تحقیق در مورد مسجد گوهرشاد

مسجد گوهرشاد یکی از مسجدهای بسیار زیبا و مهم ایران است که در شهر مشهد قرار دارد. این مسجد در کنار حرم امام رضا (ع) ساخته شده و تاریخی پرفراز و نشیب دارد.

یکی از رویدادهای مهمی که در این مسجد رخ داده، واقعه «تحصن» است. تحصن به معنای این است که گروهی از مردم برای اعتراض به یک موضوع یا درخواست تغییر، به یک مکان امن مانند مسجد پناه می‌برند و تا زمانی که خواسته‌شان شنیده نشود، آنجا می‌مانند.

در گذشته، افراد زیادی در مسجد گوهرشاد تحصن کرده‌اند تا صدای اعتراض یا درخواست خود را به گوش مسئولان برسانند. این کار، راهی مسالمت‌آمیز برای نشان دادن نارضایتی و تلاش برای ایجاد تغییر بوده است. مسجد به دلیل جایگاه مذهبی و امنیتی که دارد، همیشه مکانی برای چنین اقداماتی بوده است.

این حوادث، بخشی از تاریخ پرحادثه مسجد گوهرشاد را تشکیل می‌دهند و نشان می‌دهند که این مکان علاوه بر کارکرد مذهبی، گاهی صحنه رویدادهای اجتماعی و سیاسی نیز بوده است.

گوهرشاد آغا از بانوان تاثیرگذار، ثروتمند و دانشمند در دوران فرمانروایی تیموریان به شمار می‌رود. او در دربار تیموری همسر شاهرخ شاه بود. این بانوی دانا در طول زندگی پربارش، علاوه بر کارهای نیک و ساختن بناهای دینی و تاریخی، نقش مهمی در پیشرفت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی ایفا کرد. یکی از آثار ماندگار گوهرشاد بیگم “مسجد گوهرشاد” در شهر مشهد است. در این نوشتار به معرفی این مسجد می‌پردازیم.

مسجد گوهرشاد

مسجد گوهرشاد در سال ۸۲۱ هجری در بخش جنوبی حرم مطهر امام رضا علیه السلام در شهر مشهد ساخته شد. این مسجد تاریخی به چندین دلیل، یکی از شاهکارهای هنر معماری به شمار می‌آید.

بنای مسجد

این مسجد زیبا را استاد قوام‌الدین شیرازی ساخته است. مساحت حیاط مرکزی آن ۲۸۰۰ متر مربع است و مانند بیشتر مسجدهای آن دوران، طرح چهارایوانی دارد و هفت شبستان در آن جای گرفته است. هر یک از ایوان‌ها نام مخصوص به خود را دارد: ایوان شمالی «دارالسیاده»، ایوان شرقی «اعتکاف»، ایوان غربی «شیخ بهاءالدین» و مهم‌ترین ایوان که در سمت جنوب قرار دارد، «ایوان مقصوره» نامیده می‌شود.
در ایوان مقصوره، کتیبه‌ای دیده می‌شود که نام “گوهرشاد” با استفاده از کاشی‌های معرق و به خط ثلث، توسط خوشنویس نامدار “شاهزاده بایسنقر” بر آن نگاشته شده است.

منبر مسجد

در بخش جنوبی ایوان اصلی، محراب بزرگی دیده می‌شود. این محراب در زمان احداث اولیه‌ی مسجد ساخته نشده، بلکه بعدها در دوره قاجار و در سال ۱۲۴۳ هجری قمری، در زمان پادشاهی فتحعلی شاه به بنا اضافه شده است.
ماده اولیه‌ی این محراب، چوب درختان گلابی و گردو است و برای تزئین آن از دو هنر زیبای منبت‌کاری و قلمزنی استفاده شده است. این منبر چوبی که به “منبر صاحب‌الزمان” معروف است، هفت و نیم متر ارتفاع دارد و برای رسیدن به بالای آن، باید از چهارده پله بالا رفت.

بازسازی و مرمت

مسجد گوهرشاد در طول سال‌های بسیار، چندین بار آسیب دیده است. برای نمونه، در سال ۱۸۰۴ میلادی، بر اثر یک زمین‌لرزه، ایوان جنوبی مسجد صدمه دید که بعدها تعمیر شد. همچنین زمانی که شهر مشهد از سوی روس‌ها بمباران شد، بخش‌هایی از گنبد و ایوان‌های مسجد خراب شد، اما دوباره آن را بازسازی کردند. در کل، بخش‌های گوناگون این مسجد تاکنون چهار بار مرمت و نو شده‌اند.

واقعه مسجد گوهرشاد

در زمان حکومت رضاشاه، در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی، به دلیل مخالفت با قانون اجباری کشف حجاب، رویداد تلخی در مسجد گوهرشاد رخ داد. علت مستقیم این حادثه، دستگیری سیدمحمدطباطبایی در شهر مشهد بود، چون او به این قانون اعتراض کرده بود. پس از آن، در ماه تیر همان سال، مردم به رهبری شیخ بهلول در مسجد گوهرشاد جمع شدند و تحصن کردند.

وقتی رضاشاه از این تحصن باخبر شد، دستور داد اگر تا فردای آن روز مردم متفرق نشوند، با شدیدترین اقدام نظامی، یعنی کشتار، با آنها برخورد شود. روز بعد، با وجود تلاش مأموران، مردم همچنان در مسجد ماندند. در این هنگام، رضاشاه فرمان داد تا به سوی معترضان تیراندازی شود. در این رویداد دردناک، شمار زیادی از مردم و حتی برخی نظامیان کشته شدند. پیکر قربانیان، بدون انجام آیینهای مذهبی، در گوری جمعی در باغهای اطراف مشهد به خاک سپرده شد.

کلام پایانی
مسجد گوهرشاد نماد هنر و توانایی یک زن در دربار خشن و جنگطلب است و گوهرشاد آغا میتواند برای هر زنی الگویی از رفتار و منش باشد.

پیشنهادی: مسجد زیبای نصیر الملک