تحقیق در مورد رصدخانه ی سمرقند

رصدخانه سمرقند، که به دستور الغ بیگ، دانشمند و فرمانروای دانش‌دوست ساخته شد، یکی از برجسته‌ترین مراکز علمی روزگار خود بود. این رصدخانه در سده پانزدهم میلادی در شهر زیبای سمرقند بنا شد و به سرعت به مکانی مهم برای پژوهش‌های ستاره‌شناسی تبدیل گردید.

در این رصدخانه، ابزارهای پیشرفته‌ای برای آن زمان وجود داشت که به کمک آنها، دانشمندان می‌توانستند حرکت ستارگان و سیارات را با دقت بسیار بالایی بررسی کنند. الغ بیگ خود شخصاً در فعالیت‌های علمی شرکت می‌کرد و گروهی از برجسته‌ترین منجمان را در این مکان گرد هم آورده بود.

مهم‌ترین دستاورد این رصدخانه، تهیه‌ی جدول‌های دقیق ستاره‌شناسی بود که موقعیت ستارگان را نشان می‌داد. این کار کمک بزرگی به پیشرفت دانش ستاره‌شناسی در جهان کرد و تا سده‌ها پس از آن نیز مورد استفاده دانشمندان مختلف قرار گرفت. امروزه بقایای این رصدخانه تاریخی، یادآور عصر طلایی علم و دانش در این منطقه از جهان است.

ستاره‌شناسی و دانش شناخت آسمان از دیرباز تاکنون همواره نزد دانشمندان و علاقه‌مندان به دانش، از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار بوده است. نام‌هایی مانند عمر خیام، خواجه نصیرالدین طوسی و ابوریحان بیرونی همچون ستارگان درخشان در آسمان دانش می‌درخشند.

در این زمینه، دانشمندان بزرگ با ساختن رصدخانه‌های پیشرفته، سهم بزرگی در پیشبرد این علم داشتند. یکی از این رصدخانه‌های مهم و مشهور، رصدخانه “الغ بیگ” در شهر سمرقند است.

معرفی رصدخانه سمرقند

رصدخانه الغ‌بیگ که در شهر سمرقند قرار دارد، امروزه در خاک کشور ازبکستان واقع شده است. این رصدخانه در سال ۱۴۲۴ میلادی به دستور الغ‌بیگ، نوه تیمور گورکانی که پایه‌گذار حکومت تیموریان بود، ساخته شد. الغ‌بیگ که خود از دانشمندان و اخترشناسان روزگار خود به شمار می‌رفت، فرزند شاهرخ میرزا و گوهرشاد آغا بود. او با وجود این که فرمانروای ایران به حساب می‌آمد، تلاش زیادی برای پیشرفت دانش ستاره‌شناسی کرد و با ساختن دانشگاه و رصدخانه، خدمات ارزشمندی به این علم ارائه داد.

بنای رصدخانه و معماری آن

الغ بیگ برای ساخت رصدخانه در سمرقند، از چند ستاره‌شناس و دانشمند بزرگ آن دوره دعوت کرد تا علاوه بر پژوهش و تدریس در دانشگاه، در پیشبرد این پروژه نیز او را همراهی کنند. از جمله این افراد می‌توان به “غیاث الدین جمشید کاشانی”، “قوشچی” و “قاضی‌زاده رومی” اشاره کرد. ساخت این رصدخانه نزدیک به پنج سال طول کشید.

ساختمان رصدخانه به شکل دایره و دارای دو طبقه با ارتفاع ۴۸ متر بود. در مرکز آن، محوری دقیقاً در راستای نصف‌النهار سمرقند قرار داشت که به چهار جهت اصلی نشانه رفته بود. روی این محور شمالی–جنوبی، یک زاویه‌یاب نصب شده بود که به “زاویه‌یاب فخری” شهرت داشت و برای رصد خورشید و ماه از آن استفاده می‌شد. در هر دو طبقه نیز اسطرلاب‌های بزرگی کار گذاشته شده بود تا مشاهده ستارگان را ممکن کند.

مصالح اصلی به کار رفته در این بنا آجر پخته بود و دیوارهای داخلی آن با کاشی‌های معرق و لعاب‌کاری‌های زیبا تزئین شده بود. رصدخانه سمرقند در آن زمان، یکی از برجسته‌ترین مراکز علمی در سراسر جهان به شمار می‌رفت.

متأسفانه در سده پانزدهم، این رصدخانه رو به نابودی رفت و در سال ۱۴۴۹، گروهی از متعصبان مذهبی آن را به طور کامل ویران کردند.

بقایای این بنای باشکوه در سال ۱۹۰۸ توسط یک باستان‌شناس روس به نام ویاتکین پیدا شد. او با کمک وقف‌نامه‌ای که موقعیت دقیق جغرافیایی رصدخانه در آن توصیف شده بود، موفق به کشف آن شد.

امروزه رصدخانه سمرقند و دانشگاه نجوم الغ بیگ، از جاذبه‌های گردشگری مهم کشور ازبکستان محسوب می‌شوند.

بیشتر بدانید: درباره علم نجوم