تحقیق در مورد صورت های فلکی

کنجکاو هستید که درباره صورت‌های فلکی بیشتر بدانید؟

به آسمان شب نگاه کنید. این نقاط درخشان که مانند الماس می‌درخشند، تنها ستاره‌های پراکنده نیستند. انسان‌ها از دیرباز، این ستاره‌ها را به شکل الگوها و تصویرهایی در آسمان مرتبط می‌دیدند. به این الگوهای زیبا “صورت فلکی” می‌گویند.

هر صورت فلکی، داستان‌ها و افسانه‌های خود را دارد. برای مثال، صورت فلکی “شکارچی” (جبار) که در زمستان به راحتی دیده می‌شود، شبیه یک شکارچی باستانی با کمربندی از سه ستاره درخشان است. یا “دب اکبر” (خرس بزرگ) که به شکل یک ملاقه بزرگ در آسمان خودنمایی می‌کند.

این صورت‌های فلکی نه تنها زیبا هستند، بلکه در گذشته به مسافران و دریانوردان کمک می‌کردند تا راه خود را در تاریکی شب پیدا کنند. امروزه نیز ستاره‌شناسان از آن‌ها برای نقشه‌برداری و شناخت بهتر کیهان استفاده می‌کنند.

پس دفعه بعد که به آسمان نگاه کردید، سعی کنید این شکل‌های شگفت‌انگیز را پیدا کنید. آن‌ها پنجره‌ای به سوی دنیای بیکران و شگفت‌انگیز ستاره‌ها هستند.

شاید برایتان جذاب باشد که بدانید صورت فلکی به چه چیزی گفته می‌شود.
صورت‌های فلکی در واقع دسته‌هایی از ستاره‌ها هستند که وقتی به آن‌ها نگاه می‌کنیم، شکل‌های خاصی را در آسمان شب می‌سازند. این شکل‌ها معمولاً شبیه حیوانات، شخصیت‌های افسانه‌ای یا چیزهای دیگر هستند. از زمان‌های قدیم، انسان‌ها این صورت‌ها را می‌شناختند و از آن‌ها برای پیدا کردن مسیر، دریانوردی و مطالعه ستارگان استفاده می‌کردند.

تاریخچه

براساس کاوش‌های باستانی، انسان‌ها از عصر سنگ کهن، یعنی بیش از سی هزار سال قبل، به گروه‌های ستاره‌ای در آسمان توجه داشتند. در غار لاسکو واقع در جنوب فرانسه، نقاشی‌هایی از جانوران و نمادها دیده می‌شود که شباهت زیادی به صور فلکی شناخته‌شده امروز دارند. برای نمونه، نقش خوشه ستاره‌ای پروین در کنار خوشه قلائص (صورت فلکی گاو) در میان این نگاره‌ها دیده می‌شود.

در عصر نوسنگی، حدود ده هزار سال پیش، انسان‌ها به جای آن که فقط شکارگر یا خوراک‌جمع‌کن باشند، شروع به کشت و کار و نگهداری از حیوانات کردند. این دگرگونی در شیوه زندگی، باعث شد تا تغییرات آسمان و نوبت فصول برایشان اهمیت بیشتری پیدا کند. در آن دوره، مردم پی بردند که خورشید در طول سال در آسمان جابه‌جا می‌شود و از میان شکل‌های ستاره‌ای گوناگون می‌گذرد. همین موضوع، بر ارزش صور فلکی افزود.

در عصر باستان، مردمان مناطق مختلف جهان، شکل‌های ستاره‌ای متفاوتی را در آسمان شناسایی کردند. بعضی از این شکل‌ها بسیار به هم شبیه بودند و برخی دیگر کاملاً متفاوت. سرانجام در سال ۱۹۳۰، اتحادیه بین‌المللی نجوم، ۸۸ صورت فلکی را به عنوان شکل‌های رسمی آسمان معرفی کرد. این صور فلکی بر پایه شباهت ظاهری ستاره‌ها به یکدیگر و همچنین بر اساس افسانه‌ها و فرهنگ‌های گوناگون جهان برگزیده شدند.

اهمیت و کاربرد صورت های فلکی

صورت‌های فلکی در طول تاریخ کاربردهای گوناگونی برای انسان‌ها داشته‌اند. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، از این صورت‌های آسمانی برای پیدا کردن مسیر، حرکت در دریا و خشکی، مطالعه ستاره‌ها و سیارات و همچنین در زمینه‌های فرهنگی و آیینی استفاده می‌شده است.

جهت‌یابی و ناوبری

ستاره‌های آسمان شب می‌توانند مانند یک نقشه راهنمای طبیعی برای پیدا کردن مسیرها به کار روند. برای نمونه، مجموعه ستاره‌های خرس بزرگ (دب اکبر) کمک می‌کند تا جای ستاره قطبی را پیدا کنید که جهت شمال را نشان می‌دهد.

نجوم

صورت‌های فلکی ابزارهایی هستند که برای بررسی و شناخت ستاره‌ها و دیگر پدیده‌های آسمان به کار می‌روند. اخترشناسان با کمک این صورت‌ها می‌توانند ستارگان مختلف را تشخیص دهند و مکان دقیق آن‌ها را در آسمان مشخص کنند.

اهداف فرهنگی و مذهبی

صورت‌های فلکی از دیرباز در میان ملل و ادیان گوناگون جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند. این پیکره‌های آسمانی همواره در افسانه‌ها و روایت‌های کهن نمود پیدا کرده‌اند. همچنین، مجموعه ستارگان دب اکبر می‌تواند به عنوان راهنمایی برای تعیین جهت قبله مورد استفاده قرار گیرد.

