تحقیق در مورد خانه های خشتی و آجری و تفاوتشان

خانه‌های آجری و خشتی هر دو از قدیمی‌ترین روش‌های ساختمان‌سازی هستند، اما در مواد اولیه و روش ساخت با هم فرق دارند.

خانه‌های خشتی از مخلوط خاک، کاه و آب ساخته می‌شوند. این مخلوط در قالب‌هایی ریخته شده و در آفتاب خشک می‌شود تا خشت به دست آید. این خانه‌ها معمولاً در مناطق گرم و خشک ساخته می‌شوند چون خنک‌تر هستند. با این حال، در برابر باران و رطوبت مقاومت کمتری دارند و اگر خوب نگهداری نشوند، ممکن است آسیب ببینند.

در مقابل، خانه‌های آجری از آجر ساخته می‌شوند. آجرها از پختن خاک رس در کوره با حرارت بالا تولید می‌شوند. این فرآیند باعث می‌شود آجرها بسیار محکم‌تر و بادوام‌تر از خشت باشند. خانه‌های آجری در برابر باران، باد و آتش‌سوزی مقاومت بهتری دارند و به همین دلیل امروزه نیز بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به طور خلاصه، خانه‌های خشتی سنتی‌تر و خنک‌تر هستند، اما نیاز به مراقبت بیشتری دارند. خانه‌های آجری اما مستحکم‌تر و مناسب‌تر برای آب و هوای مختلف می‌باشند.

در طول تاریخ، انسان‌ها برای درست کردن خانه از چیزهایی که در طبیعت پیدا می‌شد استفاده می‌کردند. یعنی جنس خانه‌ها به موادی بستگی داشت که در محیط اطرافشان وجود داشت. به همین دلیل در مناطق جنگلی، خانه‌ها را از چوب، در مناطق کوهستانی از سنگ و در بیابان‌ها از خشت و گل می‌ساختند.

با توجه به تفاوت این مصالح، استحکام خانه‌ها در برابر بلایای طبیعی مانند زلزله، سیل، توفان و ریزش کوه هم متفاوت بود. خسارت‌هایی که به خانه‌ها وارد می‌شد، انسان را به فکر ساخت مصالح محکم‌تر و مقاوم‌تر در برابر این حوادث انداخت.

امروزه اگرچه شکل و جنس مصالح ساختمانی تغییر کرده، اما مواد اولیه آن‌ها همچنان از طبیعت گرفته می‌شود؛ مانند خاک، سنگ و چوب. با این تفاوت که این مواد با انجام تغییراتی، به مصالحی مقاوم‌تر، زیباتر و مطابق با سلیقه‌های مختلف تبدیل می‌شوند.

روش تهیه خشت و آجر

خشت از مخلوط خاک و آب ساخته می‌شود. برای این کار، گل را در قالب‌های مخصوص می‌ریزند و آن را در آفتاب قرار می‌دهند تا خشک شود. به این خشتِ خشک‌شده، خشت خام می‌گویند. مشکل خشت خام این است که اگر در معرض رطوبت قرار بگیرد، آسیب می‌بیند و از بین می‌رود. برای حل این مشکل، خشت را در کوره حرارت می‌دهند و می‌پزند. به خشت پخته‌شده، آجر گفته می‌شود.

برای اینکه خشت محکم‌تر شود، به خاک رس آن موادی اضافه می‌کنند که معمولاً در همان منطقه پیدا می‌شود. این مواد می‌توانند شامل کاه، تکه‌های ریز سنگ، خاکستر، موی بز، پشم شتر، پوست برنج، ساقه‌های خشک برنج، فضولات حیوانی، ریشه برخی گیاهان و الیاف درخت خرما باشند.

میزان مقاومت هرکدام از این ترکیب‌ها در برابر انقباض و انبساط، رطوبت و لرزه‌های شدید، با هم فرق دارد. به همین دلیل، کارشناسان در هر منطقه با توجه به آب‌وهوا، شرایط جغرافیایی و اندازه ساختمانی که قرار است ساخته شود، بهترین نوع ترکیب را انتخاب می‌کنند.

خانه های خشتی

خانه‌های گِلی بیشتر در مناطق گرم و خشک و کویری دیده می‌شوند. استفاده از خشت برای ساخت این خانه‌ها از نظر هزینه بسیار مقرون به صرفه است، زیرا خاک مورد نیاز همان خاک محل است و به راحتی در دسترس قرار دارد. همچنین به دلیل کم بودن رطوبت هوا در این مناطق، خانه‌های خشتی برای سال‌های طولانی پایدار می‌مانند.

جالب است بدانید که می‌توان این خانه‌ها را در مناطق معتدل نیز ساخت، به شرطی که پایه‌ها را در برابر نفوذ رطوبت مقاوم کنیم.
اگر خانه‌های خشتی توسط معماران ماهر ساخته شوند، نه تنها در برابر رطوبت مقاومت می‌کنند، بلکه می‌توانند در برابر زمین‌لرزه‌های خفیف نیز مقاوم باشند.

در زمان ساخت، معماران پس از پاک کردن گرد و غبار از سطح خشت، با پارچه‌ای نمدار آن را مرطوب می‌کنند و سپس ملات را با دقت به آن می‌چسبانند. در نهایت، یک پوشش مناسب روی دیوارهای بیرونی می‌کشند تا استقامت بنا بیشتر شود.

