هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه1 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
ابن حسام خوسفی، شاعر و عارف نامدار سده نهم هجری، در منطقه خوسف از توابع بیرجند دیده به جهان گشود. او در خانوادهای اهل دانش و ادب پرورش یافت و از کودکی با فرهنگ و شعر آشنا شد.
ابن حسام از جمله شاعرانی است که به سرودن شعرهای عرفانی و اخلاقی شهرت دارد. محتوای سرودههایش آمیخته با مفاهیم بلند اخلاقی، پندهای حکیمانه و عشق به حقیقت است. او در اشعار خود از عطار و مولانا تأثیر پذیرفته و سبکی روان و دلنشین دارد.
یکی از ویژگیهای برجسته شعر ابن حسام، استفاده از زبان ساده و قابل درک برای همگان است، به گونهای که هر کس با خواندن شعرهایش میتواند به عمق معانی آن پی ببرد. او در طول زندگی پربار خود، آثار ارزشمندی از خود به جای گذاشت که دیوان شعر او از مهمترین آنها به شمار میرود.
ابن حسام در سال ۸۷۵ هجری قمری چشم از جهان فروبست، اما اشعار نغز و پرمعنی او همچنان زنده و جاویدان مانده و در میان دوستداران ادب پارسی جایگاه ویژهای دارد.
مولانا محمد بن حسامالدین حسن بن شمسالدین محمد خوسفی، که به نام ابنحسام شناخته میشود، در سالهای ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف، از شهرهای استان خراسان جنوبی، به دنیا آمد. از کارهای ادبی این شاعر ایرانی میتوان به کتابهایی مانند خاوراننامه، نظم نثر الالی، دلائل النبوه، نسبنامه و همچنین دیوان شعر او اشاره کرد. دیوان ابنحسام شامل شعرهایی در قالبهای گوناگون مانند ترجیعبند، مسمط، قصیده و ترکیببند است.
ابنحسام خوسفی در سرودن قصیده از شاعران بزرگی مانند ظهیر فاریابی، انوری، سلمان ساوجی و خاقانی شروانی الهام گرفته است. خاوراننامه، که یکی از برجستهترین آثار او به شمار میرود، با الگوگیری از شاهنامه فردوسی سروده شده است.
خانواده ابن حسام به مدت نُه نسل، از افراد دانشمند، اهل علم و راهنمای مردم بودند. پدربزرگ او به نام شمسالدین زاهد، به خاطر پرهیزگاری و عبادت بسیار مشهور بود و زندگی خود را به دور از تجملات و با سادگی و تقوا میگذراند.
دولتشاه سمرقندی در مورد او نوشته است: «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دستهبیل نوشتی». به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران معتقدند که او به کشاورزی اشتغال داشته است. ابن حسام یکی از سرشناسترین شاعران شیعه در دوران خود بود.
او در سال ۸۷۵ هجری قمری از دنیا رفت و آرامگاهش در سال ۹۲۰ بر روی یک تپه سنگی در میان زمینهای کشاورزی خوسف ساخته شد. این ساختمان نخست در دوره صفویه ساخته شد و سپس در زمان قاجار تغییراتی در آن ایجاد گردید.
این آرامگاه کوچک، شامل یک اتاقک هشتضلعی است که نقشه درونی آن به شکل صلیبی میباشد. سقف بنا به صورت گنبدی است و در مرکز آن یک کلاهفرنگی وجود دارد. در این بخش، روزنههایی برای نورگیری و تهویه هوای داخل تعبیه شده است. همچنین در درون آرامگاه، یک کتیبه کاشیکاری شده به رنگ سفید دیده میشود که با شعرهای ابن حسام تزئین شده و دورتادور مقبره را پوشانده است.
دیوان اشعار: این کتاب مجموعهای از سرودههای شاعر در قالبهای گوناگون مانند قصیده، غزل و دیگر گونههای شعر است.
نثر اللالی: این اثر یک منظومه شعر است که در قالب مثنوی سروده شده و در آن سخنان حکیمانه و ستایشهای زیبایی درباره علی بن ابیطالب گردآوری شده است.
خاوراننامه: این کتاب یک داستان حماسی مذهبی است که در سده نهم هجری و با وزن و آهنگ مشابه شاهنامه فردوسی سروده شده است. داستان آن درباره نبردهای علی بن ابیطالب (ع) در سرزمین خاوران به همراه یارش مالک اشتر، و نیز رویارویی با قباد پادشاه شرق و تهماسبشاه است. ابن حسام گفته که این داستان از یک کتاب عربی به شعر درآمده است. این منظومه با ستایش خدا و سخنان نیک درباره پیامبر اسلام و امامان شیعه آغاز میشود. خاوراننامه را با نام تازیاننامه نیز میشناسند.
دلبری دارم که قلبم اسیر موها و خال اوست
معشوقهای که عاشقانش از جام پر از شراب او سیراب میشوند
آن چشم فریبندهام که از هر سو
جاذبهای پر از هنرنمایی در پیآمد و شد اوست
شرح زیبایی او فراتر از حد توانایی بیان است
هر چه خرد جهانی بگوید، تنها بخش کوچکی از توصیف حال اوست
او همچون کودکی است در مکتبhouse اسرار عشق
که آگاه به ریزهکاریها و رمز و راز سخنان اوست
آن ظهور باشکوه که کوه را از جای برمیکند
پرتو کوچکی از تجلی پر فروغ بزرگی اوست
ای دوست، روی خود را نشان ده تا جانم را فدایت کنم
چون در لحظه رفتن از این جهان، چشمانت به استقبالم میآیند
من روی خوشبختی را به آن خورشیدِ روی آوردهام
زیرا خورشید دولت در سایه خوشبختی او میدرخشد
هر کسی چشم به معشوق و محبوب دیگری دارد
اما در این میان، نگاه ما به ایلیا و خاندان اوست
آیا همای برکت بر من سایه خواهد انداخت؟
چون مرغ خوشبخت خوشاقبالی زیر پر و بال اوست
این مگس ناچیز چگونه جرات میکند بر سفره نعمت او بنشیند؟
در حالی که آسمان همچون نانی بر خوان بخششهای اوست
ابن حسام فردای قیامت میتواند با خوشحالی نامه اعمالش را بخواند
چون نقش نام او بر نامه کارهای نیکش ثبت شده است
به امید آن که یار مهربان، با لب شیرینش گره از همه مشکلات بگشاید.
فکر آن لب شرابگون، چه آشوبی که در دلها انداخته است.
ای چشم، مثل گل نرگس در خواب خوش و مستی غرق مشو،
چرا که شبزندهداران همه رهسپار شدند و بارها را بستند.
ای دل، به دامن پیر دانا چنگ بزن و همت کن،
چرا که بدون رهرو، نمیتوان مرحلههای سفر را پشت سر گذاشت.
آنان که سبکبار بودند، از دریای بیکران به سلامت بیرون کشیدند بارشان،
اما گرانباران اگر به کنار دریا بروند، چیزی به دست نمیآورند.
ابن حسام از همه چیز روی گرداند و تنها به دیدار او دل بست:
«مَتی ما تَلقَ مَن تَهوی دَع الدنیا وَ اهمِلها»
شوق وصال به جام بادهٔ جاویدان از حد گذشت:
«اَلا یا ایُّها الساقی ادر کَاساً وَناوِلها»
بیشتر بخوانید: در مورد زندگی نامه ابوالقاسم فردوسی
