنی بلقیس برای خیلی‌ها ناشناخته مانده است. با این حال، این قلعه چندین هزار ساله هنوز هم یکی از زیباترین قلعه‌های تاریخی ایران به شمار می‌رود که از گذشته‌های دور به جا مانده است. در این نوشته، می‌خواهیم این بنای زیبا و کمتر شناخته شده را به شما معرفی کنیم.

ارگ بلقیس

ارگ بلقیس در منطقه‌ای به نام شهر بلقیس یا اسفراین قدیم قرار دارد. این مکان در سه کیلومتری جنوب شهر امروزی اسفراین در استان خراسان شمالی واقع شده است. این دژ خشتی مساحتی حدود ۵۱ هزار و ۸۰۰ متر مربع دارد.

قدمت ساخت این ارگ به قرن اول اسلامی و دوران حکومت سلجوقیان در ایران بازمی‌گردد. در دوره صفویه، بخش‌هایی از آن بازسازی و مرمت شد و زندگی در آن تا زمان قاجار ادامه داشت. اما به دلیل کم‌توجهی و آسیب‌های طبیعی و انسانی، بخش‌های زیادی از این ارگ و فضای داخلی آن از بین رفته یا در حال نابودی است.

شرح سازه ی ارگ بلقیس

این دژ محکم که از خشت ساخته شده، علاوه بر نقش دفاعی، در محدوده یک شهر عادی قرار داشته و همه امکانات لازم برای زندگی را در خود جای می‌داده است. ارگ بلقیس خودش دارای ۲۹ برج است که بلندی هر کدام تقریباً ۱۱ متر می‌باشد. موادی که در ساختن آن به کار رفته شامل گل، خشت، آجر و چوب است. روی دیوارهای برج‌ها، کنگره ساخته شده است. همچنین در اطراف کل محوطه ارگ، یک خندق حفر کرده‌اند که دلیل آن، قرار گرفتن این دژ در یک زمین کاملاً صاف و هموار است.

شارستان (محدوده عمومی شهر)

شهر باستانی بلقیس با مساحتی حدود ۱۸۰ هکتار، یک شهر کامل و مهم به شمار می‌رفته است. این مجموعه شامل بخش‌های مختلفی است که یک شهر استراتژیک را تشکیل می‌داده. علاوه بر دژ اصلی بلقیس، در این شهر می‌توان آثار تپه منار، بازار، آب‌انبار، مسجد، گورستان، کوره‌های سفال‌پزی، یخدان و یک کاروانسرا را مشاهده کرد.

علت نامگذاری شهر بلقیس

قدیمی‌ترین روایت دربارهٔ شکل‌گیری این شهر به دوران اسفندیار، پسر گشتاسب، مربوط می‌شود. با این حال، برخی تاریخ‌نویسان بر این باورند که وقتی مسلمانان وارد این منطقه شدند، به دلیل شباهت آن به توصیف‌هایی که در اسلام از شهر ملکه سبا شده بود، نام آن را «بلقیس» گذاشتند. در کتاب بیهقی نیز نام این شهر «اسپرآیین» ذکر شده که از ترکیب دو واژه «اسپر» به معنی سپر و «آیین» به معنی روش و سنت تشکیل شده است.

شهر تاریخی بلقیس یا همان شهر قدیمی اسفراین، پس از بازسازی و تعمیر بخش‌های زیادی از ارگ که آسیب دیده بود، در سال ۱۳۹۰ با تلاش پایگاه حفاظت از میراث فرهنگی اسفراین و استان خراسان شمالی، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.