تحقیق در مورد دانه ها و انواعشان

بیایید بیشتر با دانه‌ها و گونه‌های مختلف آن‌ها آشنا شویم!

دانه‌ها در شکل‌ها، اندازه‌ها و رنگ‌های گوناگونی وجود دارند. هر دانه، یک گیاه کوچک و خوابیده است که منتظر شرایط مناسب برای رشد کردن است. بعضی از دانه‌ها خوراکی هستند و ما از آن‌ها به عنوان غذا استفاده می‌کنیم، مانند گندم، برنج و عدس. برخی دیگر نیز برای کاشتن و به دست آوردن محصول جدید به کار می‌روند.

انواع مختلفی از دانه‌ها در طبیعت یافت می‌شود. هر کدام روش خاصی برای پراکنده شدن دارند؛ بعضی با باد، بعضی با آب و برخی هم با کمک حیوانات جابه‌جا می‌شوند. شناخت دانه‌ها به ما کمک می‌کند تا بهتر با چرخه زندگی گیاهان و اهمیت آن‌ها در طبیعت آشنا شویم.

اگر عادت دارید هسته‌های میوه‌ها و سبزیجات را پس از خوردن دور بریزید، باید بدانید که از این به بعد ممکن است نگاهتان به آنها عوض شود. چون این دانه‌های کوچک، که اغلب نادیده گرفته می‌شوند، در واقع نشانه‌ای از زندگی تازه و رویش دوباره گیاهان هستند.

دانه چیست؟

ساده‌ترین جواب این است که بذر یا دانه، در حقیقت نوزاد یک گیاه است. این بخش کوچک، مهمترین و حیاتی‌ترین قسمت برای رشد یک گیاه جدید به شمار می‌رود. این ذره کوچک و قابل جدا شدن از گیاه، معمولاً همراه با مقداری غذای ذخیره شده است و یک پوشش بیرونی به نام پوست، از آن مراقبت می‌کند.

این قابلیت دانه است که به گیاه اجازه می‌دهد تا خودش را تکثیر کند و نسلش را ادامه دهد. بیشتر دانه‌ها اندازه‌ای بسیار ریز دارند؛ طول آن‌ها اغلب تنها چند میلی‌متر و وزنشان کمتر از یک گرم است. البته بعضی دانه‌ها هم بزرگ هستند، مانند نارگیل که یک دانه بسیار درشت است و بخش خوراکی آن یعنی گوشت و شیره داخل یک پوسته سفت قرار دارد. در واقع، دانه به خاطر ساختار منحصر به فردی که دارد، نوزاد گیاه را در خود نگه می‌دارد و با یک پوشش مناسب، از آن محافظت می‌کند.

دانه یا بذر، بخشی از چرخه تولیدمثل در دو گروه اصلی از گیاهان، یعنی “بازدانگان” و “نهاندانگان” است.
در گیاهان بازدانگان، همانطور که از اسمشان پیداست، دانه‌ها درون تخمدان رشد نمی‌کنند و تخمک‌های آن‌ها قبل از عمل لقاح، کامل می‌شوند.
اما در گیاهان نهاندانگان، دانه پس از انجام عمل لقاح و گرده‌افشانی به وجود می‌آید.

ساختار دانه ها

این دانه‌های شگفت‌انگیز، با آن که بسیار کوچک هستند، از سه قسمت اصلی تشکیل شده‌اند.

پوسته دانه

پوسته همان لایه بیرونی دانه است که نقش اصلی آن، محافظت از دانه می‌باشد. این پوشش ممکن است در بعضی دانه‌ها کلفت و در برخی دیگر نازک و ظریف باشد، اما معمولاً حالت سخت و محکمی دارد و احتمالاً شما هم این پوسته سفت را دیده یا لمس کرده‌اید. در داخل این پوسته سخت، یک جنین کوچک قرار گرفته که با مواد غذایی احاطه شده است؛ این مواد مغذی به رشد و نمو جنین کمک می‌کنند.

ذخیره غذایی یا آندوسپرم

آندوسپرم در واقع انبار غذایی داخل دانه گیاه است. وقتی دانه شروع به رشد می‌کند، جنین گیاه برای قوت و انرژی لازم، از این ذخیره غذایی استفاده می‌کند. به ترکیب جنین و این بافت غذایی، مغز دانه گفته می‌شود. برای مثال، بخش خوراکی گیاهانی مانند ذرت و لوبیا که ما یا حیوانات مصرف می‌کنیم، در واقع همان آندوسپرم یا ذخیره غذایی دانه آن‌هاست.

جنین

جنین یا رویان، بخش زندهٔ درون دانه است که با بزرگ شدنش، یک گیاه کامل و جدید را می‌سازد. این جنین، مهم‌ترین بخش دانه به شمار می‌رود و معمولاً در مرکز دانه قرار دارد. در واقع، سایر قسمت‌های دانه وظیفه دارند از جنین محافظت کنند و به رشد آن کمک برسانند. به همین دلیل، کار اصلی یک دانه این است که شرایط را برای رشد این بخش فراهم کند. جنین از داخل دانه خارج شده و با جوانه‌زدن، به یک گیاه مستقل تبدیل می‌شود.

واژهٔ “دانه” معمولاً در دو مفهوم کلی به کار می‌رود: یکی به معنای بذر که برای کشت و شروع زندگی جدید گیاهان استفاده می‌شود، و دیگری به معنای دانه‌های خوراکی که انسان‌ها و حیوانات از آن‌ها به عنوان غذا استفاده می‌کنند.

انواع دانه ها

به دلیل گوناگونی بسیار زیاد دانه‌ها، دسته‌بندی آن‌ها کار آسانی نیست. به همین خاطر، در اینجا به مهم‌ترین گروه‌های آن اشاره می‌کنیم که شامل دانه‌های خوردنی و دانه‌های غیرخوردنی می‌شود.

دانه‌های خوراکی

غذاهایی که از دانه گیاهان به دست می‌آیند، بخش مهمی از تغذیه ما را تشکیل می‌دهند. از جمله این دانه‌ها می‌توان به غلات و حبوبات اشاره کرد.
انواع دیگری از دانه‌ها نیز در زندگی روزمره ما کاربرد دارند: مانند دانه‌های روغنی که از آنها روغن تهیه می‌شود، دانه‌های دارویی که برای درمان استفاده می‌شوند، دانه‌هایی مثل قهوه که نوشیدنی از آن تولید می‌شود و حتی نمونه‌هایی مثل سیر و پیاز که به شکل پیاز هستند. همه این موارد در دسته دانه‌های خوراکی قرار می‌گیرند.

دانه‌های غیرخوراکی

بعضی از دانه‌ها برای انسان یا حیوانات قابل خوردن نیستند. مثل هستهٔ میوه‌هایی مانند هلو، لیمو، سیب و مانند این‌ها. اما برخی دانه‌های دیگر، مثل دانه‌های هندوانه یا خیار، خوردنی هستند.

در کل، ادامهٔ زندگی گیاهان به دانه‌ها و رشد آن‌ها بستگی دارد. وقتی شرایط خوب باشد ـ مثل وجود آب و نور کافی ـ دانه جوانه می‌زند و یک گیاه تازه متولد می‌شود. دانه‌ها همچنین منبعی سرشار از مواد مغذی هستند و نقش مهمی در تأمین انرژی و غذای انسان‌ها و سایر جانداران دارند.

خاک نیز اثر مستقیمی بر رشد گیاه دارد.