معنی ضرب المثل ” دستی را که حاکم ببره خون نداره یا دیه نداره “

همانطور که می‌دانید، ضرب‌المثل‌ها در فرهنگ ما جایگاه ویژه‌ای دارند و هر کدام درسی برای زندگی به ما می‌دهند. یکی از این مثل‌های پرمعنی، این جمله است: «دستی را که حاکم ببرد، خون ندارد» یا به عبارت دیگر «دیه ندارد».

**معنای اصلی ضرب‌المثل**

این ضرب‌المثل در نگاه اول ممکن است عجیب به نظر برسد. چون می‌دانیم که اگر به کسی آسیب برسد یا کشته شود، باید دیه (خون‌بها) پرداخت شود. اما مفهوم این مثل چیز دیگری است.

این جمله می‌خواهد بگوید که اگر حاکم یا فرمانروای یک سرزمین، شخصی را مجازات کند یا به دستور او آسیبی به کسی برسد، کسی حق اعتراض و گرفتن خون‌بها را ندارد. چون این کار، یک مجازات قانونی و حکم رسمی است، نه یک ستم شخصی.

**ریشه و مثال برای درک بهتر**

در گذشته، حاکم و قاضی، قدرت مطلق داشتند و تصمیم آن‌ها قانون به حساب می‌آمد. فرض کنید دزدی دستش به جرم دزدی قطع می‌شد. خانواده آن دزد نمی‌توانستند از حاکم دیه (خون‌بها) بگیرند، زیرا این کار یک حکم قضایی بود.

مثال امروزی آن را می‌توان اینگونه زد: imagine کنید مأمور پلیس، به دستور قانون، خودروی شخصی را به دلیل تخلف جریمه یا توقیف می‌کند. در این حالت، صاحب ماشین نمی‌تواند از آن پلیس به دلیل انجام وظیفهاش شکایت کند. زیرا پلیس تنها قانون را اجرا کرده است.

**نتیجه‌گیری کلی**

پس این ضرب‌المثل به ما یادآوری می‌کند که تفاوت بزرگی بین «اجرای قانون» و «ظلم شخصی» وجود دارد. وقتی کاری بر اساس قانون و توسط مسئول قانونی انجام می‌شود، دیگر یک جرم و جنایت شخصی محسوب نمی‌شود و پیگرد قانونی ندارد.

در این بخش، به توضیح و درک معنی این ضرب‌المثل فارسی می‌پردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.

معنی دستی را که حاکم ببره خون نداره یا دیه نداره چیست؟

اگر حاکم دست فردی را قطع کند، به این دلیل است که آن شخص مرتکب خطایی شده و باید مجازات شود. اما اگر فرد دیگری بدون اجازه حاکم چنین کاری انجام دهد، خودش گناهکار محسوب شده و مستحق مجازات خواهد بود.

قطع دست توسط حاکم، به عنوان مجازات و قصاص برای گناهکار انجام می‌شود. برای نمونه:
◊ کسی که دزدی می‌کند و اموال مردم را به ناحق می‌دزدد، حاکم چهار انگشت دست او را قطع می‌کند.
◊ کسی که محاربه کند و مردم را بترساند، مجازاتش اعدام است و حاکم او را اعدام می‌کند، بدون اینکه دیه‌ای به او تعلق بگیرد.

همان‌طور که گفته شد، این ضرب‌المثل زمانی به کار می‌رود که حاکم یا قاضی، حکم مجازات مجرمی را صادر کرده و می‌خواهد او را به سزای عملش برساند. در چنین حالتی، با اجرای حکم توسط حاکم، هیچ دیه‌ای پرداخت نمی‌شود.

توجه: اگر قاضی در تشخیص حکم اشتباه کند، مثلاً به صورت عمدی یا سهوی حکم قصاص برای فرد بی‌گناهی صادر کند، در این صورت خود قاضی باید دیه بپردازد.

این ضرب‌المثل معمولاً زمانی گفته می‌شود که کسی به خاطر گناهی که مرتکب شده، مجازات می‌شود.

پیشنهادی: ضرب‌المثلِ “با دست”
اختصاصی-آدینوشاپ