بیایید با مراحل یادگیری از طریق مشاهده بیشتر آشنا شویم!
یادگیری مشاهدهای یعنی اینکه ما با نگاه کردن به کارهای دیگران، چیزهای جدیدی یاد بگیریم. این روش یادگیری، چهار مرحله اصلی دارد:
**۱. توجه کردن**
اول باید با دقت به رفتار فرد دیگر نگاه کنید. هرچه بیشتر تمرکز کنید، بهتر یاد میگیرید.
**۲. به خاطر سپردن**
بعد باید آنچه را دیدهاید در ذهن خود نگه دارید تا بعداً بتوانید از آن استفاده کنید.
**۳. انجام دادن**
حالا نوبت شماست که خودتان آن رفتار را انجام دهید. ممکن است بار اول درست نشود، اما با تمرین بهتر میشود.
**۴. انگیزه داشتن**
اگر برای انجام آن کار انگیزه داشته باشید (مثلاً نتیجه خوبی بگیرید)، احتمال اینکه دوباره آن را تکرار کنید بیشتر است.
این روش به ما کمک میکند بدون اینکه خودمان مستقیم آزمایش کنیم، از تجربیات دیگران استفاده کنیم و مهارتهای تازه کسب کنیم.

یادگیری، یک فرآیند جالب و چندبعدی است که همیشه مورد توجه انسانها بوده است. یکی از راههای مهم یادگیری، «یادگیری از طریق مشاهده» است. در این روش، فرد با نگاه کردن به کارهای دیگران و نتیجهای که میگیرند، چیزهای تازهای یاد میگیرد و مهارت پیدا میکند. این نوع یادگیری، تأثیر زیادی در پیشرفت و رشد انسان دارد.
از زمانی که کودک هستیم تا وقتی بزرگ میشویم، بسیاری از رفتارها و تواناییهایمان را با نگاه کردن به دیگران و انجام کارهای مشابه آنها یاد میگیریم. در این نوشته، میخواهیم بیشتر با یادگیری مشاهدهای، مراحل آن و چیزهایی که بر آن اثر میگذارند، آشنا شویم.
یادگیری مشاهده ای چیست؟
یادگیری از راه مشاهده، روشی است که در آن شخص با نگاه کردن به کارهای دیگران و پیامدهای آنها، چیزهای تازه میآموزد. در این نوع یادگیری، فرد معمولاً با دیدن و سپس پیروی از اطرافیانش مانند پدر و مادر، معلم یا دوستان، دانش و تواناییهای جدید کسب میکند. این شیوه به ویژه در دوران کودکی و هنگامی که فرد در حال یادگیری چگونگی ارتباط با جامعه است، بسیار اهمیت دارد و میتواند شامل آموختن رفتارهای اجتماعی، رسمهای فرهنگی و عادتهای روزانه شود.
یادگیری مشاهده ای در انسان
یادگیری از طریق نگاه کردن به دیگران، روشی است که در آن انسانها با دیدن کارهای اطرافیان و نتیجهای که از آن کار میگیرند، چیزهای تازه میآموزند. این شیوه یادگیری معمولاً شامل این مراحل است:
مشاهده و تقلید
انسانها با نگاه کردن به کارهایی که دیگران انجام میدهند و نتیجهای که میگیرند، یاد میگیرند و همان کارها را تکرار میکنند. این یادگیری میتواند چیزهای مختلفی باشد؛ مثل یادگیری یک مهارت تازه، روش برخورد با دیگران در جامعه، یا حتی عادتهای ساده روزمره.
یادگیری اجتماعی
این روش یادگیری به شما امکان میدهد تا با نگاه کردن به رفتار دیگران، مهارتهای اجتماعی مهمی را کسب کنید. برای مثال، میآموزید چگونه با افراد مختلف ارتباط برقرار کنید، مشکلات و اختلافنظرها را به خوبی حل کنید و در موقعیتهای گوناگون رفتاری مناسب و درست داشته باشید.
مدلسازی
مردم میتوانند از کارهای درست و نادرست دیگران درس بگیرند. وقتی میبینیم کسی کاری را به خوبی انجام میدهد، میتوانیم از او الگو بگیریم. همچنین، وقتی میبینیم رفتاری نتیجهی بدی داشته، میتوانیم از انجام آن کار خودداری کنیم. این مشاهده و یادگیری به ما کمک میکند انتخابهای بهتری داشته باشیم و از تکرار اشتباهات دیگران جلوگیری کنیم.
تأثیر اجتماعی
یادگیری از طریق مشاهده میتواند تحت تأثیر احساسات، دلایل انجام کار و توقعاتی که جامعه دارد، قرار بگیرد. این موضوع به فرد کمک میکند تا در شرایط گوناگون، رفتاری مناسب و درست از خود نشان دهد.
این شیوه از یادگیری بهویژه در سالهای کودکی و هنگام شکلگیری روابط اجتماعی، بسیار مهم است و باعث میشود فرد بتواند به خوبی با جامعهای که در آن زندگی میکند، هماهنگ شود.
