تحقیق در مورد زکات، احکام و تاثیرات آن در زندگی مسلمانان

در اسلام، زکات یک عمل واجب و نوعی کمک مالی است که مسلمانان برای پاک کردن مال خود و کمک به نیازمندان می‌پردازند. پرداخت زکات نشان‌دهنده ایمان فرد و توجه او به حقوق دیگران در جامعه است.

**انواع مال‌هایی که زکات به آنها تعلق می‌گیرد:**

1. **زکات طلا و نقره:** اگر مقدار طلا یا نقره شما به حد معینی (که به آن “نصاب” می‌گویند) برسد و یک سال کامل مالک آن باشید، باید زکات آن را بپردازید. مقدار زکات، یک چهلم (۲.۵٪) از کل آن است.

2. **زکات پول نقد:** پول‌های نقدی که پس‌انداز کرده‌اید، در حکم طلا و نقره هستند. اگر مقدار پول شما به اندازه ارزش “نصاب” طلا یا نقره باشد و یک سال از آن بگذرد، باید ۲.۵٪ از آن را به عنوان زکات بدهید.

3. **زکات محصولات کشاورزی:** به محصولاتی مانند گندم، جو، خرما و کشمش زکات تعلق می‌گیرد. اگر مقدار این محصولات به حد نصاب برسد، پس از برداشت باید زکات آن پرداخت شود. مقدار زکات بستگی به نحوه آبیاری زمین دارد:
* اگر زمین با آب باران یا رودخانه آبیاری شود، یک دهم (۱۰٪) محصول.
* اگر با آب چاه یا هزینه کردن پول آبیاری شود، یک بیستم (۵٪) محصول.

4. **زکات چهارپایان:** به حیواناتی مانند گاو، گوسفند و شتر زکات تعلق می‌گیرد، مشروط بر اینکه تعداد آنها به حد نصاب مشخصی برسد و در طول سال از آنها برای کارهایی مانند شیردهی یا بارکشی استفاده نشده باشد. تعداد حیوانات لازم برای پرداخت زکات و مقدار آن، بر اساس قوانین دقیق اسلامی محاسبه می‌شود.

**مصرف زکات:**

زکات فقط به گروه‌های خاصی داده می‌شود، از جمله:
* افراد فقیر و نیازمند.
* کسانی که بدهی زیادی دارند و توان پرداخت آن را ندارند.
* در راه ماندگان و مسافرانی که پول ندارند.
* کسانی که برای پیشبرد کارهای خیر تلاش می‌کنند.

پرداخت زکات علاوه بر اینکه یک تکلیف دینی است، باعث پاکی مال و روح انسان شده و به ایجاد تعادل و عدالت در جامعه کمک می‌کند.

تعریف زکات

زکات یکی از کارهای واجب و مهم در دین اسلام است که بسیار بر انجام آن تأکید شده است. در این مطلب، با کمک کتاب پیام‌های آسمان پایه نهم، بیشتر با زکات آشنا می‌شویم.

زکات از پایه‌های اصلی دین به شمار می‌رود و در متون دینی، هم‌رده با نماز و جهاد قرار دارد و یکی از پنج رکن مهم اسلام است. موضوع زکات در ۵۹ آیه از قرآن و نزدیک به ۲۰۰۰ روایت بیان شده است. در قرآن، اغلب از کلمه “صدقه” برای اشاره به زکات استفاده شده و در علم فقه، زکات را “صدقه واجب” می‌نامند.

زکات در شرع به این معناست که وقتی مقدار مشخصی از برخی دارایی‌ها به اندازه معینی برسد، پرداخت بخشی از آن لازم می‌شود. دلیل نامگذاری این واجب به “زکات”، امید به پربرکت شدن ثروت و پاک شدن روح انسان است.

انواع زکات

زکات به دو شکل اصلی انجام می‌شود:
نوع اول، زکات بدن یا زکات فطره نام دارد که در روز عید فطر پرداخت می‌شود.
نوع دوم، زکات مال است که شامل محصولات کشاورزی مانند غلات چهارگانه، چهارپایان و همچنین پول‌های نقد و طلا و نقره می‌شود؛ البته با شرایط و قوانین مشخصی.

احکام در مورد زکات

◊ وجوب زکات

پرداخت زکات از واجبات قطعی دین اسلام است و همه مسلمانان در ضروری بودن آن اتفاق نظر دارند. اگر کسی منکر وجوب زکات شود، از دین خارج می‌شود. زکات یک عمل عبادی محسوب می‌شود و به همین دلیل، داشتن نیت خالص و قصد قربت در آن لازم است.

