هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
همانطور که میدانید، مریخ چهارمین سیاره در منظومه شمسی ماست و بعد از زمین قرار دارد. به این سیاره، بهرام نیز میگویند و به خاطر رنگ مایل به قرمزش، آن را سیاره سرخ مینامند.
این رنگ قرمز به دلیل وجود مقدار زیادی اکسید آهن یا همان زنگآهن در سطح آن است. مریخ دو قمر کوچک به نامهای فوبوس و دیموس دارد. جو مریخ بسیار رقیق است و بیشتر از گاز کربن دیاکسید تشکیل شده. به همین دلیل، نفس کشیدن برای انسان در آنجا ممکن نیست.
روی سطح مریخ، کوههای بسیار بلند، درههای عمیق و حتی نشانههایی از بستر رودخانههای خشک شده دیده میشود. بلندترین کوه آتشفشانی در کل منظومه شمسی، المپوس مونز، در این سیاره قرار دارد. همچنین یک دره عظیم به نام دره مارینر در آن وجود دارد که بسیار بزرگتر از بزرگترین درههای روی زمین است.
دمای مریخ بسیار سرد است و به طور متوسط منفی ۶۰ درجه سانتیگراد میباشد. دانشمندان با استفاده از فضاپیماها و مریخنوردها در حال مطالعه این سیاره هستند تا بفهمند آیا زمانی در گذشته خود آب مایع داشته یا حتی امکان حیات در آن وجود داشته است یا خیر.
سیاره مریخ که با نام بهرام نیز شناخته میشود، چهارمین سیاره در منظومه خورشیدی ماست. اندازهٔ آن تقریباً نصف زمین است و جالب است بدانید که سطح آن تقریباً به اندازهٔ تمام خشکیهای کرهٔ زمین وسعت دارد. در ادامه بیشتر با این سیارهٔ سرخرنگ آشنا خواهیم شد.
مریخ با سرعتی کمتر از زمین به دور خورشید میگردد و مسیر حرکت آن نیز طولانیتر است. یک سال کامل در مریخ برابر با ۶۸۷ روز زمینی است. همچنین طول روز و شب در این سیاره کمی از روز و شب زمین بیشتر است.
نام فارسی این سیاره بهرام است و در متون قدیمی از آن با عنوانهای «فلک شحنهٔ پنجم» و «سایس رواق پنجم» نیز یاد شده است.
قطر سیاره مریخ تقریباً نصف قطر کره زمین است و اندازه آن حدود ۶٬۷۹۰ کیلومتر میباشد. (برای مقایسه، قطر زمین تقریباً ۱۲٬۷۵۶ کیلومتر است).
سیاره مریخ به رنگ قرمز است و حتی از زمین نیز میتوان سرخی آن را در آسمان شب مشاهده کرد. مریخ دو ماه کوچک به نامهای فوبوس و دیموس دارد که شکل نامنظمی دارند. به نظر میرسد این دو ماه، در واقع شهابسنگهایی هستند که در دام گرانش مریخ گرفتار شده و به دور آن میچرخند.
اگر کسی روی سطح مریخ بایستد، خواهد دید که فوبوس سه بار در طول یک روز طلوع و غروب میکند. دیموس اندازهای نصف فوبوس دارد و وقتی از مریخ به آن نگاه میشود، بیشتر شبیه یک ستاره به نظر میرسد تا یک ماه. به دلیل کوچک بودن این دو ماه، خورشیدگرفتگی در مریخ هرگز کامل نیست.
ماههای مریخ فاصله کمی با سطح آن دارند و بزرگترین آنها فوبوس است که هر بار چرخش آن به دور مریخ فقط حدود ۷ ساعت و ۳۹ دقیقه و ۲۷ ثانیه طول میکشد. دیموس نیز در مدت ۱ روز و ۶ ساعت و ۲۱ دقیقه و ۱۶ ثانیه یک بار به دور مریخ میگردد.
مریخ نسبت به زمین سبکتر است. حجم آن فقط ۱۵ درصد و جرم آن تنها ۱۱ درصد زمین است. جالب است بدانید مساحت سطح مریخ تقریباً برابر با مجموع خشکیهای کره زمین است. مریخ از سیاره عطارد بزرگتر و سنگینتر است و به همین دلیل گرانش سطحی آن نیز بیشتر است. این سیاره از نظر حجم و جرم، هشتمین جسم بزرگ در منظومه شمسی به شمار میرود.
از نظر اندازه، جرم و نیروی گرانش، مریخ حالتی بین زمین و ماه ما دارد. قطر ماه تقریباً نصف قطر مریخ است، در حالی که زمین حدود دو برابر مریخ قطر دارد. جرم زمین حدود ده برابر مریخ است، اما جرم ماه ده برابر کمتر از مریخ میباشد. رنگ قرمز و نارنجی مریخ به دلیل وجود اکسید آهن (III) است که به آن هماتیت یا زنگآهن نیز میگویند.
یک سال در مریخ حدود ۶۸۹ روز طول میکشد، در حالی که یک سال زمینی ۳۶۵ روز است. به همین دلیل، فاصله زمانی بین هر بار نزدیک شدن این دو سیاره به هم (پدیدهای به نام مقابله) حدود دو سال و دو ماه است. اما چون مدار هر دو سیاره به شکل بیضی است، فاصله بین زمین و مریخ در هر مقابله میتواند متفاوت باشد.
