تحقیق در مورد شهر سوخته سیستان و بلوچستان

شهر سوخته، یکی از شگفت‌انگیزترین محوطه‌های تاریخی در ایران است که در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. این شهر باستانی، روزی مرکز زندگی و تمدن بوده و امروزه بقایای آن، داستان مردمی را روایت می‌کند که هزاران سال پیش در این منطقه زندگی می‌کردند.

شهر سوخته به عنوان یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان شناخته می‌شود. باستان‌شناسان در کاوش‌های خود چیزهای جالبی پیدا کرده‌اند که نشان می‌دهد مردم این شهر چقدر پیشرفته بوده‌اند. مثلاً آن‌ها اولین جراحی مغز را در این منطقه انجام داده‌اند یا حتی بازی‌های فکری مانند تخته‌نرد داشته‌اند.

یکی از کشفیات معروف در شهر سوخته، یک جام سفالی است که با حرکت دادن آن، تصویر یک بز به سوی یک درخت می‌رود. این اثر نشان می‌دهد که مردم آن زمان با پدیده‌های بصری و پویانمایی آشنا بوده‌اند.

همچنین، آثار زیادی از صنعت و هنر در این شهر پیدا شده، مانند پارچه‌بافی، سبدبافی و ساخت زیورآلات. این موارد نشان می‌دهد که ساکنان شهر سوخته مهارت زیادی در ساختن چیزهای کاربردی و تزئینی داشته‌اند.

به طور کلی، شهر سوخته گواهی بر تمدن کهن و هوش مردمان این سرزمین است و هر کشف جدید در آن، بخشی از رازهای زندگی در گذشته را برای ما روشن می‌کند.

از آغاز آفرینش انسان تا امروز، فرهنگ‌ها و جوامع زیادی در دنیا شکل گرفته‌اند. هر کدام سرنوشت و تاریخ ویژه خود را داشته‌اند و با گذر زمان از بین رفته‌اند. امروز تنها یادگارهایی از آن‌ها به جا مانده که نشان از روزگار گذشته دارد.

ایران یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان است که داستان‌ها و آثار تاریخی فراوانی از خود به جای گذاشته است. یکی از این آثار ارزشمند، در فاصلهٔ پنجاه و شش کیلومتری شهر زابل قرار دارد. شهری با پیشینه‌ای بیش از پنج هزار سال که به «شهر سوخته» شناخته می‌شود.

این شهر در کنار رود هیرمند و دریاچه هامون، در استان سیستان و بلوچستان جای گرفته است. در ادامه، نگاهی کوتاه به ویژگی‌های این تمدن کهن خواهیم داشت.

شهر سوخته

شهر سوخته امروز بیابانی خشک به نظر می‌رسد، اما در گذشته به دلیل آب فراوده رود هامون و رودخانه‌های اطراف آن، منطقه‌ای سرسبز و پررونق بوده است. این شهر با مساحتی حدود دویست و هشتاد هکتار، به پنج بخش اصلی تقسیم می‌شده: بخش مسکونی، بخش صنعتی، بخش مرکزی، گورستان و بناهای یادبود.

اشیایی که از این منطقه پیدا شده شامل وسایل تزئینی، ابزار مذهبی، لوازم روزمره زندگی، ابزار کار و همچنین آثاری است که نشان‌دهنده انواع حیوانات و پوشش گیاهی منطقه در آن زمان هستند.

شهر سوخته یکی از پیشرفته‌ترین و متمدن‌ترین شهرهای دوران خود محسوب می‌شده و همیشه باعث شگفتی باستان‌شناسان و بازدیدکنندگان شده است. برخی از دستاوردهای مهم این شهر که طی تحقیقات گسترده کشف شده، عبارتند از:

– انجام اولین عمل جراحی مغز در ۴۸۰۰ سال پیش
– کشف قدیمی‌ترین انیمیشن جهان (روی یک جام، نقش‌هایی داستانی و پشت سر هم طراحی شده که هنگام چرخاندن جام، داستانی را نشان می‌دهد)
– استفاده از شتر برای حمل و نقل
– کشف خط‌کشی با دقت نیم میلی‌متر
– پیدایش شطرنج و تخته‌نرد
– آگاهی از ضرورت جدا بودن منطقه صنعتی از منطقه مسکونی
– کشف سیستم لوله‌کشی آب و فاضلاب
– رونق انواع صنایع مانند کفاشی، خراطی، معرق، سفال‌گری، ریسندگی، حصیربافی، مهرسازی، ساخت ابزار فلزی و…
– کشف اولین چشم مصنوعی جهان

علاوه بر این‌ها، شهر سوخته دارای نظم اجتماعی و تشکیلات اداری منظمی بوده و مردم آن از دین یکسانی پیروی می‌کرده‌اند. پیدا شدن لوح‌های نوشته شده از دوره ایلامی به همراه مهرهای مختلف، نشان‌دهنده وجود سیستم تجاری و ارتباطی پیشرفته در این منطقه است. آنها با مردمان ساکن خلیج فارس و بین دو رود دجله و فرات روابط تجاری داشتند و همچنین با منطقه ترکمنستان روابط دوستانه‌ای برقرار کرده بودند.

علت نامگذاری شهر سوخته

دلیل نامگذاری این شهر به دیدار یک مأمور انگلیسی به نام کلن بیت برمی‌گردد. او هنگام بازدید از منطقه، آثار سوختگی روی ساختمان‌ها و زمین مشاهده کرد. دیدن این حجم از خاکستر، کاوشگران را به این نتیجه رساند که یک آتش‌سوزی بزرگ باعث نابودی این تمدن شده و به همین خاطر، نام «شهر سوخته» را بر آن گذاشتند.

اما حقیقت چیز دیگری بود.
باستان‌شناسان ایتالیایی پس از یازده سال پژوهش اعلام کردند که نابودی این شهر نه به خاطر آتش، بلکه در اثر تأثیر تدریجی آب و باد طی سال‌های طولانی رخ داده است. در واقع، دلیل اصلی نابودی شهر، هجوم همسایگان و تغییر مسیر رودخانه هیرمند بود که باعث خشک شدن دریاچه هامون و کمبود منابع آب شد. مردم برای زنده ماندن، ناخواسته به محیط زیست آسیب زدند و بسیاری نیز مجبور به ترک منطقه شدند.

وجود آن همه خاکستر در منطقه هم دو دلیل اصلی داشت: اول اینکه این شهر یک منطقه صنعتی بود و کوره‌های زیادش خاکستر زیادی تولید می‌کردند. دوم، مهاجران زیادی که در طول سال‌ها در این منطقه زندگی می‌کردند، برای پخت‌وپز زمین را می‌کندند و خاکستر به جا می‌گذاشتند.

در پایان باید گفت که شهر سوخته، مانند دیگر آثار تاریخی، آیینه‌ای از پندهای تاریخ برای انسان است. امیدواریم ما نیز میراث خوبی برای آیندگان از خود به جای بگذاریم.

این محوطه باستانی در اسفندماه ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران و در تیرماه ۱۳۹۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. شهر سوخته هفدهمین اثر ایرانی است که در یونسکو ثبت جهانی شده است.

پیشنهادی: همه چیز درباره ارگ کریم خان زند
اختصاصی آدینوشاپ/ نویسنده: صفیه عبدالرحیمی