با انواع مختلف تقویم و شیوههای گاهشماری بیشتر آشنا شوید!
همه ما در زندگی روزمره از تاریخ استفاده میکنیم، اما شاید ندانیم که این تاریخها بر اساس کدام سیستم محاسبه میشوند. سه سیستم اصلی برای شمارش روزها و ماهها وجود دارد: شمسی، قمری و میلادی.
هر کدام از این تقویمها، مبدأ و روش خاص خود را برای محاسبه یک سال دارند. دانستن تفاوت این سیستمها به ما کمک میکند تا بفهمیم مناسبتهای مختلف در جهان چگونه برنامهریزی میشوند و چرا تاریخ برخی از آنها هر سال در روز متفاوتی از تقویم شمسی قرار میگیرد.

سنجیدن زمان و ایجاد تقویم، از بزرگترین دستاوردهای انسان در طول تاریخ است. از همان آغاز تمدن، مردم برای برنامهریزی کارهای روزمره، برگزاری جشنها، کشاورزی و مراسم مذهبی، به یک سیستم زمانبندی دقیق نیاز داشتند. به همین دلیل، فرهنگهای مختلف، تقویمهای گوناگونی را به وجود آوردند. در میان این تقویمها، سه نوع بیش از بقیه رواج یافتهاند: تقویم خورشیدی، قمری و میلادی. هر کدام از این تقویمها بر پایهی قواعد خاصی طراحی شدهاند و هر یک کاربردهای ویژهای در زندگی جوامع مختلف دارند.
تعریف سال شمسی
سال شمسی بر اساس گردش زمین به دور خورشید تعیین میشود. زمین تقریباً در ۳۶۵ روز و ۶ ساعت یک بار به طور کامل به دور خورشید میگردد. تقویم شمسی یا خورشیدی سعی دارد از همین چرخش طبیعی زمین پیروی کند. تقویم هجری شمسی که در ایران و چند کشور دیگر رایج است، یکی از دقیقترین تقویمهای جهان محسوب میشود.
در این تقویم، شروع تاریخ، سال هجرت پیامبر اسلام (ص) از مکه به مدینه است، اما محاسبه ماهها و سالها بر اساس گردش زمین به دور خورشید انجام میگیرد. این تقویم دوازده ماه دارد که آغاز آن با شروع فصل بهار و همان لحظهی تحویل سال نو (نوروز) است. نام ماههای آن به ترتیب عبارت است از: فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند.
تعداد روزهای هر ماه در تقویم شمسی به این شکل است: شش ماه اول سال هر کدام ۳۱ روز، پنج ماه بعدی هر کدام ۳۰ روز، و آخرین ماه یعنی اسفند، در سالهای عادی ۲۹ روز و در سال کبیسه ۳۰ روز دارد.
تعریف سال قمری
سال قمری با چرخش ماه به دور زمین مشخص میشود. ماه تقریباً هر ۲۹.۵ روز یک بار دور زمین میچرخد. به همین دلیل، یک سال قمری شامل دوازده ماه است که در مجموع حدود ۳۵۴ روز طول میکشد. این مدت حدود ۱۱ روز کمتر از سال شمسی است.
پایه و اساس این تقویم، سال هجرت پیامبر اسلام است. برخلاف سال شمسی که بر اساس گردش زمین به دور خورشید است، سال قمری تنها بر اساس حرکت ماه محاسبه میشود. از این تقویم بیشتر در کشورهای اسلامی برای مشخص کردن زمان مناسبتهای دینی مانند ماه رمضان، عید فطر، عید قربان و ماه محرم استفاده میشود.
ماههای قمری به ترتیب عبارتاند از: محرم، صفر، ربیعالاول، ربیعالثانی، جمادیالاول، جمادیالثانی، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذیالقعده و ذیالحجه.
از آنجا که سال قمری حدود ۱۱ روز کوتاهتر از سال شمسی است، تاریخ مناسبتهای مذهبی در تقویم قمری هر سال نسبت به تقویم شمسی جلوتر میافتد و در نتیجه در فصلهای مختلفی از سال قرار میگیرد.