کمترین فاصله بین این دو سیاره زمانی اتفاق میافتد که زمین در دورترین نقطه از خورشید و مریخ در نزدیکترین نقطه به خورشید قرار داشته باشد. در این حالت، فاصله آنها میتواند تا ۵۶ میلیون کیلومتر کاهش یابد. در مقابل، دورترین فاصله در زمان مقابله ممکن است تا ۲۴۰ میلیون کیلومتر هم برسد.
مقابلههایی که در آنها فاصله زمین و مریخ بسیار کم میشود، معمولاً هر ۱۵ تا ۱۷ سال یک بار تکرار میشوند. اما نکته مهم این است که فاصله این دو سیاره در این رویدادها همیشه یکسان نیست و به همین دلیل است که برخی مقابلهها که فاصله بسیار کمی دارند (مانند مقابله تاریخی ۲۷ آگوست ۲۰۰۳) بسیار نادر و با فاصلههای زمانی طولانی رخ میدهند.
در زمان مقابلههای نزدیک، مریخ در آسمان در صورت فلکی دلو یا نزدیک به صورت فلکی بزغاله دیده میشود. از سوی دیگر، زمین هر سال در مرداد ماه از این ناحیه عبور میکند. به همین دلیل، مقابلههای نزدیک این دو سیاره همیشه در مرداد یا شهریور و هر ۱۵ تا ۱۷ سال یک بار اتفاق میافتند.
در این زمان، مریخ در جنوب خط استوای آسمان قرار دارد و به همین دلیل، این نوع مقابلهها از عرضهای جغرافیایی جنوبی زمین (مانند کشورهای نیمکره جنوبی) بهتر دیده میشوند. برعکس، در مقابلههایی که فاصله دو سیاره بیشتر است، این پدیده در صورت فلکی شیر و در ماههای بهمن و اسفند رخ میدهد و از نیمکره شمالی زمین بهتر قابل مشاهده است.
بر اساس تمام اطلاعاتی که تاکنون از مریخ به دست آمده، به نظر میرسد این سیاره در گذشته دور، جو غلیظی داشته که وجود آب مایع روی سطح آن را ممکن میساخته است. شواهد این موضوع را میتوان در شکلهای سطح مریخ، مانند جاهایی که شبیه به بستر رودخانهها، دلتاها و دریاچههای قدیمی هستند، مشاهده کرد. اما امروزه هوای مریخ بسیار رقیق است و فشار جو آن کمتر از یک درصد زمین است. در چنین شرایطی، اگر آب مایع روی سطح آن قرار گیرد، بلافاصله میجوشد و بخار میشود یا اینکه یخ میزند.
در آوریل ۲۰۱۵، مریخنورد ناسا که حدود سه سال بر روی این سیاره در حال کاوش بود، خاکی را شناسایی کرد که با آب شور مرطوب شده بود. این نمک، نقطه انجماد آب را پایین میآورد. سپس در سپتامبر همان سال، همین مریخنورد، سنگهایی را در زیر سطح مریخ پیدا کرد که مقدار رطوبت آنها چهار برابر بیشتر از حدسهای قبلی دانشمندان بود.
همچنین، عکسهای ماهوارهای از ریگها و سنگریزههای سطح مریخ نشان میدهد که روزگاری جریان آب در این سیاره وجود داشته است. با بررسی تصاویر سنگهای تیره و آتشفشانی مریخ، این گمان قوت گرفت که ممکن است روزی این سیاره پوشیده از آب بوده باشد.
ناسا در یک کنفرانس خبری در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵ (۶ مهر ۱۳۹۴) رسماً وجود آب در مریخ را تأیید کرد و اعلام نمود که در فصلهای گرم، آب جاری در سطح این سیاره دیده میشود. عکسهای ارسالی از مریخ به وضوح نشان میداد که چگونه نوارهای تیرهرنگی روی شیبهای مریخ، با تغییر فصلها، ظاهر و ناپدید میشوند.
این نوارهای تیره که به آنها “رگههای خطوط شیب برگردنده” میگویند، در ماههای گرم سال تا پایین شیبها امتداد مییابند و در فصلهای سرد از بین میروند. دانشمندان ناسا تأکید کردند که این رگههای تیره قطعاً نشاندهنده آب جاری هستند که در تابستان مریخ ظاهر شده و در زمستان محو میگردند.
نکته مهم این است که آبی که کشف شده، خالص نیست و نوعی نمک در آن وجود دارد که اجازه میدهد حتی در دمای بسیار سرد حدود ۵۰ درجه زیر صفر مریخ نیز جریان داشته باشد. این موضوع میتواند به معنای امکان وجود حیات در مریخ باشد.
در ۲۵ جولای ۲۰۱۸ (۱ مرداد ۱۳۹۶)، گروهی از دانشمندان ایتالیایی با تحلیل دادههای راداری یک مدارگرد مریخ، موفق به کشف یک دریاچه آب مایع در قطب جنوب این سیاره شدند. این دریاچه در عمق حدود ۱.۵ کیلومتری زیر لایههای یخی قطب جنوب مریخ پنهان شده است.
به گفته این تیم تحقیقاتی، این دریاچه زیرزمینی حدود ۲۰ کیلومتر عرض دارد. کشف آب مایع، احتمال وجود حیات در مریخ را بیش از پیش افزایش میدهد. محققان ایتالیایی میگویند این دریاچه مریخی بسیار شبیه به دریاچههایی است که در زیر یخهای قطب شمال و جنوب کره زمین وجود دارند. از آنجایی که در این دریاچههای زیریخی زمین، حیات کشف شده، این امید وجود دارد که در دریاچه مریخ نیز نشانههایی از حیات پیدا شود.
پیشنهادی: همه چیز درباره سیاره زحل
منبع: ویکی پدیا، دانشنامه رشد
