تحقیق در مورد بیماری صرع و علت آن

بیماری صرع و نشانه‌های آن

صرع یک بیماری مغزی است که در آن، فعالیت طبیعی سلول‌های عصبی در مغز برای مدت کوتاهی دچار مشکل می‌شود. این اختلال می‌تواند باعث بروز حمله‌هایی در فرد شود که به آن‌ها تشنج می‌گوییم.

این بیماری به دلیل اختلال در انتقال پیام‌های الکتریکی بین سلول‌های مغز به وجود می‌آید، درست مثل زمانی که یک مدار الکتریکی دچار نوسان می‌شود.

**نشانه‌های بیماری صرع**

نشانه‌های صرع می‌تواند در افراد مختلف، کاملاً متفاوت باشد. اما برخی از رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

* **تشنج با حرکات تند و سریع:** در این نوع، فرد کنترل خود را از دست می‌دهد، می‌افتد و تمام بدنش شروع به لرزش و حرکت غیرارادی می‌کند.

* **خیرگی و عدم پاسخگویی:** فرد برای چند ثانیه به نقطه‌ای خیره می‌ماند و نسبت به صدا زدن یا محیط اطرافش هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد. این حالت ممکن است توسط دیگران به اشتباه، رویا پردازی تعبیر شود.

* **سفتی یا شل شدن ناگهانی بدن:** ممکن است یک قسمت از بدن یا تمام آن به طور ناگهانی سفت و سخت شده یا برعکس، کاملاً شل و بی‌حس شود که گاهی موجب زمین خوردن فرد می‌گردد.

* **علائم حسی غیرعادی:** فرد ممکن است احساسات عجیبی را تجربه کند؛ مانند بوهای غیرعادی، مزه‌های عجیب در دهان، احساس سوزن سوزن شدن در بخشی از بدن یا احساس ترس و اضطراب ناگهانی بدون دلیل مشخص.

* **حرکات تکراری غیرارادی:** انجام حرکات تکراری و بی‌هدف مانند لباس خود را مرتب کردن، لپ لپ کردن یا راه رفتن در یک دایره کوچک.

مهم است بدانیم که هر تشنجی به معنای صرع نیست. گاهی تشنج به دلیل یک بیماری دیگر مانند تب بالا یا کاهش قند خون رخ می‌دهد. تشخیص بیماری صرع بر عهده پزشک متخصص است.

بیماری صرع چیست؟

صرع یک بیماری مربوط به مغز است که در آن، کار سلول‌های عصبی مغز به هم می‌ریزد. این مشکل خود را به شکل تشنج نشان می‌دهد. در ادامه بیشتر با این بیماری آشنا خواهیم شد.

صرع در واقع یک گروه از اختلالات عصبی است که ماهیت طولانی‌مدت دارند و علامت اصلی آن ها بروز حمله‌های صرعی است. این حمله‌ها گاهی آنقدر خفیف هستند که به سختی قابل تشخیص‌اند و گاهی برعکس، مدت زیادی طول می‌کشند و با لرزهای شدید در بدن همراه می‌شوند.

در بیماری صرع، تشنج‌ها به شکل مکرر و بدون دلیل مشخصی اتفاق می‌افتند. به همین خاطر، اگر کسی به دلیل خاص و معلومی (مثلاً ضربه به سر) دچار تشنج شود، آن را جزو حملات صرعی به حساب نمی‌آورند.

هنگامی که حمله تشنج رخ می‌دهد، سلول‌های عصبی مغز ممکن است تا ۵۰۰ بار یا حتی بیشتر در هر ثانیه، پیام‌های عصبی بفرستند. برای بعضی از افراد این اتفاق فقط گاهی می‌افتد، اما برای برخی دیگر ممکن است روزی صدها بار تکرار شود.

آمار صرع در مردم جهان

در سراسر جهان، تقریباً یک درصد از مردم، یعنی حدود ۶۵ میلیون نفر، به بیماری صرع مبتلا هستند. جالب اینجاست که نزدیک به ۸۰ درصد این بیماران در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. این بیماری معمولاً در سنین بالاتر شایع‌تر است. در کشورهای پیشرفته، بیشترین تعداد موارد جدید در بین نوزادان و سالمندان دیده می‌شود؛ اما در کشورهای در حال توسعه، این مشکل اغلب در کودکان بزرگ‌تر و جوان‌تر مشاهده می‌گردد که دلیل آن تفاوت در عوامل ایجادکننده بیماری است.