مراحل یادگیری مشاهده ای
یادگیری از طریق مشاهده چند مرحله مهم دارد که به ما کمک میکنند چیزی را خوب یاد بگیریم و در خودمان تقویت کنیم. این مراحل عبارتاند از: دقت کردن، به خاطر سپردن، انجام دادن و انگیزه داشتن.
اول از همه، باید با دقت به کسی که در حال نشان دادن یک رفتار است، نگاه کنیم. اگر با حواس جمع و دقیق مشاهده نکنیم، یادگیری به خوبی انجام نمیشود.
بعد از دیدن، باید بتوانیم آن رفتارها را در ذهنمان نگه داریم و به خاطر بیاوریم. این بخش مربوط به حافظه و یادآوری جزئیات است.
سومین مرحله این است که بتوانیم آنچه دیدهایم، خودمان انجام دهیم. یعنی از روی مدل تقلید کنیم و رفتاری که مشاهده کردهایم را پیاده کنیم.
در پایان، باید بتوانیم آن رفتارها را در موقعیتهای تازه و تحت تأثیر شرایط گوناگون به کار ببریم. این قسمت به انگیزه و موقعیتهایی بستگی دارد که ما را برای عمل کردن تشویق میکنند.
عوامل مؤثر در یادگیری مشاهدهای
چند عامل مهم بر یادگیری از راه مشاهده تأثیر میگذارند که عبارتاند از: الگو، پاداش و پیامدهای رفتار، تجربیات گذشته، محیط اجتماعی و ویژگیهای فردی.
ویژگیهای فردی که به عنوان الگو انتخاب میشود، مانند مهارت، اعتبار و شباهت به یادگیرنده، در این نوع یادگیری نقش مهمی دارد.
وقتی فرد میبیند که رفتار الگو چه نتایجی دارد – مثلاً پاداش میگیرد یا با مشکل مواجه میشود – انگیزه او برای یادگیری و تقلید تغییر میکند. پاداشها معمولاً یادگیری را افزایش میدهند و نتایج ناخوشایند ممکن است از تقلید جلوگیری کنند.
تجربیات قبلی فرد در موقعیتهای مشابه نیز بر چگونگی یادگیری او از راه مشاهده اثر میگذارد.
همچنین شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه نیز در این فرآیند بسیار مؤثر است.
در نهایت، ویژگیهای شخصی فرد مانند میزان انگیزه، دقت و اعتماد به نفس نیز در یادگیری مشاهدهای نقش دارد. کسی که انگیزه و اعتماد به نفس بالاتری دارد، معمولاً بیشتر از طریق مشاهده یاد میگیرد.
این عوامل با هم به فرد کمک میکنند تا با نگاه کردن به رفتار دیگران، چیزهای تازه بیاموزد و در موقعیتهای گوناگون از آنها استفاده کند.
خلاصه نظریه بندورا در مورد یادگیری مشاهدهای
بر اساس نظریه آلبرت بندورا، انسانها میتوانند تنها با نگاه کردن به کارهای دیگران و تقلید از آنها چیزهای تازه یاد بگیرند، بدون اینکه خودشان آن کار را مستقیماً انجام داده باشند.
در این دیدگاه، الگوها نقش بسیار مهمی دارند؛ یعنی وقتی فردی را میبینیم که برای ما مهم یا معتبر است، رفتارهایش روی ما اثر میگذارد.
همچنین، اگر نتیجه یک رفتار خوب و مثبت باشد، احتمال اینکه ما هم آن را تکرار کنیم بیشتر میشود و برعکس.
علاوه بر این، کسی که میخواهد یاد بگیرد باید بتواند آن رفتار را در خاطر بسپارد و هم توانایی و هم انگیزه انجامش را داشته باشد.
این نظریه نشان میدهد که یادگیری یک فرایند پویا و فعال است که از طریق ارتباط با دیگران و شرایط محیط شکل میگیرد.
مراحل یادگیری بندورا
بر اساس نظریه یادگیری آلبرت بندورا، ما از طریق مشاهده دیگران یاد میگیریم. این فرآیند که یادگیری مشاهدهای نام دارد، چهار مرحله اصلی دارد:
1. **توجه:** ابتدا باید با دقت به رفتار فرد الگو نگاه کنیم.
2. **به خاطر سپاری:** سپس آنچه را دیدهایم در حافظه خود ذخیره میکنیم.
3. **تولید رفتاری:** بعداً سعی میکنیم همان رفتار را خودمان انجام دهیم و تکرار کنیم.
4. **انگیزش:** اگر برای انجام آن رفتار پاداش بگیریم یا نتیجه خوبی ببینیم، انگیزه پیدا میکنیم که آن را ادامه دهیم.
این مراحل به ما کمک میکنند تا با نگاه کردن به اطرافیانمان، چیزهای تازه یاد بگیریم و در زندگی روزمره از آنها استفاده کنیم.
چند نمونه پژوهش دانش آموزی













