هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
با هم سفری به سرزمین توندرا داشته باشیم!
توندرا، سرزمینی سرد و پهناور در نزدیکی قطب شمال است. این منطقه زمستانهایی بسیار طولانی و سرد دارد و تابستانهایش کوتاه و خنک است. در توندرا هیچ درخت بلندی نمیبینید، فقط گیاهان کوتاهقدی مانند خزهها، گلسنگها و بوتههای کوچک در آن رشد میکنند.
زیر لایهی نازکی از خاک، زمین همیشه یخزده است. این زمین یخزده، مانند یک سد بزرگ عمل میکند و اجازه نمیدهد آب به اعماق زمین نفوذ کند. به همین دلیل در تابستان که سطح یخ کمی آب میشود، دریاچهها و تالابهای کوچک و زیبایی در همه جا پدیدار میشوند.
با وجود سرمای شدید، جانوران زیادی مانند خرس قطبی، روباه قطبی، گوزن شمالی و انواع پرندگان در این سرزمین زندگی میکنند. این جانوران خود را به خوبی با شرایط سخت توندرا وفق دادهاند.
توندرا یکی از آخرین سرزمینهای بکر و دستنخوردهی کره زمین است که با تمام سادگیاش، جهانی شگفتانگیز و پررمزوراز را در خود جای داده است.
سیاره زمین، خانهی انواع مختلفی از محیطهای طبیعی است که هر کدام ویژگیهای منحصربهفردی دارند. در میان این محیطها، یکی از عجیبترین و در عین حال شگفتانگیزترین آنها، منطقهای به نام توندرا یا سرزمین سرد است. این ناحیه، جایی بسیار سرد، کمبارش و تقریباً بدون درخت است که به خاطر آبوهوای سختی که دارد، فقط گونههای خاصی از جانداران و گیاهان میتوانند در آن زندگی کنند.
منطقه توندرا نام خود را از زبان روسی گرفته و به مفهوم “جلگه بدون درخت” است. این ناحیه، یک محیط طبیعی سرد و کمرطوبت محسوب میشود که درختان به سختی میتوانند در آن رشد کنند. سرمای طاقتفرسا، زمستانهای بسیار طولانی، زمینهای همیشه یخزده و تابستانهای کوتاه، زندگی در توندرا را به شرایطی دشوار تبدیل کرده است. پوشش گیاهی این منطقه معمولاً شامل گلسنگ، خزه، گیاهان علفی و بوتههای کوچک است.
یکی از ویژگیهای منحصر به فرد توندرا، وجود لایههای همیشه یخزده در خاک است که به آن پرمافراست میگویند. در این مناطق، لایههای زیرین زمین در تمام سال منجمد باقی میمانند و فقط در تابستان، سطح رویی خاک کمی آب میشود. همین مسئله باعث میشود گیاهان نتوانند ریشههای بلند و محکمی در زمین ایجاد کنند.
مناطق توندرا بیشتر در بخشهای شمالی کره زمین قرار دارند. این نواحی به طور کلی شامل این موارد میشوند:
**توندرای شمالی:** نزدیک به قطب شمال است و قسمتهایی از آلاسکا، کانادا، گرینلند، نروژ، روسیه و سیبری را در بر میگیرد.
**توندرای کوهستانی:** این نوع توندرا در ارتفاعات بلند کوههایی مانند آلپ، هیمالیا، راکی و آند به وجود میآید. به خاطر ارتفاع زیاد و سرمای شدید، آبوهوای آن شبیه به توندرای قطبی است.
**توندرای جنوبی:** این توندراها در اطراف قاره جنوبگان یافت میشوند. در مقایسه با توندراهای شمالی، پوشش گیاهی در این مناطق بسیار کمتر و محدودتر است.
در کل، توندرا بیش از ۲۰ درصد از خشکیهای زمین را میپوشاند و با وجود سرمای طاقتفرسا، خانهٔ بسیاری از گیاهان و جانوران ویژه و منحصر به فرد است.
منطقه توندرا و جنگلهای تایگا دو محیط طبیعی کاملاً مجزا هستند که گاهی اوقات مردم آنها را با هم اشتباه میگیرند. هر دوی این مناطق در اقلیمهای بسیار سرد کره زمین واقع شدهاند، اما ویژگیها و شرایط زیستی متفاوتی دارند.
| ویژگیها | توندرا | تایگا |
|---|---|---|
| پوشش گیاهی | بدون درخت، خزه، گلسنگ، بوته | دارای جنگلهای سوزنیبرگ (کاج، صنوبر) |
| آبوهوا | بسیار سرد، خشک، تابستان کوتاه | سرد اما مرطوبتر از توندرا |
| موقعیت | نزدیک به قطب شمال | در جنوب توندرا، عرضهای جغرافیایی پایینتر |
| تنوع زیستی | کمتر | بیشتر |
| یخزدگی خاک | پرمافراست (یخزدگی دائمی) | فقط در زمستانها |
در حقیقت، تایگا ناحیهای است که میان توندرا و مناطق معتدل قرار گرفته و به عنوان یک منطقه گذار شناخته میشود. این منطقه پوشیده از درختانی است که در محیط سخت و سرد توندرا امکان رشد ندارند.