تخمین زده می‌شود که ۵ تا ۱۰ درصد از همه افراد تا ۸۰ سالگی خود، حداقل یک بار حمله صرع بی‌دلیل را تجربه می‌کنند. اگر کسی یک بار دچار حمله شود، احتمال اینکه حمله دوم نیز برایش پیش بیاید بین ۴۰ تا ۵۰ درصد است. در بسیاری از کشورهای جهان، افراد مبتلا به صرع با محدودیت‌هایی برای رانندگی روبرو هستند یا ممکن است اصلاً اجازه رانندگی نداشته باشند. با این حال، بیشتر آنها در صورت سپری کردن یک دوره مشخص بدون حمله، می‌توانند دوباره رانندگی کنند.

خبر خوب این است که به باور متخصصان، بین ۷۰ تا ۸۰ درصد از افراد مبتلا به صرع، پس از حدود دو سال درمان مناسب، به طور کامل بهبود می‌یابند. پس از این دوره و با تأیید پزشک، حتی امکان قطع مصرف دارو نیز وجود دارد.

علت بیماری صرع

صرع می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود که برخی از آن‌ها عبارتند از:

– مشکل در اتصالات و سیم‌کشی مغز، به هم خوردن تعادل بین سلول‌های عصبی و مواد شیمیایی مغز، یا ترکیبی از این عوامل. بعضی از افراد مبتلا به صرع، مقدار زیادی از مواد محرک مغز دارند که باعث افزایش فعالیت سلول‌های عصبی می‌شود. در حالی که برخی دیگر، مقدار کمی از این مواد را دارند و در نتیجه فعالیت مغزشان کاهش می‌یابد.

– پس از عمل جراحی سر، سکته مغزی یا مشکلات دیگری که باعث ایجاد اتصالات غیرطبیعی در مغز می‌شوند.

– پوسته سلولی که دور سلول‌های عصبی را می‌پوشاند نیز در بروز صرع نقش دارد.

– اختلال در حرکت مولکول‌ها به داخل و خارج سلول، و نیز مشکل در تغذیه و بازسازی پوسته سلول.

– عوامل ارثی و ژنتیکی.

– تومور مغزی، اعتیاد به الکل و بیماری آلزایمر.

– حمله قلبی و سکته که باعث کمبود اکسیژن در مغز می‌شوند.

– بیماری‌هایی مانند مننژیت، ایدز، عفونت‌های ویروسی مغز، هیدروسفالی و سایر بیماری‌های عفونی.

– افرادی که بیماری سلیاک (حساسیت به گلوتن گندم) دارند یا دچار عفونت انگلی در مغز هستند نیز ممکن است به صرع مبتلا شوند.

– صرع گاهی با اختلالات سوخت و ساز بدن، فلج مغزی و اوتیسم همراه است.

– عفونت‌های مادرزادی، تغذیه نادرست و کمبود اکسیژن.

– قرار گرفتن در معرض مواد سمی مانند سرب، مونوکسید کربن و بسیاری از سموم دیگر.

– مصرف مواد مخدر، استفاده بیش از حد از داروهای ضد افسردگی و سایر داروها.

– کمبود خواب، مصرف الکل، استرس شدید یا تغییرات هورمونی.

– در بعضی افراد، نگاه کردن به نورهای رقصان یا صفحه کامپیوتر نیز ممکن است باعث حمله صرع شود.

– کشیدن سیگار نیز یکی از عوامل ایجاد صرع است. نیکوتین موجود در سیگار روی گیرنده‌های عصبی در مغز تأثیر می‌گذارد.

علائم صرع

صرع یک بیماری است که در آن، فرد ممکن است در درازمدت دچار حملات مکرر شود. این حملات بسته به قسمتی از مغز که درگیر شده و همچنین سن بیمار، می‌توانند شکل‌ها و نشانه‌های بسیار متفاوتی داشته باشند.

حملات صرع

شایع‌ترین نوع حمله‌ها (که حدود ۶۰ درصد موارد را شامل می‌شود) تشنج است. از این تعداد، دو سوم آنها ابتدا به صورت حمله موضعی شروع شده و سپس به سراسر بدن گسترش پیدا می‌کنند. یک سوم باقی‌مانده نیز از همان ابتدا به شکل حمله عمومی خود را نشان می‌دهند.

