تحقیق در مورد زندگی عزت الله نگهبان و آثارش

پدر باستان‌شناسی ایران، عزت‌الله نگهبان، یکی از چهره‌های برجسته و تأثیرگذار در زمینه کشف و حفظ میراث کهن این سرزمین است. او با تلاش‌های بی‌وقفه خود، نقش مهمی در شناسایی و معرفی تاریخ و تمدن ایران ایفا کرد.

دکتر نگهبان در کاوش‌های متعدد باستان‌شناسی در نقاط مختلف کشور شرکت داشت و در کشف آثار ارزشمند تاریخی سهم به‌سزایی داشت. او نه‌تنها به‌عنوان یک محقق، بلکه به‌عنوان معلمی دلسوز، شاگردان بسیاری را تربیت کرد که هرکدام بعدها به‌صورت چراغ‌هایی فروزان در مسیر باستان‌شناسی ایران درخشیدند.

عشق او به تاریخ و فرهنگ ایران، باعث شد تا سال‌های طولانی از عمر خود را صرف تحقیق، تدریس و نوشتن کند. آثار و نوشته‌های او همچنان به‌عنوان مراجع معتبر در دانشگاه‌ها و مراکز علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عزت‌الله نگهبان، با وجود تمام دشواری‌ها، هرگز از پای ننشست و با پشتکار مثال‌زدنی‌اش، گنجینه‌ای از دانش و تجربه را برای نسل‌های بعد به یادگار گذاشت. یاد و نام او همواره در کنار تاریخ پرافتخار باستان‌شناسی ایران زنده خواهد ماند.

در زمینه باستان‌شناسی ایران، نام دکتر “عزت‌الله نگهبان” همواره می‌درخشد. او را به عنوان پدر باستان‌شناسی نوین ایران می‌شناسند. در این نوشته، نگاهی به زندگی و دستاوردهای این چهره برجسته خواهیم داشت.

زندگی نامه عزت الله نگهبان

عزت‌الله نگهبان در اسفندماه سال ۱۳۰۴ به دنیا آمد. پدرش نمایندهٔ مردم اهواز در مجلس شورای ملی بود و به همین خاطر، خانوادهٔ او از اهواز به تهران نقل مکان کردند.

او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه‌ای به نام «جمشید جم» گذراند که بعدها نام آن به «ایرج» تغییر یافت. برای ادامهٔ تحصیل در مقطع دبیرستان، تصمیم گرفت وارد مدرسه فنی آلمانی‌ها شود که به مدرسهٔ صنعتی معروف بود. پس از شرکت در آزمون ورودی، در رشته‌های مهندسی برق و مکانیک پذیرفته شد؛ اما پس از یک سال، مدرسهٔ آلمانی در تهران تعطیل شد و در نتیجه عزت‌الله تحصیلاتش را در مدرسهٔ «فیروز بهرام» پی گرفت.

او مدرک کارشناسی خود را در سال ۱۳۲۸ از دانشگاه تهران دریافت کرد و سپس برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ باستان‌شناسی به آمریکا رفت. دورهٔ کارشناسی ارشد را در دانشگاه شیکاگو آغاز کرد و پس از پنج سال، با دفاع از پایان‌نامه‌ای با عنوان «سیر سفال نخودی رنگ در خوزستان» تحت راهنمایی پروفسور «دونالد مک‌کان»، موفق به دریافت مدرک فوق‌لیسانس شد.

در همین دوران اقامت در آمریکا، عزت‌الله که اکنون جوانی فرهیخته و بااطلاع شده بود، با «میریام لوئیس میر» آشنا شد. او که آمریکایی بود، در رشتهٔ کتابداری تحصیل می‌کرد. یک سال بعد، این دو با یکدیگر ازدواج کردند.

پس از بازگشت به ایران، دکتر نگهبان با درجهٔ دانشیاری در دانشگاه تهران مشغول به کار شد. این پیشنهاد کاری را کلنل وزیری به او داده بود. وی در سال ۱۳۴۵ موفق به دریافت دکترای افتخاری از دانشگاه تهران شد.

عزت‌الله نگهبان در سال ۱۳۵۷ از دانشگاه تهران بازنشسته شد و به شهر فیلادلفیا در آمریکا رفت. او در سال‌های باقی‌مانده از عمر پربارش، به پژوهش و چاپ آثار گوناگون در زمینهٔ باستان‌شناسی پرداخت. در این دوره، دکتر نگهبان توانست در کنفرانس‌های متعددی در آمریکا شرکت کند و مقالات بسیاری ارائه دهد. همچنین کتاب‌ها و آثار ارزشمندی از خود به جای گذاشت.

بیشتر بخوانید: درباره علم باستان شناسی

فعالیت‌ها در ایران

دکتر نگهبان در سال ۱۳۳۶، یعنی قبل از اینکه مدرک دکترای خود را بگیرد، پیشنهاد تأسیس یک مؤسسه باستان‌شناسی در دانشگاه تهران را داد. این ایده با استقبال بسیار خوبی روبرو شد و در نهایت این مؤسسه در سال ۱۳۳۸ شروع به کار کرد. ایشان در سال ۱۳۵۶ به سمت ریاست دانشکده ادبیات دانشگاه تهران منصوب شد و تا پایان دوران کاری خود در این سمت باقی ماند. از مهم‌ترین کارهای او می‌توان به این موارد اشاره کرد:

– تشکیل گروه‌های عملی و اردو برای آموزش دانشجویان باستان‌شناسی
– مشارکت دادن مؤسسه باستان‌شناسی در همایش‌ها و برنامه‌های علمی دانشگاه شرق‌شناسی شیکاگو
– همکاری با رابرت بریدوود در کاوش‌های محوطه ماهیدشت در کرمانشاه (پس از پایان کار، رابرت بریدوود تمام ابزار و تجهیزات کاری خود را به مؤسسه باستان‌شناسی دکتر نگهبان بخشید)
– تصویب یک قطعنامه بین‌المللی در سال ۱۳۴۷ برای مبارزه با قاچاق آثار عتیقه و جلوگیری از حفاری‌های غیرقانونی
– راه‌اندازی یک پایگاه دائمی کاوش در قزوین برای پژوهش‌های دانشجویان باستان‌شناسی
– جستجو و کاوش در محوطه مارلیک در رودبار
– جستجو و کاوش در هفت‌تپه‌های خوزستان و جلوگیری از حفاری گروه فرانسوی‌ها
– افزودن واحدهای درسی جدید و به‌روز به برنامه‌های دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران

آثار عزت الله نگهبان

معماری محوطه هفت تپه
آشنایی با تمدن کهن ایلام
کشف جام زرین در کاوش‌های مارلیک
نگاهی به تلاش‌های باستان‌شناسان در ایران
مروری کوتاه بر کاوش‌های مارلیک
ارزش کاوش‌های هفت تپه در شناخت تاریخ ایران
سیر دگرگونی زبان‌های ایرانی

دکتر عزت‌الله نگهبان، پس از یک سانحه رانندگی جدی در آمریکا، با پیامدهای ناشی از این حادثه روبرو شد. در ادامه، بیماری آلزایمر و پارکینسون نیز به سراغش آمد. او که عمری پرثمر را در راه فرهنگ و دانش گذرانده بود، سرانجام در ۸۳ سالگی، در بهمن‌ماه ۱۳۸۷ چشم از جهان فروبست. نام و یاد این استاد برجسته، همواره در میان جویندگان علم و پژوهشگران زنده خواهد ماند.