هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه3 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
با هم نگاهی به سنگ الماس بیندازیم!
الماس، یکی از شگفتیهای طبیعت است که به خاطر سختی و درخشندگی بینظیرش شناخته میشود. این گوهر قیمتی در واقع شکل خالص کربن است که تحت فشار و گرمای بسیار بالا در اعماق زمین به وجود میآید و پس از میلیونها سال به سطح زمین میرسد.
الماس علاوه بر زیبایی و استفاده در جواهرسازی، به دلیل استحکام فوقالعاده در صنایع مختلف نیز کاربرد دارد. این سنگ با جلای درخشان و شکست نوری منحصر به فردش، همواره نماد جاودانگی و زیبایی بوده است.
بیایید این سنگ ارزشمند و ویژگیهای منحصر به فردش را بیشتر بشناسیم.
الماس یکی از ارزشمندترین و زیباترین سنگهای قیمتی در دنیاست که نماد شکوه، قدرت و ثروت به شمار میرود. این گوهر در طول تاریخ، همواره در تاجهای پادشاهان، جواهرات اشرافی و هدیههای باارزش دیده شده است. الماس علاوه بر جلوه و درخشش خیرهکنندهاش، به دلیل استحکام بسیار بالایی که دارد نیز معروف است؛ تا جایی که به عنوان سختترین ماده طبیعی روی زمین شناخته میشود. با این حال، الماس فقط برای زیبایی و زینت استفاده نمیشود، بلکه در صنایع مختلف نیز نقش مهمی دارد. در این پژوهش، به شناخت الماس، ویژگیهای آن، چگونگی تشکیلش، انواع مختلف و کاربردهای گستردهاش میپردازیم.
الماس یک سنگ طبیعی است که فقط از عنصر کربن ساخته شده است. اتمهای کربن در یک ساختار بلوری منظم و فشرده به شکل مکعب کنار هم قرار گرفتهاند. این چینش خاص، باعث میشود الماس بسیار سخت و مقاوم باشد. در واقع، الماس با عدد ۱۰ در مقیاس موس، سختترین ماده طبیعی شناخته شده روی زمین است.
الماس خالص و بدون ناخالصی، کاملاً شفاف و بیرنگ است. اما در طبیعت، معمولاً ناخالصیهای مختلفی در آن وجود دارد که میتواند رنگهای گوناگونی مانند زرد، قهوهای، صورتی، آبی، سبز یا حتی سیاه به آن ببخشد.
الماسها در لایههای بسیار پایین زمین، معمولاً در عمق ۱۴۰ تا ۱۹۰ کیلومتری، به وجود میآیند. در آنجا، هم فشار بسیار زیاد است و هم دما بسیار بالا. پس از تشکیل، طی میلیونها سال، فورانهای آتشفشانی آنها را به سطح زمین میآورند. این الماسها معمولاً درون سنگهایی به نام “کیمبرلیت” یا “لامپروئیت” پیدا میشوند.
علاوه بر این، امروزه میتوان الماس را به شکل مصنوعی و در آزمایشگاه نیز تولید کرد. دو روش رایج برای این کار وجود دارد: روش اچپیاچتی (فشار و حرارت بالا) و روش سیویدی (رسوب بخار شیمیایی).
الماس و گرافیت هر دو در اصل از اتمهای کربن ساخته شدهاند و از نظر فرمول شیمیایی کاملاً یکسان هستند. اما نحوهٔ چینش و آرایش این اتمها در آنها با هم فرق دارد. همین تفاوت در ساختار داخلی باعث میشود که این دو ماده، ویژگیهای کاملاً متفاوتی از خود نشان دهند.
فرمول شیمیایی الماس به سادگی C است، یعنی فقط از اتمهای کربن ساخته شده است.
هر اتم کربن در الماس، با چهار اتم کربن دیگر پیوند محکمی برقرار کرده و یک ساختار سهبعدی و بسیار منظم به وجود آورده است.
این ساختار ویژه، باعث میشود الماس ویژگیهای منحصر به فردی داشته باشد:
* سختترین مادهای است که در طبیعت پیدا میشود.
* شفاف و درخشان است.
* جریان برق را از خود عبور نمیدهد (نارسانا).
* اما گرمابسیار خوبی است و حرارت را به راحتی منتقل میکند.
فرمول شیمیایی: C
ساختار اتمی: هر اتم کربن به سه اتم کربن دیگر متصل شده و یک لایهٔ دوبعدی تشکیل میدهد. الکترون چهارم نیز آزادانه حرکت میکند.
