تحقیق در مورد زیگورات چغازنبیل و اعجاب معماری آن

بنای تاریخی چغازنبیل که در استان خوزستان قرار دارد، یک نیایشگاه بسیار کهن است. این سازه عظیم و باشکوه، در دوران باستان و به دستور پادشاهی به نام اونتاش گال ساخته شد.

زیگورات چغازنبیل به شکل یک طبقه بالاتر از طبقه دیگر ساخته شده، مانند یک هرم پلکانی بزرگ. هدف از ساخت این بنا، ایجاد محلی برای نیایش و نزدیکی به خدایان بوده است. این مکان نه تنها برای عبادت، بلکه مرکزی برای اجتماع و انجام مراسم مذهبی به شمار می‌رفته است.

مصالح به کار رفته در این بنا عمدتاً از خشت و آجر بوده و در ساخت آن از مهارت و دقت بالایی استفاده شده است. این اثر تاریخی، امروزه به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های معماری مذهبی در ایران شناخته می‌شود و نشان‌دهنده تمدن و هنر پیشرفته مردمان این سرزمین در هزاران سال پیش است.

در تمدن‌های کهن غرب آسیا، مردم برای عبادت خدایان خود نیایشگاه‌هایی می‌ساختند که مهم‌ترین آنها زیگورات نام داشت. زیگورات به معنای “صعود به سوی آسمان” است. این بناها معمولاً روی تپه‌ها و بلندی‌ها ساخته می‌شدند و در ساخت آنها از بهترین و مرغوب‌ترین مواد استفاده می‌کردند.

زیگورات‌ها شکلی هرم‌مانند داشتند و مصالح اصلی به کار رفته در آنها خشت بود. بزرگ‌ترین و سالم‌ترین زیگوراتی که تا امروز باقی مانده، زیگورات دوراونتاش است که به چغازنبیل معروف است.

زیگورات چغازنبیل

این بنای کهن نزدیک به ۳۲۵۰ سال پیش ساخته شده و امروزه در جنوب غربی ایران، در شهرستان شوش استان خوزستان، همچنان استوار ایستاده است.
زیگورات چغازنبیل، شاهکار هنر و معماری دوره ایلامی با بیش از سه هزار سال قدمت، یکی از آثار ثبت‌شده ایران در فهرست جهانی یونسکو به شمار می‌رود.
این ساختمان در دوران پادشاهی اونتاش ناپیریشا، فرمانروای ایلامی، به عنوان نیایشگاهی برای پرستش اینشوشیناک، که محافظ شهر شوش بود، بنا شد. چغازنبیل به عنوان اولین نیایشگاه مذهبی ایران، در میان کشورهای جهان از احترام و اهمیت بالایی برخوردار است.

کشف منطقه 

برای اولین بار در سال ۱۹۳۶ یک کارشناس شرکت نفت ایران و انگلیس به نام براون موفق به کشف این بنا شد. بعدها، بین سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۲ خورشیدی، باستان‌شناسی فرانسوی به نام رومن گیرشمن، در زمان پادشاهی محمدرضا شاه، در این منطقه کاوش کرد و سازه‌ای را که برای قرن‌ها در زیر خاک پنهان بود، دوباره آشکار ساخت.

نیایشگاه چغازنبیل از سه دیوار تودرتو و متحدالمرکز آجری ساخته شده است:

* بخش اول: معبد اصلی که زیگورات نام دارد.
* بخش دوم: کاخ‌ها و نیایشگاه‌های کوچک.
* بخش سوم: آرامگاه‌های زیرزمینی پادشاهان، کاخ‌های سلطنتی و یک تصفیه‌خانه آب.

در چغازنبیل معبدهای دیگری هم برای پرستش خدایان و الهه‌های ایلامی وجود دارد؛ مانند مکان‌هایی برای عبادت خدای آتش، خدای باد و الهه‌ی نعمت و روزی. زیگورات در اصل پنج طبقه بود، اما به خاطر آسیب‌های طبیعی، امروز فقط دو طبقه از آن باقی مانده است. نکته جالب این است که برخلاف دیگر زیگورات‌ها که طبقات روی هم ساخته می‌شدند، طبقات زیگورات چغازنبیل همه هم‌سطح و در کنار یکدیگر بنا شده‌اند.

موارد اعجاب در معماری سازه

چغازنبیل در گذشته چندین طبقه داشت و هر طبقه راه‌های ورود و خروج مخصوص به خود را داشت. طراحی این بنا نشان می‌دهد که یک شبکه پیشرفته برای رساندن و پالایش آب برای استفاده کسانی که برای عبادت به آنجا می‌رفتند، ساخته شده بود.

در این مکان یک وسیله برای مشاهده خورشید وجود داشت که با کمک آن می‌توانستند روزهای آغاز فصل‌های بهار و پاییز و همچنین بلندترین و کوتاه‌ترین روزهای سال را مشخص کنند.

روی نزدیک به پنج هزار آجر استفاده شده در این بنا، طرح‌های یکسانی دیده می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که روشی شبیه به چاپ امروزی در آن زمان برای ایجاد این طرح‌ها به کار می‌رفته است.

اشیای دیگری نیز در چغازنبیل پیدا شده‌اند، از جمله:
– یک مجسمه سفالی لعاب‌دار به شکل گاو نر
– قفل‌ها، لولاها و پایه‌های سنگی درها
– دانه‌های تزئینی ساخته شده از خمیر شیشه
– یک انگشتر برنزی با روکش طلا که روی آن طرح‌هایی کنده‌کاری شده است

سخن آخر

زیگورات چغازنبیل، یکی از باارزش‌ترین میراث تاریخی ایران، در سال ۱۳۵۸ در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد.
متأسفانه در سال‌های گذشته، بدون اجازه از سازمان میراث فرهنگی، نزدیک این بنای باستانی کارخانه‌ای ساخته شده و همچنین لرزش‌های ناشی از حفاری‌های نفتی، این سازهٔ کهن را در خطر نابودی قرار داده است.
امیدواریم ارزش گنجینه‌های به جا مانده از گذشتگانمان را بیشتر بدانیم و از آن‌ها نگهداری کنیم.
پیشنهاد: کتیبهٔ بیستون را بشناسید.
– اختصاصی آدینوشاپ/ نویسنده: صفیه عبدالرحیمی