تحقیق در مورد زندگی شیخ بهایی و آثارش

شیخ بهایی از دانشمندان بزرگ و پرآوازه ایران در سده‌های دهم و یازدهم هجری است. او در خانواده‌ای اهل علم و ادب در بعلبک لبنان متولد شد، اما پس از چندی به همراه خانواده به ایران آمد و در اصفهان ساکن شد.

وی از کودکی استعداد فوق‌العاده‌ای در یادگیری علوم مختلف داشت و نزد پدر و استادان برجسته آن زمان دانش اندوخت. شیخ بهایی در بسیاری از زمینه‌ها مانند فلسفه، نجوم، ریاضی، معماری و ادبیات مهارت پیدا کرد و به یکی از بزرگان عصر خود تبدیل شد.

از او آثار ارزشمندی به جای مانده است که برخی از آن‌ها عبارتند از: «کشکول» که مجموعه‌ای از حکایات و مطالب گوناگون است، «جامع عباسی» از مهم‌ترین کتاب‌های فقهی، و «نان و حلوا» که سفرنامه‌ای شیرین و خواندنی است. همچنین در معماری و مهندسی نیز دستی داشت و طرح‌هایی مانند تقسیم آب زاینده‌رود و معماری مسجد امام اصفهان را انجام داد.

شیخ بهایی نه تنها یک فقیه و مفسر بود، بلکه انسانی جامع‌العلوم و خوش‌قلم به شمار می‌آمد که خدمات فراوانی به فرهنگ و تمدن اسلامی-ایرانی کرد.

بهاءالدین محمد بن حسین عاملی، که به شیخ بهایی شهرت دارد، در هشتم اسفندماه سال ۹۲۵ هجری شمسی در شهر بعلبک ـ که امروزه در لبنان قرار دارد ـ به دنیا آمد. او از نوادگان حارث هَمْدانی، از یاران با وفای امام علی (علیه‌السلام)، محسوب می‌شود. شیخ باهی دانشمند بزرگی در سده‌های دهم و یازدهم هجری بود و در رشته‌های گوناگونی مانند فقه، فلسفه، عرفان، ستاره‌شناسی، ریاضی، تاریخ و ادبیات مهارت داشت. او بر دانش‌هایی چون منطق، نجوم و ریاضی تسلط کامل داشت و کتاب‌های فراوانی در زمینه‌های مختلف از جمله سیاست، حدیث، اخلاق، مهندسی، فیزیک و هنر از خود به یادگار گذاشته است.

زندگی نامه شیخ بهایی

شیخ بهایی سال‌های کودکی را در روستایی به نام جبع — که امروزه در خاک سوریه قرار دارد — سپری کرد. پدرش از شاگردان برجستهٔ شهید ثانی و از خانواده‌های سرشناس منطقهٔ جبل عامل در جنوب لبنان بود که بیشتر ساکنان آن شیعه بودند.
در کودکی، به همراه خانواده و به دعوت شاه طهماسب صفوی به شهر قزوین آمد. پدرش آنجا را محیطی مناسب برای رشد دانشمندان دید و در همانجا ماندگار شد.

وقتی شیخ بهایی هفده ساله شد، پدرش به عنوان شیخ‌الاسلام اصفهان انتخاب شد، اما خود او به مدت سی سال در قزوین باقی ماند و نزد عالمان و دانشمندان آن شهر به تحصیل و یادگیری پرداخت. چهارده سال بعد، پدرش برای انجام سفر حج از ایران خارج شد و سرانجام در بحرین درگذشت.

شیخ بهایی در چهل و سه سالگی به مقام شیخ‌الاسلامی اصفهان منصوب شد. پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان، او نیز برای همیشه در این سمت در دربار صفوی ماند.
شاه عباس اول اعتماد فراوانی به او داشت و در مسائل فقهی، دینی و حتی سایر امور مملکتی، همواره از نظرات او بهره می‌گرفت.
شیخ بهایی شاگردان بسیاری پرورش داد که مشهورترین آن‌ها، ملاصدرا است.

او در سال ۹۹۴ هجری قمری ایران را به قصد زیارت خانهٔ خدا ترک کرد و علاوه بر سفر به مکه، برای انجام مأموریت‌های سیاسی و نیز گسترش دانش خود، به چند شهر دیگر نیز سفر کرد.
سرانجام در سال ۱۰۰۸ هجری به ایران بازگشت.
شاه عباس شخصاً به پیشواز او آمد و مقام ریاست علما و دانشمندان ایران را به وی پیشنهاد کرد، اما شیخ بهایی این مسئولیت را نپذیرفت.