خانه‌های خشتی قدیمی معمولاً دارای سقف گنبدی، آشپزخانه، اتاق‌های متعدد، حیاط، حوض، دالان، سردر ورودی، فضای هشتی، راهرویی نسبتاً بلند در قسمت ورودی، پلکانی به پشت‌بام و طاقچه‌هایی در دیوار اتاق‌ها برای گذاشتن چیزهایی مانند آینه، شمعدان و وسایل تزئینی هستند. نمونه‌های زیبا و محکمی از این خانه‌ها در شهرهایی مانند کرمان و یزد وجود دارد که هنوز هم قابل سکونت هستند.

یکی از مزیت‌های مهم خانه‌های خشتی، عایق بودن دیوارهای آن‌ها در برابر سرما و گرماست. این دیوارها معمولاً بسیار کلفت هستند، زیرا در گذشته خشت‌ها در اندازه‌های چهل در چهل ساخته می‌شدند و امروزه در ابعاد کوچک‌تری مانند بیست در بیست یا بیست در سی تهیه می‌شوند. اگرچه این دیوارهای ضخیم فضای زیادی می‌گیرند، اما در تابستان از ورود گرما و در زمستان از نفوذ سرما به داخل خانه جلوگیری می‌کنند و زندگی در فصل‌های سخت سال را برای مردم کویر آسان‌تر می‌سازند.

نکته جالب دیگر این است که خانه‌های خشتی معمولاً دو یا سه پله پایین‌تر از سطح کوچه ساخته می‌شدند. این طراحی، به همراه سقف گنبدی و بادگیرهایی که روی سقف نصب می‌شد، باعث خنک‌تر شدن فضای خانه در تابستان می‌شد.

امروزه با وجود مصالح ساختمانی گوناگون، هنوز هیچ‌کدام نتوانسته‌اند به خوبی خشت در برابر سرمای شدید زمستان و گرمای طاقت‌فرسای تابستانِ کویر از ساکنان محافظت کنند.

البته خانه‌های خشتی یک نقطه ضعف مهم دارند: نفوذ رطوبت. اگر روی دیوارهای بیرونی پوشش مناسبی کشیده نشود، باران و برف به سرعت به بدنه ساختمان نفوذ می‌کنند. رطوبت باعث می‌شود دانه‌های خاک متورم شده و از هم جدا شوند و در نتیجه پیوند بین بخش‌های مختلف دیوار از بین برود. این رطوبت همچنین موجب ترک خوردن دیوارها، فرسودگی اسکلت بنا و در نهایت ضعیف شدن آن در برابر لرزش‌ها و ریزش می‌شود.

امروزه در شهرها به دلیل افزایش جمعیت، گرانی زمین و این که خانه‌های خشتی معمولاً بیش از یک طبقه ندارند، ساخت آن‌ها کمتر رواج دارد. اما در روستاها که دسترسی به مصالح ساختمانی دیگر سخت‌تر است و معمولاً فضای کافی برای ساخت خانه وجود دارد، خانه‌های خشتی هنوز هم طرفداران خود را دارند.

خانه های آجری

آجر در واقع از پختن خاک رس به دست می‌آید. اندازه آن از خشت کوچک‌تر است و با کمک ماسه، سیمان و آب می‌توان قطعات آن را به هم متصل کرد. از آجر برای ساخت فرم‌های منحنی نیز استفاده می‌شود. این ماده در برابر زنگ‌زدگی و آتش مقاوم است و توانایی ذخیره‌ی گرما را دارد.

ساختمان‌های آجری معمولاً در چهار طبقه یا کمتر ساخته می‌شوند. دیوارهای آنها نازک است و به همین دلیل دو مشکل اصلی دارند: اول اینکه استحکام کمی در برابر زلزله دارند و دوم اینکه عایق خوبی نیستند؛ پس سرما، گرما و صدا به راحتی از آنها عبور می‌کند.

خوشبختانه امروزه معماران با به کارگیری روش‌های علمی و مطمئن، مقاومت این خانه‌ها را افزایش داده‌اند و آرامش بیشتری برای ساکنان آنها فراهم کرده‌اند.

تفاوت خانه‌های خشتی و آجری

تفاوت‌های اصلی بین خانه‌های خشتی و آجری را می‌توان اینطور بیان کرد:

– مواد اولیه‌ای که برای ساخت این خانه‌ها به کار می‌رود با هم فرق دارد.
– دیوارهای خانه‌های خشتی معمولاً کلفت‌تر هستند و به همین دلیل بهتر سرما، گرما و صدا را از بیرون نگه می‌دارند. در مقابل، دیوارهای آجری نازک‌تر هستند و این ویژگی را کمتر دارند.
– خانه‌های خشتی معمولاً یک‌طبقه ساخته می‌شوند، اما با آجر می‌توان ساختمان‌های چندطبقه، حتی تا چهار طبقه هم بنا کرد.
هر دو نوع این خانه‌ها در برابر بلایای طبیعی مانند زلزله مقاومت چندانی ندارند، اما امروزه با پیشرفت معماری، راه‌هایی برای محکم‌تر کردن آن‌ها در مقابل رطوبت، زلزله و موارد مشابه پیدا شده است. کسانی که به چنین خانه‌هایی علاقه دارند می‌توانند از این روش‌ها استفاده کنند.

روش ساخت آجر و خشت نیز با هم متفاوت است.