تحقیق در مورد فلات قاره ( ایوان خشکی )

**فلات قاره و ویژگی‌های آن**

فلات قاره به بخشی از بستر دریا گفته می‌شود که از ساحل شروع می‌شود و به آرامی شیب پیدا می‌کند تا به یک نقطه‌ی ناگهانی برسد. بعد از این نقطه، شیب زمین بسیار زیاد می‌شود و به اعماق اقیانوس می‌رسد. این منطقه، بخشی از خشکی محسوب می‌شود که در زیر آب رفته است.

**ویژگی‌های اصلی فلات قاره:**

* **عمق کم:** عمق آن معمولاً از ۲۰۰ متر کمتر است و نور خورشید تا کف آن نفوذ می‌کند.
* **شیب ملایم:** برخلاف شیب تند بخش‌های عمیق‌تر اقیانوس، در اینجا زمین به نرمی پایین می‌رود.
* **ثروت طبیعی:** این ناحیه یکی از غنی‌ترین مناطق زمین از نظر منابع است. ماهیگیری در این مناطق بسیار رایج است زیرا نور و غذای کافی برای رشد آبزیان وجود دارد. همچنین، منابع مهمی مانند نفت و گاز طبیعی در این بخش یافت می‌شوند.
* **وسعت متفاوت:** پهنای فلات قاره در همه‌جا یکسان نیست. در بعضی سواحل بسیار پهن و در برخی دیگر بسیار باریک است.

به طور خلاصه، فلات قاره مانند یک پلکان بسیار عریض و کم‌شیب است که از ساحل شروع می‌شود و ما را به اعماق مرموز و تاریک اقیانوس می‌رساند. این منطقه به دلیل منابع باارزش و محیط مناسبی که برای زندگی دریایی فراهم می‌کند، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

فلات قاره چیست؟

فلات قاره که به آن سکو یا ایوان خشکی نیز می‌گویند، بخشی کم‌شیب و کمعمق از بستر دریا است که در امتداد خشکی قرار گرفته است. این بخش از انباشته شدن ماسه و رسوبات ساحلی تشکیل شده و به آرامی به سمت آب‌های عمیق اقیانوس ادامه پیدا می‌کند. معمولاً فلات قاره تا عمق حدود ۲۰۰ متری دریا پیش می‌رود. در ادامه جزئیات بیشتری در این باره ارائه خواهد شد.

دربارهٔ چگونگی تشکیل فلات قاره دو دیدگاه وجود دارد: برخی آن را حاصل عقبنشینی خط ساحلی می‌دانند و برخی دیگر معتقدند بر اثر انباشته شدن رسوباتی که به تدریج به سوی دریا ریزدانه‌تر می‌شوند، به وجود آمده است. در واقع، فلات قاره بخشی از خشکی است که در زیر آب فرورفته است. این موضوع نه تنها از روی الگوی رودخانه‌های قدیمی آن قابل تشخیص است، بلکه وجود حفره‌ها و غارهای آهکی در اعماق این فلات نیز نشان می‌دهد که روزی بخشی از خشکی بوده است.

فلات‌های قاره به دلیل عمق کم آب، از تنوع زیستی بالایی برخوردارند، زیرا نور خورشید به خوبی به این مناطق می‌رسد. همچنین اگر رسوبات موجود در فلات قاره برای مدت طولانی از اکسیژن جدا بمانند، پس از میلیون‌ها سال می‌توانند به منابع سوخت‌های فسیلی مانند نفت و گاز تبدیل شوند.

تاریخچه فلات قاره

منطقه فلات قاره از نظر داشتن منابع نفتی بسیار غنی است و از دهه ۱۹۴۰ میلادی، کشورها توانستند فناوری لازم برای استخراج این منابع را به دست آورند. این موضوع از زمانی جدی‌تر شد که هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در ۲۸ سپتامبر ۱۹۴۵ اعلام کرد که منابع طبیعی فلات قاره در آب‌های نزدیک به ایالات متحده، متعلق به این کشور است.

پس از آن، برخی کشورها مانند آرژانتین و السالوادور ادعاهایی را نسبت به آب‌های نزدیک به سواحل خود و حتی فضای بالای آن آب‌ها مطرح کردند. همچنین کشورهایی مانند شیلی و پرو که از نظر جغرافیایی فلات قاره گسترده‌ای ندارند، نسبت به آب‌های اطراف ساحل خود ادعاهایی را آغاز کردند.

تعریف فلات قاره در «کنوانسیون مربوط به فلات قاره» که در سال ۱۹۵۸ در ژنو ارائه شد، به این صورت است:
الف) منطقه بستر و زیر بستر دریا در مجاور ساحل، اما در خارج از منطقه دریای سرزمینی تا عمق ۲۰۰ متر یا بیشتر تا جایی که عمق آب‌های فوقانی امکان بهره‌برداری از منابع طبیعی مذکور را میسر می‌سازد.
ب) بستر و زیر بستر مناطق مشابه در مجاور سواحل جزایر.