۴۰ درصد دیگر حمله‌ها، غیر تشنجی هستند. یک مثال برای این نوع، حمله غایب است که در آن فرد برای مدت کوتاهی (معمولاً حدود ۱۰ ثانیه) سطح هوشیاری خود را از دست می‌دهد.

حمله‌های موضعی معمولاً پس از یک تجربه خاص به نام “پیش‌درآمد” رخ می‌دهند. این تجربیات می‌توانند شامل احساسات مختلف (مانند دیدن نور، شنیدن صدا یا بوهای غیرعادی)، تجربیات ذهنی، تغییرات احساسی یا حرکات غیرارادی باشند.

گاهی اوقات، لرزش و پرش از یک گروه عضلانی خاص شروع شده و به تدریج به عضلات اطراف سرایت می‌کند؛ این حالت با نام “مارش جکسون” شناخته می‌شود. همچنین ممکن است حرکات غیرارادی رخ دهد، یعنی فرد بدون کنترل، فعالیت‌هایی مانند جویدن لب یا حتی کارهای پیچیده‌تری مانند تلاش برای برداشتن یک شیء را انجام دهد.

شش گونه اصلی از تشنج‌های صرعی وجود دارد: تشنج‌های تونیک-کلونیک (که با غش و تشنج همراه است)، تونیک، کلونیک، میوکلونیک، ابسنس و آتونیک. در همه این موارد شخص برای مدت کوتاهی هوشیاری خود را از دست می‌دهد و معمولاً این اتفاق بدون هیچ اخطاری رخ می‌دهد.

در تشنج تونیک-کلونیک، ابتدا دست و پاها سفت شده و سپس شروع به لرزش می‌کنند و کمر به سمت عقب قوس برمی‌دارد. این مرحله سفت شدن معمولاً ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول می‌کشد. ممکن است به دلیل سفت شدن ماهیچه‌های سینه، صدایی شبیه فریاد از فرد شنیده شود.
بعد از آن، لرزش هماهنگ دست و پاها آغاز می‌شود. در تشنج‌های تونیک، ماهیچه‌ها به طور یکنواخت سفت می‌شوند. در این حالت، ممکن است تنفس فرد قطع شده و رنگش کبود شود. در تشنج‌های کلونیک نیز لرزش یکنواخت اندام‌ها دیده می‌شود. پس از پایان لرزش، معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد تا فرد کاملاً به حالت عادی بازگردد. این مرحله، دوره بهبود پس از تشنج نام دارد.

گاهی در طول حمله، کنترل مثانه یا روده از دست می‌رود. همچنین ممکن است زبان فرد بین دندان‌ها گیر کند و زخم شود. این اتفاق در تشنج‌های تونیک-کلونیک شایع‌تر است. گاز گرفته شدن زبان در حملات غیرصرعیِ با منشأ روانی نیز دیده می‌شود.

تشنج‌های میوکلونیک شامل تکان‌های ناگهانی و سریع ماهیچه‌ها در یک یا چند قسمت بدن است. تشنج‌های ابسنس می‌توانند بسیار خفیف باشند؛ مثلاً فقط شامل چرخش آرام سر یا پلک زدن سریع شوند. در این موارد فرد زمین نمی‌خورد و بلافاصله پس از حمله به حالت طبیعی برمی‌گردد.
در تشنج‌های آتونیک، بدن به طور ناگهانی شل شده و قدرت عضلانی خود را برای بیش از یک ثانیه از دست می‌دهد. این حالت معمولاً در هر دو سمت بدن اتفاق می‌افتد.

حدود ۶ درصد از افراد مبتلا به صرع، دچار تشنج‌هایی می‌شوند که در اثر عوامل خاصی برانگیخته می‌شوند؛ این نوع، صرع رفلکس نام دارد. در این افراد فقط برخی محرک‌های مشخص — مانند نورهای چشم‌زن یا صداهای ناگهانی — می‌تواند باعث شروع حمله شود.
در برخی انواع صرع، تشنج‌ها معمولاً در هنگام خواب رخ می‌دهند؛ و در انواع دیگری، تشنج‌ها فقط هنگام خواب اتفاق می‌افتند.

پس از تشنج

بعد از مرحله اصلی تشنج، معمولاً یک فاصله زمانی وجود دارد که فرد احساس سردرگمی و گیجی می‌کند. این مرحله که به آن دوره پس از حمله می‌گویند، قبل از این است که فرد کاملاً به حالت عادی برگردد. این وضعیت معمولاً بین ۳ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد، اما گاهی ممکن است تا چهار ساعت هم ادامه پیدا کند.

