علی سامی، یکی از برجستهترین استادان و پژوهشگران حوزه باستانشناسی در ایران بود. او سالهای زیادی از عمر خود را صرف کاوش و مطالعه در مورد تاریخ و تمدن کهن ایران کرد.
تلاشهای او منجر به کشف آثار تاریخی مهمی شد که هرکدام گویای بخشی از شکوه گذشته این سرزمین هستند. دکتر سامی نه تنها به حفاری و کشف علاقه داشت، بلکه دغدغهی زیادی برای آموزش و انتقال دانش خود به نسل جوان داشت. او کتابهای بسیاری تألیف کرد تا یافتههایش را در اختیار همگان قرار دهد.
او به عنوان فردی متعهد و سختکوش در سازمانهای فرهنگی ایران خدمت کرد و نقش بسزایی در حفظ و معرفی میراث فرهنگی کشور ایفا نمود. کارهای او کمک کرد تا مردم ایران بیشتر با پیشینه پربار خود آشنا شوند. به همین دلیل، نام علی سامی همواره به عنوان یکی از پایهگذاران باستانشناسی نوین در ایران شناخته میشود و خدماتش فراموشنشدنی است.

علی سامی؛ باستانشناس مشهور، پژوهشگر، کاوشگر، نویسنده و استاد دانشگاه تهران، در سال ۱۲۸۹ خورشیدی در شیراز به دنیا آمد. او فرزند یکی از شاعران و نقاشان نامدار شیراز به نام “آقا بزرگ” بود. تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسهی شعاعیه شیراز به پایان رساند.
زندگی نامه علی سامی
علی سامی پس از پایان تحصیلات دبیرستان در سال ۱۳۰۸، به عنوان معلم در شیراز مشغول به کار شد و درسهای تاریخ و جغرافیا را آموزش میداد. پس از چند سال تدریس، به مقام مدیریت یک مدرسه رسید و در سال ۱۳۱۴ به عنوان مدیر دانشسرای پسران انتخاب شد. او در کنار تدریس، به یادگیری ادامه داد و پس از چند سال توانست مدرک دکترای افتخاری خود را از دانشگاه آزاد آسیایی دریافت کند. از همان زمان، او به وزارت فرهنگ نیز پیوست.
دکتر علی سامی از سال ۱۳۱۵ به شکل رسمی کار خود را برای بررسی و پژوهش درباره بناهای تاریخی و آثار باستانی استان فارس آغاز کرد. پس از پیوستن او به وزارت فرهنگ، کارهای زیادی برای بازسازی و محافظت از این آثار انجام شد. آرامگاه حافظ شیراز ساخته شد و مکانهایی مانند مقبره خواجه کرمانی، موزه پارس و مسجد جامع عقیق نیز بازسازی شدند.
در سال ۱۳۲۱، پس از ترک هیئت کاوش دانشگاه شیکاگو، دکتر سامی مسئولیت بنگاه علمی تختجمشید را بر عهده گرفت. این مرکز، کار حفاری علمی در منطقههای پاسارگاد، تخت جمشید و آرامگاه کوروش را انجام میداد. او با پشتکار بسیار در این مناطق به کاوش پرداخت و با وجود مشغله زیاد، وزارت فرهنگ مدیریت اداره باستانشناسی فارس را نیز به او سپرد. علاوه بر این، او تدریس در دانشگاه را که به آن علاقه داشت، رها نکرد و تا سال ۱۳۴۹ به آموزش ادامه داد.
علی سامی شیرازی پس از سالها تلاش و کوشش در زمینه نگهداری از میراث تاریخی و فعالیت در رشته باستانشناسی، در سال ۱۳۶۳ درگذشت. نوشتهها و پژوهشهای به جا مانده از او، همچون چراغی روشنگر برای کسانی است که در راه شناخت تاریخ گام برمیدارند.
فعالیت های جانبی دکتر علی سامی
سوابق کاری و فعالیتهای فرهنگی:
• سردبیر روزنامه عدل
• رئیس انجمن نویسندگان استان فارس
• عضو انجمن ایرانشناسی و کنگرههای مربوطه
• عضو انجمن خاورشناسی کشور تاجیکستان
• سردبیر و عضو اصلی انجمن قلم در استان فارس
• مؤسس انجمن دانش پارس در سال ۱۳۳۱
• عضو شورای آثار ملی در انجمن حفاظت از میراث فرهنگی و بناهای تاریخی شیراز
• دبیر و مسئول انجمن عالی گردشگری و جهانگردی
مدارج و افتخارات
دریافت نشان افتخار همایون از درجه چهار
برنده مدال سپاس در دو سطح یک و دو
دریافت مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه کشور هند
آثار مکتوب
دکتر علی سامی در طول زندگی پربار خود، بیش از سی کتاب نوشت و منتشر کرد که نتیجه سالها تحقیق و کاوش در زمینه باستانشناسی، بهویژه درباره تخت جمشید، پاسارگاد و آرامگاه کوروش بود.
برخی از مهمترین کتابهای او عبارتاند از:
– آثار تاریخی جلگه مرودشت
– پارس کده
– تاریخ پیدایش خط و تحول آن در شرق باستان
– پارس در عهد باستان
– ترجمه کتابهای میخی و پهلوی
– تمدن ساسانی در دو جلد
– تمدن هخامنشی در دو جلد
– روزها و یادها در دو جلد
– شرح آثار باستانی تخت جمشید
– شرح آثار تاریخی شهر شیراز
– شرح کاوشهای پاسارگاد
– شیراز، دیار سعدی و حافظ
– شیراز شهر جاویدان
و موارد دیگر.
علاوه بر این کتابهای منتشرشده، نوشتههای دیگری نیز از او باقی مانده که با وجود تکمیل شدن، فرصت چاپ پیدا نکردند؛ مانند جلد سوم و چهارم تمدن هخامنشی، تاریخ تمدن جهان، بهار جاویدان و چند اثر دیگر.
کشفیات
در جریان کاوشهای باستانشناسی در شیراز، دو اثر تاریخی ارزشمند توسط دکتر سامی پیدا شد. این اشیاء مهم هماکنون در موزه ایران باستان نگهداری میشوند. این دو کشف عبارتاند از: یک مجسمه نیمتنه از یک شاهزاده دوره هخامنشی که از سنگ لاجورد ساخته شده و یک ظرف سنگی که بر روی آن نوشتههایی به خط آرامی دیده میشود.