از آیات متعددی در قرآن مانند آیات سوره اعراف، نمل، لقمان و فصلت که همگی در مکه نازل شده‌اند، برداشت می‌شود که وجوب زکات در دوران مکه بر مسلمانان واجب شده بود و آنان موظف به انجام این فریضه بودند. اما پس از هجرت پیامبر(ص) به مدینه و تشکیل حکومت اسلامی، خداوند به پیامبر دستور داد که خودش زکات را直接从 مردم بگیرد – نه این که مردم به تشخیص خود آن را در مصارفش خرج کنند.

آیه شریفه «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً…» در این دوره نازل شد. مشهور است که این آیه در سال دوم هجرت نازل گردید و سپس مصارف دقیق زکات در آیه ۶۰ سوره توبه بیان شد.

◊ موارد زکات

زکات بر چند چیز خاص واجب می‌شود:
۱. گندم
۲. جو
۳. خرما
۴. کشمش
۵. طلا
۶. نقره
۷. شتر
۸. گاو
۹. گوسفند

بعضی از علما، پرداخت زکات بر سرمایه و پول نقد را هم اضافه کرده‌اند؛ اما بیشتر مراجع شیعه معتقدند این کار مستحب است و واجب نیست. اگر فردی هر یک از این موارد را داشته باشد و شرایط لازم نیز فراهم باشد، باید مقدار مشخصی از آن را که در دین تعیین شده، به عنوان زکات بپردازد.

در هنگام پرداخت زکات، باید نیت خالصانه داشته باشیم؛ زیرا زکات هم یک وظیفه مالی است و هم یک عبادت. شخص باید آن را برای نزدیکی به خدا و اجرای فرمان او بدهد.

مراجع تقلید شرایط دقیق و مقدار لازم برای پرداخت زکات را در کتاب‌های احکام مانند «توضیح المسائل» نوشته‌اند. برای آگاهی از جزئیات دقیق، بهتر است به این کتاب‌ها مراجعه کنید. نظر بیشتر فقها درباره این احکام به همین ترتیب است.

◊ شرایط زکات غلات

برای پرداخت زکات محصولاتی مانند گندم، جو، خرما و کشمش، دو شرط اصلی باید رعایت شود:
اول اینکه فرد باید مالک زمین و محصول باشد.
دوم اینکه مقدار محصول به حد نصاب برسد که برابر با ۲۰۷ مَن (معادل ۸۴۷ یا ۸۸۵ کیلوگرم) است.
میزان زکات نیز بستگی به نحوه آبیاری محصول دارد و می‌تواند بین یک دهم تا یک بیستم از کل محصول باشد.

◊ شرایط زکات طلا و نقره

برای اینکه زکات طلا و نقره بر انسان واجب شود، سه شرط اصلی باید وجود داشته باشد:

۱- طلا و نقره باید به صورت سکه‌ی رایج درآمده باشند و مردم در خرید و فروش از آن‌ها استفاده کنند.
۲- یک سال کامل از مالکیت آن‌ها بگذرد.
۳- به مقدار مشخصی (که به آن نصاب می‌گویند) برسند.

مقدار نصاب اول برای طلا، بیست مثقال شرعی (تقریباً ۶۹ گرم) و برای نقره، دویست درهم (حدود ۶۰۰ گرم) است. زکات هر دوی این‌ها، یک چهلم (۲.۵٪) از کل مقدار است.

◊ شرایط زکات حیوانات

برای محاسبه زکات حیوانات اهلی مانند شتر، گاو و گوسفند، چهار شرط اصلی باید رعایت شود:

اول: باید یک سال کامل از مالکیت آنها گذشته باشد.
دوم: حیوانات در طول سال بیشتر از علف‌های خودروی صحرا تغذیه کرده باشند، نه از علوفه‌ای که توسط صاحبشان چیده شده است.
سوم: از این حیوانات در طول سال برای کارهایی مانند شخم زدن یا بارکشی استفاده نشده باشد.
چهارم: تعداد دام‌ها به حد مشخصی (که به آن نصاب می‌گویند) رسیده باشد.

مقدار نصاب برای هر حیوان چنین است:
– شتر: نصاب اول ۵ عدد است و زکات آن یک گوسفند می‌باشد.
– گاو: نصاب اول ۳۰ عدد است و زکات آن یک گوساله‌ی دو ساله است.
– گوسفند: نصاب اول ۴۰ عدد است و زکات آن یک گوسفند می‌باشد.