از دیگر نشانه‌های شایع این دوره می‌توان به احساس خستگی، سردرد، مشکل در حرف زدن و انجام رفتارهای غیرمعمول اشاره کرد. همچنین در برخی موارد، حالت‌های شبیه به روان‌پریشی هم دیده می‌شود که بین ۶ تا ۱۰ درصد افراد را درگیر می‌کند. بیشتر افراد آنچه را در این مدت اتفاق افتاده است به خاطر نمی‌آورند.

یک نوع ضعف موقتی در بدن، که به آن فلج تاد می‌گویند، نیز ممکن است پس از یک تشنج موضعی رخ دهد. این حالت معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد، اما در موارد نادر ممکن است تا یک یا دو روز باقی بماند.

روانی-اجتماعی

بیماری صرع می‌تواند بر سلامت روان و ارتباطات فرد با دیگران تأثیر منفی بگذارد. این تأثیرات ممکن است به گوشه‌گیری، احساس شرمساری یا کاهش توانایی‌های فرد منجر شود. همچنین ممکن است باعث شود فرد در درس خواندن مشکل پیدا کند یا در کار و شغل خود با چالش‌های بیشتری روبرو شود.

کودکان مبتلا به صرع، به‌ویژه، اغلب با مشکلات یادگیری مواجه می‌شوند. علاوه بر این، نگرش‌های منفی جامعه نسبت به صرع گاهی بر خانواده‌ی افراد مبتلا نیز اثر می‌گذارد.

برخی از مشکلات روانی در افراد مبتلا به صرع شایع‌تر است که تا حدی به نوع صرع آنها بستگی دارد. از جمله این مشکلات می‌توان به افسردگی شدید، اضطراب و سردردهای میگرنی اشاره کرد.

کودکان مبتلا به صرع، سه تا پنج برابر بیشتر از سایر کودکان، ممکن است به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی مبتلا شوند. این اختلال و صرع، هر دو، تأثیر زیادی بر رفتار، یادگیری و زندگی اجتماعی کودک می‌گذارند. همچنین صرع در میان افراد مبتلا به درخودماندگی شیوع بیشتری دارد.

درمان صرع

برای بسیاری از افراد مبتلا به صرع، تنها با مصرف یک دارو می‌توان حملات تشنج را مدیریت کرد.
استفاده از چند دارو با هم معمولاً عوارضی مانند احساس خستگی و کم‌اشتهایی به دنبال دارد.
وقتی یک دارو به تنهایی برای کنترل تشنج کافی نباشد، پزشک ممکن است ترکیبی از داروها را تجویز کند.
بانوان در دوران بارداری باید مراقب فشار خون خود باشند و از بروز عفونت‌های این دوره پیشگیری کنند تا به مغز جنین آسیبی نرسد.

جراحی

وقتی نتوان حملات تشنج را با دارو کنترل کرد، پزشک عمل جراحی را پیشنهاد می‌کند. در این حالت، پزشکان به نوع تشنج و قسمتی از مغز که درگیر است توجه می‌کنند.

پزشکان از عمل کردن روی بخش‌های حیاتی مغز خودداری می‌کنند. این بخش‌ها شامل نواحی مربوط به گفتار، زبان، شنوایی و دیگر توانایی‌های مهم هستند.

بعد از پایان عمل، فرد باید به مدت دو سال داروهایش را طبق دستور مصرف کند.

تغذیه

برخی پژوهش‌ها بیان می‌کنند که در بعضی از کودکان، استفاده از یک برنامه غذایی که چربی زیاد و کربوهیدرات کمی دارد (رژیم کتوژنیک)، ممکن است باعث کاهش تعداد تشنج‌ها شود.
با این حال، این نوع رژیم می‌تواند عوارضی به همراه داشته باشد؛ مانند کندی رشد، بالا رفتن اسید اوریک خون و ایجاد سنگ کلیه.
هنوز به طور قطعی مشخص نیست که آیا این برنامه غذایی برای همه افراد مبتلا به صرع مناسب است یا خیر.
از سوی دیگر، یک تغذیه مناسب و استفاده از مکمل‌های ویتامینی به ویژه اسید فولیک، می‌تواند از بروز برخی نقص‌های مادرزادی و صرع مادرزادی جلوگیری کند.
ملاتونین نیز نوعی مکمل غیرویتامینی است که در بعضی افراد باعث کاهش دفعات تشنج می‌شود.