در مناطق بسیار سردی که توندرا نامیده میشوند، جانوران ویژهای زندگی میکنند که خود را با این آبوهوای سخت وفق دادهاند. از جمله این جانداران میتوان گاومیش کوهاندار آمریکایی، خرگوش قطبی، خرس قطبی، گوزن شمالی و جغد برفی را نام برد. خیلی از این حیوانات، مانند گوزن شمالی و بعضی پرندگان، در زمستان به جاهای گرمتر کوچ میکنند تا از سرمای کشنده در امان بمانند. برخی دیگر هم، مثل سنجاب زمینی قطبی، با خوابیدن در طول زمستان از این فصل سرد سپری میکنند. به خاطر سرمای شدید توندرا، تعداد خزندگان و دوزیستان در این منطقه بسیار کم است.
پستاندارانی که در این سرزمین زندگی میکنند، اغلب پوشش پشمی کلفت، لایه چربی زیر پوست و عادتهای ویژهای دارند که به آنها کمک میکند زمستانهای طولانی را پشت سر بگذارند. همچنین، چون تابستان در توندرا کوتاه است، این جانوران فرصت کمی برای تولیدمثل دارند و باید فرزندان خود را خیلی سریع بزرگ کنند. با این وجود، بسیاری از پرندگان و برخی پستانداران با فرارسیدن سرما به مناطق جنوبی کوچ میکنند.
از نظر گیاهی، توندرا میزبان حدود ۱۷۰۰ نوع گیاه دارای ریشه و ساقه است. این گیاهان شامل گلهای وحشی، بوتههای کوتاه، جگن، علفهای مختلف و گیاهان مشابه میشوند. علاوه بر این، گلسنگها، خزهها و جلبکها نیز در این ناحیه به فراوانی یافت میشوند. گیاهان توندرا معمولاً کوتاهقد هستند و ریشههای سطحی دارند و میتوانند سرمای شدید و نور کم را تحمل کنند. وجود لایهای همیشگی از زمین یخزده به نام «پرمافراست»، مانع بزرگی برای رشد ریشههای عمیق و گسترش گیاهان در این مناطق است.
در میان جانورانی که در منطقه سرد توندرا زندگی میکنند، خرس قطبی از بزرگترین و شناختهشدهترین آنهاست. این حیوان درنده، بیشتر در نواحی شمالی کره زمین دیده میشود و به خاطر پوشش کلفت و سفیدرنگش، میتواند سرمای طاقتفرسای قطب را تحمل کند. خرس قطبی معمولاً فک و ماهی شکار میکند و در شنا کردن بسیار توانمند است.
خرس قطبی نه تنها جثه بزرگی دارد، بلکه نشانهای از مقاومت و انطباق با محیطهای دشوار نیز هست. یک خرس نر بالغ ممکن است تا ۶۰۰ کیلوگرم یا حتی بیشتر وزن داشته باشد و وقتی روی دو پا میایستد، قدش به حدود دو و نیم متر میرسد. با وجود اینکه شکارچی قدرتمندی است، امروزه تغییرات آبوهوایی و آب شدن یخهای قطبی، نسل این حیوان را در خطر جدی قرار دادهاند.
خاک مناطق توندرا مقدار زیادی نیتروژن و فسفر در خود دارد. علاوه بر این، حجم عظیمی از مواد آتی و بقایای موجودات زنده نیز در این خاک وجود دارد که طی سالها در لایههای یخزده زمین به نام پرمافراست، به شکل گازهایی مانند متان و کربن دیاکسید ذخیره شدهاند. به همین دلیل، توندرا را یکی از بزرگترین مخازن طبیعی کربن در سیاره زمین میدانند. اما با افزایش دمای کره زمین، این لایههای یخی کمکم آب میشوند و گازهای ذخیرهشده در آنها در هوا رها میشوند. این گازها باعث شدیدتر شدن تغییرات آبوهوایی میشوند. از سال ۲۰۰۰ به این سو، آتشسوزیهای بزرگ و گسترده در مناطق توندرا بیشتر از گذشته رخ داده است.
نتیجهگیری
توندرا یکی از شگفتانگیزترین و در عین حال حساسترین محیطهای طبیعی جهان است. با اینکه ظاهری ساده و خالی از درخت دارد، زندگی در آن بسیار فعال و گوناگون است. تفاوتهای آشکار آن با جنگلهای تایگا، وجود حیوانات خاصی مانند خرس قطبی و اثرات تغییرات اقلیمی بر آن، بر ارزش این ناحیه میافزاید. شناخت منطقه توندرا به ما کمک میکند تا اهمیت حفظ تعادل طبیعت در زمین را بهتر بفهمیم و برای محافظت از این گنجینههای طبیعی بیشتر بکوشیم.