اما در ماده ۷۶ کنوانسیون حقوق دریاها در سال ۱۹۸۲، دیگر اشاره‌ای به امکان بهره‌برداری از منابع نشد و در عوض، فلات قاره هر کشور تا حداقل ۲۰۰ مایل دریایی و حداکثر ۳۵۰ مایل دریایی از خط شروع آب‌های سرزمینی گسترش یافت.

ویژگی هایی در مورد فلات قاره

در برخی مناطق، فلات قاره بسیار پهن و گسترده است. برای نمونه، فلات قاره دریای شمال حدود ۱۰۰۰ کیلومتر وسعت دارد و از نروژ تا نزدیکی انگلستان امتداد یافته است. سطح این فلات کاملاً هموار نیست و در آن برآمدگی‌هایی دیده می‌شود که تغییرات عمق در آن‌ها بسیار کم است. مثلاً در دریای شمال، شکل سطح فلات قاره شبیه به مناطقی است که در گذشته زیر یخچال‌های طبیعی بوده‌اند.

روی فلات قاره معمولاً شبکه‌هایی از آبراهه‌ها دیده می‌شوند که ادامه رودخانه‌های کنونی خشکی هستند و ویژگی‌هایی مانند پیچ‌وخم رودخانه، دهانه رود، فرسایش کناره‌ای و دره‌های باریک ایجادشده در سنگ‌بستر را دارند. نمونه آن رودخانه‌ای نزدیک «سن تردیه» در جنوب فرانسه است که از یک رشته کوه گرانیتی می‌گذرد و شکل آن کاملاً شبیه به رودخانه‌های خشکی است و اثری از شکل‌گیری دریایی در آن دیده نمی‌شود.

⇐ پهنای معمول فلات قاره در جهان حدود ۶۸ کیلومتر است.
⇐ عمق متوسطی که در آن شیب کف دریا ناگهان زیاد می‌شود (لبه فلات قاره) حدود ۱۳۰ متر است. در گذشته این عدد را ۲۰۰ متر در نظر می‌گرفتند که بر اساس واحد اندازه‌گیری دریایی (هر فاتوم حدود ۱٫۸۶ متر) محاسبه شده بود و کمی بیشتر از مقدار واقعی است.
⇐ عمق متوسط در پهن‌ترین بخش فلات قاره ۶۴ متر است.
⇐ در ۶۰ درصد از پروفیل طولی فلات قاره، اختلاف ارتفاع برجستگی‌ها حدود ۲۰ متر است.
⇐ در ۳۵ درصد از این پروفیل، عمق فرورفتگی‌ها نیز حدود ۲۰ متر است.
⇐ شیب کلی فلات قاره بسیار کم و تنها حدود ۷ دقیقه است.

رسوبات فلات قاره

بیشتر مواد تشکیل‌دهنده فلات قاره را رسوبات نرم و قابل انتقال مانند ماسه و گل تشکیل می‌دهند. این نوع رسوبات در بین لایه‌های سنگی زمین نیز بسیار دیده می‌شوند. فلات قاره دارای همان مواد معدنی است که در خشکی یافت می‌شود و به ویژه مقدار زیادی نفت در آن وجود دارد. امروزه، کشف و استخراج نفت از فلات قاره، به‌ویژه در منطقه دریای شمال، بسیار مهم و باارزش است.

برخی از این رسوبات نرم توسط باد، مانند خاکستر آتشفشان‌ها یا گردوغبار و شن‌های بیابان‌ها، به دریا منتقل می‌شوند. برخی دیگر را یخچال‌های طبیعی (مانند مواد به‌جای‌مانده از کوه‌های یخی) یا جریان‌های آب نزدیک ساحل (مانند ماسه‌های نرم و گل‌های ساحلی شبیه به گل‌های موجود در دهانه خلیج‌ها) به دریا می‌آورند. اما بخش اصلی این رسوبات در فلات قاره، منشأ بادی دارد و توسط باد به دریا رسیده است.

بزرگترین فلات قاره جهان

بزرگ‌ترین سکوی کم‌عمق دریا در جهان، سکوی سیبری است که در اقیانوس منجمد شمالی قرار گرفته و پهنای آن به ۱۵۰۰ کیلومتر می‌رسد. یک سکوی بزرگ دیگر نیز در دریای چین جنوبی وجود دارد که به آن سکوی ساندرا می‌گویند. علاوه بر این‌ها، دریای شمال و خلیج فارس هم دارای چنین سکوهای کم‌عمقی هستند. سکوی کم‌عمق خلیج فارس به خاطر منابع سرشار انرژی که در آن وجود دارد، یکی از مهم‌ترین سکوهای کم‌عمق جهان به شمار می‌رود.