◊ موارد مصرف زکات

بیشتر مفسران برای توضیح اینکه زکات را باید در چه راه‌هایی خرج کرد، به این آیه از قرآن استناد می‌کنند و در این زمینه با هم اختلاف نظری ندارند. منظور از “صدقات” در این آیه، زکات واجب است:

«انَّما الصَّدقاتُ للفُقَراء و المَساکین و العاملین عَلَیها وَ المُؤلَّفَةِ قُلُوبُهُم وَ فی الرّقاب و الغارمین و فی سبیل الله و ابن السبیل فریضَة مِنَ الله و الله عَلیمٌ حکیم»[توبه 60]

این آیه به روشنی بیان می‌کند که زکات فقط باید برای هشت گروه زیر هزینه شود:
* **نیازمندان فقیر**
* **مستمندان بی‌چیز**
* **کارکنان و مسئولانی** که برای جمع‌آوری و توزیع زکات تلاش می‌کنند
* **کسانی که دل‌هایشان با اسلام آشنا و مأنوس می‌شود** و با این کمک مالی، گرایش بیشتری به اسلام پیدا می‌کنند
* **بردگان و بندگان** برای آزاد کردن آنان
* **بدهکارانی** که قادر به پرداخت بدهی خود نیستند
* **هر کاری که در راه خدا باشد** و رضایت او را در پی داشته باشد
* **درماندگان در راه**: مسافرانی که در سفر، سرمایه و امکانات خود را از دست داده‌اند

تعلق زکات به سادات

زکات که یک واجب مالی است، از سوی افراد غیرسید فقط به نیازمندان غیرسید پرداخت می‌شود و شامل نیازمندان سید نمی‌گردد.

◊ در مورد زکات فطره و مقدار آن

زکات فطره، یک کمک مالی است که پرداخت آن در آستانه عید فطر و پس از پایان ماه رمضان، بر هر فرد بالغ و مکلفی واجب می‌شود. میزان این زکات برای هر نفر، حدود سه کیلوگرم از گندم، جو، خرما یا کشمش است. هر شخص باید این مبلغ یا معادل آن را علاوه بر خود، برای تمام کسانی که تحت تکفل او زندگی می‌کنند نیز بپردازد. همچنین به جای دادن خود این اجناس، می‌توان معادل قیمت آن را به نیازمندان پرداخت کرد.

سایر نعمت‌ها در مورد زکات

در مفهوم کلی‌تر، زکات تنها به کمک مالی محدود نمی‌شود. برای هر نعمتی یک زکات خاص وجود دارد که وقتی آن را به جا می‌آوری، آن نعمت رشد کرده و پربرکت می‌شود. همان‌طور که امام صادق(ع) در کتاب مصباح الشریعه می‌فرمایند، زکات اعضای بدن ما این موارد هستند:

♦ زکات چشم، این است که عبرت بگیریم و از نگاه کردن به حرام و گناه خودداری کنیم.
♦ زکات گوش، این است که به دانش، پندهای حکیمانه و قرآن گوش بسپاریم؛ چیزهایی که روح را نجات می‌دهند. همچنین باید از شنیدن حرف‌های بیهوده مانند دروغ و غیبت دوری کنیم.
♦ زکات زبان، این است که برای دیگر مسلمانان خیرخواهی کنیم، به افراد غافل آگاهی بدهیم و خدا را بسیار یاد کنیم و تسبیح بگوییم.
♦ زکات دست، این است که از آنچه خدا به ما داده به دیگران ببخشیم و همچنین از آن برای نوشتن دانش و کارهای مفیدی استفاده کنیم که به دیگران در راه اطاعت از خدا کمک می‌کند. همچنین باید دست خود را از کارهای زشت و گناه بازداریم.
♦ زکات پاها، این است که برای انجام کارهای پسندیده قدم برداریم؛ مانند دیدار با انسان‌های نیکو، شرکت در جلسات ذکر خدا، کمک به حل مشکلات مردم، رسیدن به خویشاوندان، جهاد در راه خدا و هر کاری که باعث اصلاح دل و سلامت دین ما می‌شود.

زکات چیست و چه تاثیری می تواند در زندگی مسلمانان و جامعه داشته باشد؟

◊ اهمیت زکات

باید این باور در ما ایجاد شود که اموالی که در اختیار داریم، در واقع مال خودمان نیست. ما مانند کارمندی در بانک هستیم که گاهی به او می‌گویند در این صندوق بنشین و پول دریافت کن و روزی دیگر در صندوق دیگری قرار می‌گیرد تا پول پرداخت کند. پس، روزی که مبالغ زیادی دریافت می‌کنیم، دلیل نمی‌شود که فکر کنیم ثروتمند شده‌ایم و باید جشن بگیریم. همچنین، زمانی که مجبوریم مبلغ زیادی بپردازیم، نباید نگران و مضطرب شویم. چون این اموال از آنِ ما نیست؛ هم خودمان امانت هستیم و هم دارایی‌هایمان امانت.

