هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
روانشناسی، دانش بررسی ذهن و رفتار انسان است. به زبان ساده، روانشناسی سعی میکند بفهمد آدمها چطور فکر میکنند، چه احساسی دارند و چرا به شیوه خاصی عمل میکنند.
این علم فقط مربوط به درمان مشکلات روحی نیست، بلکه کاربردهای بسیار گستردهتری در زندگی روزمره دارد. برای مثال:
* **در زندگی شخصی:** به ما کمک میکند خودمان، احساسات و ارتباطاتمان با دیگران را بهتر درک کنیم.
* **در محیط کار:** در انتخاب نیروی مناسب، بهبود روحیه کارکنان و طراحی بهتر فضای کاری استفاده میشود.
* **در آموزش:** به معلمان کمک میکند روشهای تدریس بهتری برای دانشآموزان با تواناییهای مختلف پیدا کنند.
* **در تبلیغات و بازاریابی:** برای درک انگیزههای مشتریان و تأثیرگذاری بهتر بر انتخابهای آنان به کار میرود.
به طور خلاصه، روانشناسی علمی است که به ما کمک میکند رازهای رفتار انسان را کشف کنیم و زندگی فردی و اجتماعی بهتری داشته باشیم.
بدون شک، روانشناسی یکی از دانشهای بسیار پیچیده و گسترده در دنیای امروز است. این علم با شاخههای گوناگونش، به بررسی ارتباط میان روح، روان و افکار انسان با کیفیت زندگی او میپردازد. روانشناسی آنقدر وسیع و بیپایان است که نمیتوان برای آن حد و مرزی مشخص کرد.
بررسی جزئیات این علم در این نوشته نمیگنجد و ما در اینجا تنها بر آن هستیم که تاریخچه شکلگیری روانشناسی در جهان و شاخههای اصلی آن را مرور کنیم.
ریشههای دانش روانشناسی به زمان یونان باستان بازمیگردد. در آن دوره، اندیشمندانی مانند افلاطون، ارسطو و سقراط برای درک بهتر زندگی انسان و شناخت جنبههای گوناگون روح و روان آدمی تلاش میکردند. در واقع، آنها فلسفه و روانشناسی را همراه هم به کار میبردند تا وجود پیچیدهی انسان را بررسی کنند.
البته در آن زمان، روانشناسی به شکل مستقل و امروزی وجود نداشت و بخشی از فلسفه محسوب میشد. فیلسوفان آن دوران علاوه بر موضوعات فلسفی، به بررسی روح، روان و درون انسان نیز میپرداختند. این کار را میتوان نخستین گامها در مسیر شکلگیری روانشناسی دانست. در آن زمان، اندیشمندان با جستجو برای شناخت خود، به بینشهای ارزشمندی دربارهی روان انسان دست یافتند، زیرا معتقد بودند شناخت جهان با شناخت خود انسان آغاز میشود. به همین دلیل، کسانی مانند افلاطون را میتوان از پایهگذاران اصلی دانش روانشناسی به شمار آورد.
تا آغاز سدهی نوزدهم، روانشناسی کاملاً بخشی از فلسفه بود. اما اگر بخواهیم شروع رسمی روانشناسی به عنوان یک علم مستقل را مشخص کنیم، باید به سال ۱۸۷۹ و آزمایشگاه ویلهلم وونت در شهر لایپزیگ آلمان اشاره کنیم. وونت نخستین کسی بود که در محیطی تخصصی و آزمایشگاهی به پژوهش در زمینهی روانشناسی پرداخت. او را پدر روانشناسی آزمایشگاهی نیز مینامند. واژهی “روانشناسی” نیز برای اولین بار توسط رادولف گوسلنیوس ساخته و استفاده شد.
روانشناسی در ایران پیشینهای بسیار کهن دارد که به بیش از هزار سال میرسد. در گذشتههای دور، از این علم با نامهای «علم النفس» و «علم اخلاق» یاد میشد. بسیاری از فیلسوفان و دانشمندان بزرگ ایرانی مانند ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی و ملاصدرا در کتابهای خود به موضوع روانشناسی پرداخته و آن را از جنبههای گوناگون بررسی کردهاند.
پیشنهادی: ابوعلی سینا را بهتر بشناسید
هرچند روانشناسی در ایران ریشهای عمیق و تاریخی طولانی دارد، اما رشد آن بهویژه در کشورهای خاورمیانه و آسیا، بسیار کند بوده و زمان زیادی سپری شد تا این علم به مرحلهی پختگی و شکوفایی برسد. با وجود آنکه سالهاست روانشناسی در دانشگاههای ایران تدریس میشود، شناخت و درک عمومی از این علم در جامعه به آرامی و با سرعت کمی افزایش یافته است. با این حال، میتوان سدهی اخیر را دوران اوجگیری و بالندگی واقعی روانشناسی در ایران دانست.