تعریف سال میلادی
تقویم میلادی که به آن تقویم گرگوری هم میگویند، امروزه در بیشتر کشورهای جهان استفاده میشود. این تقویم مانند تقویم شمسی، بر پایۀ چرخش زمین به دور خورشید تنظیم شده است. اما شروع آن را تولد حضرت عیسی مسیح (ع) قرار دادهاند.
بر اساس این تقویم، هر سال به ۱۲ ماه بخش میشود که نام آنها عبارت است از: ژانویه، فوریه، مارس، آوریل، مه، ژوئن، ژوئیه، اوت، سپتامبر، اکتبر، نوامبر و دسامبر.
همۀ ماهها تعداد روز یکسانی ندارند؛ بعضی ۳۰ روز، بعضی ۳۱ روز هستند و ماه فوریه هم معمولاً ۲۸ روز دارد. اما هر چهار سال یکبار، سال کبیسه میشود و در آن سال، فوریه ۲۹ روز خواهد داشت. در نتیجه یک سال عادی میلادی ۳۶۵ روز است و سال کبیسه ۳۶۶ روز.
تفاوت سال شمسی و قمری و میلادی
| ویژگی | سال شمسی | سال قمری | سال میلادی |
|---|---|---|---|
| مبنای تقویم | گردش زمین به دور خورشید | گردش ماه به دور زمین | گردش زمین به دور خورشید |
| تعداد روز در سال | ۳۶۵ یا ۳۶۶ روز | ۳۵۴ یا ۳۵۵ روز | ۳۶۵ یا ۳۶۶ روز |
| شروع سال | نوروز (اعتدال بهاری) | با آغاز ماه محرم | اول ژانویه |
| دقت نسبت به فصلها | بسیار دقیق | ناهماهنگ با فصلها | نسبتاً دقیق |
| کاربرد رایج | ایران، افغانستان، تاجیکستان | کشورهای اسلامی، مراسم دینی | کشورهای غربی، استفاده جهانی |
| مبدأ تاریخی | هجرت پیامبر اسلام (ص) | هجرت پیامبر اسلام (ص) | تولد حضرت عیسی مسیح (ع) |
| تقویم کبیسه | هر ۴ سال یک بار (افزایش اسفند) | در برخی سالها یک روز افزوده میشود | فوریه در سال کبیسه ۲۹ روزه میشود |
اهمیت تقویمها در زندگی
تقویمها برای برنامهریزی زندگی شخصی و جمعی ما بسیار مهم هستند. اگر تقویم وجود نداشت، مدیریت رویدادها، ثبت تاریخها، کارهای کشاورزی، محاسبههای مالی، مراسم مذهبی و حتی برنامهریزی سفرها با مشکل جدی روبهرو میشد. علاوه بر این، وقتی همه مردم یک کشور از یک تقویم واحد استفاده میکنند، کارها در سطح ملی منظمتر پیش میرود و استفاده از یک تقویم جهانی مانند میلادی، هماهنگی میان کشورهای مختلف را آسانتر میکند.
در ایران، تقویم رسمی و اصلی، هجری شمسی است. با این حال، برای انجام امور مذهبی از تقویم قمری و برای ارتباط با دیگر کشورها از تقویم میلادی نیز استفاده میشود. کاربرد همزمان این سه تقویم در ایران نشان میدهد که هر کدام در بخشهای مختلف زندگی ما چقدر اهمیت دارند.
در پایان میتوان گفت که سالهای شمسی، قمری و میلری هر کدام بر اساس روش و محاسبه خاصی به وجود آمدهاند و هر یک در جای خود ارزش و کاربردی ویژه دارند. سال شمسی بهخاطر هماهنگی دقیق با فصلها، سال قمری به دلیل اهمیتش در انجام مناسک دینی مسلمانان، و سال میلادی به عنوان یک تقویم بینالمللی، سه پایه اصلی سنجش زمان برای انسانها محسوب میشوند. آشنایی با این تقویمها نه تنها ما را با تاریخ و فرهنگهای گوناگون آشنا میکند، بلکه درک ما را از زمان و نحوه مدیریت بهتر آن نیز افزایش میدهد.