«انا للّه»؛ قرآن می‌گوید مال، مالِ خداست؛ «اتاکُم الله»، «رزقکم الله» یعنی باوَرت نیاید، که مال خودت است. اشکال قارون هم همین بود که وقتی به او گفتند: «اَحسِن کما اَحسَنَ اللهُ الیک»؛ یعنی خدا به تو مال داده، تو هم به فقرا بده؛ گفت: خدا نداده! «انّما اُوتیتُهُ علی علمٍ عندی»؛ یعنی من یک علمی در نزدم است، این از مدیریت من است، من یک اقتصاددان هستم، تخصص دارم. قارون می‌گفت این، مالِ مغزم است، نتیجه بازوی من است. اشکال قارون همین بود.

اما حضرت سلیمان علیه السلام می‌فرمود: «هذا من فضل ربی» این را خدا داده؛ آن هم نداده برای عیّاشی بلکه «لِیَبلُوَنی»؛ یعنی می‌خواهد مرا امتحان کند «أأشکُرُ اَم أکفُرُ» آیا شاکرم و تشکر می‌کنم یا این که کفران می‌کنم.

باید به این باور برسیم که اولاً، این دارایی‌ها مال ما نیست. دوم اینکه، ثروت نشانه برتری ما نیست. زیرا قرآن نگفته است که گرامی‌ترین شما نزد خدا، ثروتمندترین شماست! در نظام جمهوری اسلامی، هیچ مقام و پستی بر اساس ثروت به کسی داده نمی‌شود.

مثلاً هیچ‌کس نمی‌پرسد مرجع تقلید تو کیست؟ آنکه پول بیشتری دارد! یا چه کسی قاضی شود؟ آنکه دارایی‌اش بیشتر است! یا امام جماعت چه کسی باشد؟ ثروتمندتر! یا در دادگاه چه کسی شاهد باشد؟ پولدارتر! یا وکیل و رئیس مجلس چه کسی شود؟ ثروتمندتر! یا رهبری با چه کسی باشد؟ پولدارتر! در هیچ‌یک از انتخاب‌ها و انتصاب‌های حکومت اسلامی، پول ملاک نیست.

سوم اینکه، باور کنیم اگر با پرداخت خمس و زکات به نیازمندان کمک کنیم، دل‌های محرومان را به دست آورده‌ایم و جذب دل محرومان، از جمع‌آوری ثروت ارزشمندتر است.

فرض کنید صد میلیون دارم، اما فقرا از من ناراضی باشند؛ یا هشتاد میلیون داشته باشم و نیازمندان مرا دوست داشته باشند. آن بیست میلیون تفاوت را در نظر بگیرم: اگر آن را به عنوان خمس یا زکات بدهم، دل‌ها را جذب کرده‌ام؛ اما اگر آن را برای خود نگه دارم، تنها پول بیشتری جمع کرده‌ام.

باید باور کنیم که جذب دل‌ها از جمع‌آوری پول مهم‌تر است. دعای محرومان چقدر در دنیا و آخرت به کارمان می‌آید. گذشته از این، چه بسا خودمان روزی نیازمند شویم. ممکن است یک قهرمان با یک لغزش کوچک، روی ویلچر بنشیند. ممکن است حافظه‌مان را از دست بدهیم و حتی نام خود را فراموش کنیم.

پس، به مال مغرور نشویم. باور کنیم که خدا وعده داده اگر مال خود را در راه او بدهی، جای آن را پر می‌کند. این سخن قرآن است، خداوند در آیه 32 سوره سبأ می‌فرماید:
«فهو یُخلِفُه»؛ یعنی خدا جایگزین می‌کند؛ اگر بدهی جایش پُر می‌شود.

امام صادق علیه السلام فرمود:
«به شیعیان من بگویید من ضامن هستم اگر خمس بدهید مالتان کم نشود.»

ما فکر می‌کنیم با پرداخت خمس، دارایی‌مان کم می‌شود؛ اما در حقیقت، برکت آن بیشتر می‌شود. مانند درخت انگوری که باغبان شاخه‌هایش را می‌زند. ناظر ممکن است فکر کند درخت آسیب دیده، اما این کار باعث می‌شود میوه‌هایش بیشتر شود.

باور کنیم کمک به یک نیازمند، در روز قیامت پشتیبان ما خواهد بود. حتی از این احساس لذت ببریم که یک گرسنه سیر شد. این روایت را باور کنیم که امام فرمود:
«اگر به فقرا کمک کنید، این کمک در قالب چهره‌ای زیبا در برزخ همراه شما می‌شود و تنها نخواهید بود.»

پیشنهادی: آشنایی با وظیفه خود در برابر شهیدان
منابع: ویکی شیعه/پایگاه اطلاع رسانی حوزه _ در مورد زکات