انواع صور فلکی

ستارگان آسمان بر اساس شکل‌هایی که می‌سازند، به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

صورت‌های فلکی زودیاک

بابلی‌ها با نگاه به آسمان، گروه‌هایی از ستاره‌ها را مشخص کردند و نام گذاری کردند. آن‌ها این دایره بزرگ را “دایره‌البروج” نامیدند. این دایره در واقع مسیری است که خورشید در طول سال در آسمان طی می‌کند. پژوهشگران بیان می‌کنند که خورشید از میان همه این صورت‌های فلکی عبور می‌کند و از این صورت‌ها برای تشخیص زمان و فصل‌های سال استفاده می‌شده است.

در ابتدا به نظر می‌رسد که صورت‌های فلکی دایره‌البروج ۱۳ عدد بودند [حَمَل (بره)، ثور (گاو)، جوزا (دو پیکر)، سرطان (خرچنگ)، اسد (شیر)، دوشیزه (سنبله)، میزان (ترازو)، عقرب (کژدم)، قوس (کماندار)، جَدّی (بزغاله)، دلو (ریزنده آب)، حوت (ماهی) و حوّا (مار افسای-حامل مار)]. اما از آنجایی که بابلی‌ها می‌خواستند تعداد این صورت‌های فلکی با تعداد ماه‌های سال برابر باشد، صورت فلکی “حوّا” را حذف کردند و تعداد آن‌ها را ۱۲ عدد اعلام کردند.

صورت‌های فلکی غیر زودیاک

این گروه‌های ستاره‌ای در مسیر دایره البروج قرار ندارند و در سرتاسر آسمان شب دیده می‌شوند. مردم از این صورت‌های فلکی برای کارهای گوناگونی مانند ستاره‌شناسی، جهت‌یابی و همچنین در زمینه فرهنگ و باورهای خود استفاده می‌کنند. در ادامه، چند نمونه از کاربردهای این صورت‌های فلکی آورده شده است:

از صورت فلکی شکارچی برای تشخیص زمان طلوع و غروب خورشید استفاده می‌شود.
صورت فلکی دب اکبر کمک می‌کند تا جهت شمال را پیدا کنیم.
صورت فلکی لئو برای تشخیص فصل و زمان سال به کار می‌رود.
صورت فلکی ثور نیز نشان‌دهنده زمان مناسب برای باروری زمین است.

معروف‌ترین صورت های فلکی

اوریون: این صورت فلکی به نام “شکارچی” شناخته می‌شود و یکی از بزرگ‌ترین، شناخته‌شده‌ترین و معروف‌ترین گروه‌های ستاره‌ای در آسمان شب است. در این مجموعه، ستاره‌های پرنور زیادی دیده می‌شوند که سه تای آن‌ها، که به صورت یک ردیف قرار گرفته‌اند، به نام “کمربند اوریون” معروف هستند.

خرس بزرگ (دب اکبر): این صورت فلکی از هفت ستاره پرنور تشکیل شده که در تاریکی شب به خوبی دیده می‌شوند. این گروه ستاره‌ای یک راهنمای بسیار مفید برای پیدا کردن جهت شمال، مسیریابی و حتی تشخیص جهت قبله به شمار می‌رود. خرس بزرگ مشهورترین شکل ستاره‌ای در سراسر جهان است.

خرس کوچک (دب اصغر): این صورت فلکی نیز راهنمای بسیار خوبی برای پیدا کردن قطب شمال است. دلیل اصلی شهرت آن، وجود ستاره قطبی در نزدیکی آن می‌باشد. مردم ساکن در نیم‌کره شمالی زمین می‌توانند ستاره قطبی را درست در امتداد انتهای دسته خرس کوچک ببینند.

شیر (لئو): نام این صورت فلکی به دلیل شکل آن که شبیه یک شیر است، انتخاب شده. این گروه ستاره‌ای در فصل تابستان در آسمان پدیدار می‌شود و شامل یک ستاره بسیار درخشان به نام “قلب الاسد” می‌باشد.

گاو (ثور): این صورت فلکی نیز به خاطر شکلش که یادآور یک گاو است، ثور نامیده شده. این صورت فلکی در آسمان فصل زمستان قابل مشاهده است و ستاره درخشانی به نام “دبران” در آن قرار دارد.

جمع‌بندی

آسمان شب با ستاره‌های درخشانش، همیشه انسان را مجذوب خود کرده است. در میان این ستاره‌ها، گروه‌هایی به نام صورت‌های فلکی وجود دارند که مانند نقاشی‌هایی بر پهنه آسمان هستند. این صورت‌های فلکی، گنجینه‌ای از دانش و فرهنگ انسان‌ها در طول تاریخ به شمار می‌روند و قرن‌هاست که مردم به آن‌ها نگاه کرده و در موردشان تحقیق می‌کنند.

نام این صورت‌های فلکی معمولاً از روی حیوانات، شخصیت‌های افسانه‌ای یا چیزهای شناخته شده انتخاب شده‌اند. برای نمونه، صورت فلکی شکارچی که به آن اوریون می‌گویند، از یک شکارچی قوی‌هیکل در داستان‌های یونان باستان گرفته شده که توانایی‌های خارق‌العاده داشت. در افسانه‌ها آمده که او همیشه با آرتمیس (الهه شکار و طبیعت وحش یونان) به شکار می‌رفت و سرانجام با تیر کمان همین الهه از پای درآمد.