فعالیت‌های ماندگار شیخ بهایی

شیخ بهایی در طول عمر خود کارهای ارزشمندی برای مردم ایران و جهان انجام داد. برخی از این کارها عبارت‌اند از:
– طراحی و ساخت مسجد امام اصفهان
– مهندسی دیوار نگهبانی نجف
– ساختن ساعت آفتابی در سمت غربی مسجد امام اصفهان
– نقشه‌کشی قنات نجف‌آباد اصفهان (که بزرگترین قنات ایران است)
– تقسیم‌بندی آب زاینده‌رود بین محله‌های اصفهان و روستاهای اطراف آن
– مشخص کردن جهت قبله مسجد امام با انحراف چهل درجه‌ای به سمت غرب
– طراحی منارجنبان اصفهان
– ساخت گرمابه شیخ بهایی در اصفهان با سیستم گرمایشی ویژه

ساختمان گرمابه شیخ بهایی در اصفهان از شگفتی‌های معماری به جا مانده از این دانشمند بزرگ است. مردم اصفهان معتقدند این حمام به گونه‌ای طراحی شده بود که با یک شمع گرم می‌شد. در زیر دیگ بزرگ گرمابه، محفظه‌ای خالی در نظر گرفته شده بود که شمعی در آن قرار می‌گرفت و پس از روشن کردن، در آن بسته می‌شد. این شمع برای مدت‌ها روشن می‌ماند و آب حمام را گرم نگه می‌داشت.

شیخ بهایی را همچنین می‌توان پایه‌گذار پخت نان سنگک، حلواشکری و فرنی دانست. هنگامی که شاه عباس از او خواست برای سربازانی که همیشه در سفر بودند، غذایی سریع و آسان فراهم کند، شیخ بهایی روش پخت نان سنگک را پیشنهاد داد. او به شاه عباس گفت که باید سنگریزه‌هایی در جایی جمع کنند و زیر آن آتش بزرگی روشن کنند تا سنگ‌ها داغ شوند. سپس خمیر نان را روی سنگ‌های داغ پهن کنند تا بپزد. به این ترتیب، نان خوشمزه‌ای برای سربازان آماده می‌شد.

طراحی این روش پخت نان آنقدر دقیق و هوشمندانه بود که حتی پس از گذشت سال‌ها، هنوز هم نان سنگک به همان شیوه‌ای که شیخ بهایی ابداع کرد، پخته می‌شود.

آثار

یکی از شناخته‌شده‌ترین کتاب‌های این دانشمند بزرگ، کشکول شیخ بهایی است که افراد زیادی آن را خوانده‌اند. این کتاب، گزیده‌ای از شعرها و نوشته‌های مورد علاقه شیخ بهایی را در خود جای داده است. برخی از این آثار از خود او و برخی دیگر از نویسندگان و شاعران مختلف گردآوری شده‌اند. علاوه بر این، از دیگر کتاب‌های ارزشمند او می‌توان به جامع عباسی، الزبده فی الاصول و اربعین اشاره کرد.
همچنین شیخ بهایی مثنوی‌های زیبایی به زبان فارسی سروده است که عبارت‌اند از:
– مثنوی نان و پنیر
– مثنوی نان و حلوا
– مثنوی شیر و شکر
– و آثاری مانند نان و خرما، شیخ ابوالحشم و رموز اسم اعظم

درگذشت

در مورد سال درگذشت این عارف بزرگ، میان تاریخ‌نگاران یک سال اختلاف است. او در ماه شوال سال ۱۰۳۰ یا ۱۰۳۱ هجری در شهر اصفهان چشم از جهان فروبست و مطابق با خواسته خودش، پیکرش را به مشهد انتقال دادند و در نزدیکی حرم امام رضا (علیه‌السلام) به خاک سپردند. امروزه آرامگاه او در محلی به نام «بست شیخ بهایی» واقع شده که میان مسجد گوهرشاد، رواق امام خمینی و صحن آزادی قرار دارد.

سازمان یونسکو به دلیل نقش مؤثر و خدمات ارزشمند شیخ بهایی در علم ستاره‌شناسی و برای بزرگداشت تلاش‌های او برای بشریت، در سال ۲۰۰۹ میلادی که همان سال جهانی نجوم نامیده شد، نام وی را در فهرست مشاهیر علمی ایران و لبنان به ثبت رساند.