مشخصات ظاهری و کاربردی: نرم است، جریان برق را از خود عبور میدهد، رنگ آن معمولاً خاکستری یا سیاه است و در ساخت نوک مداد و الکترودها به کار میرود.
بنابراین با وجود یکسان بودن فرمول شیمیایی (C)، چینش متفاوت اتمهای کربن باعث میشود ویژگیها و کاربردهای کاملاً متفاوتی پدید آید.
الماسها را بر اساس ویژگیهای گوناگونی مانند شکل ظاهری، ساختار درونی و ترکیب شیمیایی، به گروههای مختلفی طبقهبندی میکنند. در ادامه، مهمترین دستهبندیهای الماس را به طور خلاصه بررسی میکنیم.
الماس بیرنگ: این نوع الماس کاملاً شفاف است و هیچ رنگ خاصی ندارد. به دلیل همین شفافیت و درخشش خیرهکننده، از ارزش بالایی برخوردار است و اغلب در ساخت گرانقیمتترین جواهرات به کار میرود.
الماس زرد: رنگ زرد این الماس به خاطر وجود عنصر نیتروژن در آن است. اگر رنگ زرد آن بسیار شدید و واضح باشد، به آن “فَنسى زرد” میگویند.
الماس آبی: این الماس به شدت کمیاب و باارزش است و رنگ آبی آن به دلیل وجود عنصر بور در ساختارش پدید میآید. الماس معروف “هوپ” یک نمونه شناختهشده از الماس آبی است.
الماس صورتی: این نوع از الماسها جزو کمیابترین و گرانترینها هستند. دانشمندان هنوز به طور قطعی دلیل پیدایش رنگ صورتی در این الماسها را نمیدانند.
الماس سیاه: رنگ سیاه این الماس به دلیل وجود ذرات گرافیت یا دیگر ناخالصیها در درون آن ایجاد میشود. نام دیگر این الماس، “الماس کربنادو” است.
الماسهای سبز، نارنجی، بنفش و قرمز: این رنگها نیز به طور طبیعی در الماسها دیده میشوند، اما بسیار نادر هستند و به همین دلیل در میان باارزشترین و گرانترین الماسهای جهان قرار میگیرند.
الماس طبیعی از معادن و اعماق زمین استخراج میشود و تشکیل آن میلیونها سال طول میکشد.
الماس مصنوعی (ساخته شده در آزمایشگاه) نیز در محیط آزمایشگاهی تولید میشود، اما از نظر ترکیب شیمیایی و ویژگیها، کاملاً شبیه به الماس طبیعی است.
الماس نوع یک-آ: این نوع، رایجترین گونه الماس در طبیعت است. در ساختار آن مقدار بسیار کمی نیتروژن وجود دارد.
الماس نوع دو-آ: این الماس از خلوص بسیار بالایی برخوردار است و هیچ ناخالصی نیتروژنی در آن یافت نمیشود. به همین دلیل، بسیار کمیاب و گرانقیمت است.
در ساخت جواهرات: رایجترین و معروفترین استفاده از الماس، برای تزئین زیورآلات است. انگشترهای عروسی، گردنبندها، گوشوارهها و دستبندها با الماسهای تراشخورده آراسته میشوند و جلوه و درخشش چشمگیری پیدا میکنند.
در زمینه صنعت: الماس به خاطر استحکام بسیار بالا، در صنعت هم کاربردهای گوناگونی دارد. برای نمونه:
* ابزارهای برش و سوراخکاری (مثل متههایی که الماس دارند)
* تیغههای مخصوص برش شیشه
* مواد ساینده و ابزارهای صیقلدهی
در عرصه فناوری: در صنایع مدرنی مانند ساخت قطعات نیمههادی، اپتیک و حتی تولید تراشههای رایانهای نیز از الماس بهره میبرند. به دلیل قابلیت بالای انتقال حرارت و مقاومت در برابر دماهای زیاد، در بعضی از قطعات الکترونیکی پیشرفته هم مورد استفاده قرار میگیرد.
تشخیص الماس خام از سنگهای دیگر کار آسانی نیست و باید با دقت و توجه زیادی انجام شود، زیرا سنگهای زیادی در طبیعت وجود دارند که ممکن است ظاهری شبیه به الماس داشته باشند. در ادامه چند روش کاربردی و مهم برای شناسایی الماس خام ارائه میشود:
الماس در حالت طبیعی و پرداخت نشده، معمولاً نیمه شفاف تا کاملاً شفاف است.