روانشناسی در طول زمان به چند دوره اصلی تقسیم شده است. هر کدام از این دورهها شاخهها و طرفداران مختلفی داشتهاند که هر یک در تعریف ایدههای خود پیشرو بودهاند. به طور کلی، این تقسیمبندی همه جنبههای روانشناسی را شامل میشود.
۱. روانشناسی ساختارگرا
این نام، به اولین نظریه درباره آگاهی اشاره دارد که توسط وونت ارائه شد. روانشناسی ساختارگرا به بررسی اجزای تشکیلدهنده ذهن میپردازد. یعنی در این روش، با آنچه از ابتدا در ذهن فرد وجود دارد، کار میکنند و این ساختارها را مورد بررسی قرار میدهند.
۲. روانشناسی کارکردگرا
این دیدگاه را ویلیام جیمز، روانشناس آمریکایی، مطرح کرد. روانشناسی کارکردگرا در مقابل روانشناسی ساختارگرا قرار میگیرد. جیمز باور داشت که بهترین راه برای شناخت روان انسان، پرداختن به ساختارهای اصلی ذهن است. بنابراین، روانشناسی کارکردگرا با تکیه بر شرطیسازی کلاسیک، سعی در تغییر ساختارهای ذهنی دارد.
۳. روانشناسی رفتارگرا
دوره اوج و تکامل روانشناسی علمی را میتوان دوره روانشناسی رفتارگرا دانست. این روش، پایه و مدل روانشناسی امروزی است. رفتارگرایی شروع و مقدمهای برای شناخت روان به شمار میرود. از پیشگامان این دوره میتوان به واتسون و بی. اف. اسکینر اشاره کرد.
دانشمندان این دوره که از آغاز قرن بیستم به شکل مشخصی وارد این حوزه شدند، معتقد بودند که روانشناسی باید علم مطالعه رفتار باشد. همه درکها، احساسات و ابعاد زندگی انسان در رفتارهای او دیده میشود و با تحلیل این رفتارها میتوان به هر جنبهای از شخصیت، حتی بخشهای پنهان آن، دست یافت.
همانطور که قبلاً گفتیم، دانش روانشناسی بسیار گسترده است و هیچ مرزی ندارد. با این حال، میتوان آن را به بخشهای مختلفی تقسیم کرد:
* **بالینی:** این بخش از روانشناسی به حل مشکلات شخصیتی و رفتاری افراد میپردازد.
* **مشاوره:** در این نوع، درمانگر از طریق گفتگو و همفکری، راههای مختلفی را که برای رسیدن به یک هدف مشخص وجود دارد، بررسی میکند.
* **خانواده:** این شاخه بیشتر روی روابط بین زوجها تمرکز دارد و برای حل مشکلات میان آنها به کار میرود.
* **تربیتی و تحصیلی:** فعالیت این بخش معمولاً در مدارس و توسط مشاوران تحصیلی انجام میشود. روانشناسی تربیتی به والدین و فرزندان کمک میکند تا رابطه بهتری با هم داشته باشند.
* **شخصیت:** متخصصان این حوزه روی حل مسائل مربوط به شخصیت و ترک عادتهای نادرست افراد کار میکنند.
* **اجتماعی:** روانشناسان اجتماعی تأثیر رفتارهای فرد را در جامعه بررسی میکنند و به او کمک میکنند تا شخصیتی مناسب برای زندگی جمعی پیدا کند.
* **سازمانی:** این متخصصان سعی میکنند رابطه مؤثری بین فرد و محیط کارش ایجاد کنند و ارتباط مناسبی بین همکاران برقرار سازند. در این حوزه، فرد با راهنمایی درمانگر برای حضور در فضاهای کاری و فعالیتهای گروهی آماده میشود.
* **روانشناسی مصرف:** این شاخه در زمینه تجارت استفاده میشود و به بررسی رفتار خریداران در یک منطقه خاص میپردازد. همچنین نیازها و الگوی مصرف یک جامعه مشخص را مطالعه میکند.
**نتیجهگیری**
روانشناسی یکی از پیچیدهترین و جذابترین دانشهای جهان است که امروزه تقریباً در هر زمینهای میتوان درباره آن بحث و تحقیق کرد. هرچه شناخت روانی یک جامعه بیشتر باشد، افراد آن جامعه با هم بهتر ارتباط برقرار میکنند و در نتیجه زندگی باکیفیتتری خواهند داشت. این علم در جهان امروز و در کشورهای پیشرفته، یکی از پایههای مهم مدیریت و اداره کشور به شمار میرود.