وقتی نور به آن میتابد، سطحش ممکن است جلوهای روغنی یا شیشهای از خود نشان دهد.
بعضی از این الماسهای خام، ظاهری ابری و کدر دارند، اما با این حال باز هم نسبت به سنگهایی مثل کوارتز، شفافیت بیشتری دارند.
الماسهایی که از معدن استخراج میشوند، معمولاً شکل کریستالی هشتوجهی دارند.
گاهی اوقات این کریستالها زاویهدار و دارای سطحهای صاف و لبههای تیز هستند.
همچنین بعضی از الماسها به صورت جفتبلور یا کریستالهای دوقلو تشکیل میشوند.
الماس در طبیعت از همه چیز سختتر است.
برای امتحان کردنش میتوان از تست خراش استفاده کرد:
اگر سنگی روی فلز یا شیشه خط بیندازد، ولی خودش خط نیفتد، احتمالاً الماس است.
البته این روش ممکن است به سنگ آسیب بزند و برای بررسیهای تخصصی پیشنهاد نمیشود.
الماسها به سرعت گرما را از خود عبور میدهند.
دستگاههای مخصوص تشخیص الماس که به آنها «تستر الماس» میگویند، از همین ویژگی استفاده میکنند.
اگر شما هم چنین دستگاهی در اختیار دارید، این روش، دقیقترین راه برای تشخیص الماس واقعی است، بدون اینکه به آن آسیبی وارد شود.
برخلاف زیرکونیا مکعبی، الماس در حالت طبیعی خود فاقد حبابهای هوا یا حفرات گرد است.
الماس در مقایسه با سنگهای مشابهی مانند زیرکون، وزن کمتری دارد.
اگر دو سنگ هماندازه داشته باشید، سنگی که سبکتر است، احتمالاً الماس میباشد.
بعضی از الماسها وقتی زیر نور فرابنفش (یا همان نور سیاه) قرار میگیرند، نور آبیرنگی از خودشان ساطع میکنند.
اما این ویژگی در همه الماسها دیده نمیشود. از طرفی، بعضی از سنگهای دیگر هم هستند که ممکن است چنین نوری از خود نشان بدهند.
به همین خاطر، تشخیص الماس فقط با این روش قابل اطمینان نیست و بهتر است به آن اکتفا نکنیم.
خیلی از سنگها در ظاهر شبیه الماس خام هستند. برای نمونه میتوان به این موارد اشاره کرد:
کوارتز شفاف
زیرکون طبیعی
توپاز بیرنگ
سفایر سفید
و همچنین سنگهایی مثل هراتسیت، اسپینل و موارد دیگر.
بنابراین اگر از تشخیص سنگ خود اطمینان کامل ندارید، بهترین کار این است که آن را به یک آزمایشگاه گوهرشناسی ببرید یا از یک متخصص سنگهای قیمتی کمک بگیرید.
ابزارهای تشخیص الماس (بر اساس هدایت حرارتی یا الکتریکی)
ذرهبین جواهرنشانی (با قدرت بزرگنمایی ۱۰ برابر)
ریزبین مخصوص سنگهای قیمتی
آزمایش بازتاب و شکست نور
الماس صورتی ستاره (Pink Star) با وزن ۵۹.۶ قیراط، در سال ۲۰۱۷ در یک حراجی در هنگکنگ به مبلغ ۷۱.۲ میلیون دلار به فروش رسید. این الماس، بزرگترین الماس صورتی بدون نق جهان محسوب میشود و رکورد گرانترین الماس فروخته شده در تاریخ را در اختیار دارد.
نتیجهگیری
الماس، این سنگ قیمتی و درخشان، تنها یک زیورآلات تزئینی نیست، بلکه گنجینهای از ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و فرهنگی به شمار میرود. از دل کره زمین تا آزمایشگاههای مدرن، از حلقههای عروسی تا صنایع پیشرفته، الماس جایگاهی ویژه و بیهمتا دارد. آشنایی با گونههای مختلف الماس، چگونگی تشکیل آنها و کاربردهای گستردهاش به ما کمک میکند تا ارزش این ماده شگفتانگیز را بهتر درک کنیم. چه به شکل یک جواهر زیبا و چه به عنوان یک ابزار صنعتی، الماس همواره نماد پایداری، استحکام و زیبایی خواهد ماند.
