زندگی دکتر آذر اندامی
دکتر آذر اندامی یکی از نخستین بانوان پزشک در ایران است که در دوران معاصر میزیست. او در خانوادهای فرهنگی و اهل دانش پرورش یافت و از همان سالهای جوانی، علاقهی فراوانی به آموختن دانش و کمک به دیگران داشت.
ایشان با پشتکار بسیار، راهی دشوار اما پربار را برای تحصیل در رشته پزشکی پیمودند. در زمانی که فرصتهای آموزشی برای بانوان محدودتر بود، ایشان با تلاش خستگیناپذیر خود به یکی از زنان پیشگام در این عرصه تبدیل شدند.
دکتر اندامی علاوه بر فعالیت حرفهای در پزشکی، به عنوان معلم و مشاوری دلسوز نیز شناخته میشد. او همواره بر اهمیت آموزش و بهداشت برای همه تأکید داشت و بخش زیادی از زندگی خود را صرف خدمت به جامعه، به ویژه بانوان و کودکان کرد.
روش برخورد مهربانانه و مسئولیتپذیری او در کار، الگویی برای بسیاری از شاگردان و همکارانش بود. دکتر آذر اندامی با زندگی پربار خود، نشان داد که عزم راسخ و اشتیاق به یادگیری میتواند بر بسیاری از چالشها غلبه کند و راه را برای نسلهای بعدی هموارتر سازد.
یاد و خاطرهی این بانوی بزرگوار، به عنوان نمادی از ایثار و دانشاندوزی، همواره در تاریخ پزشکی ایران زنده خواهد ماند.

دکتر آذر اندامی از چهرههای درخشان و تاثیرگذار در دنیای علم و پزشکی ایران به شمار میرود. او در شانزدهم آذر ۱۳۰۵ در رشت به دنیا آمد و در بیستوهشتم مرداد ۱۳۶۳ در تهران چشم از جهان فروبست.
در طول زندگی پربارش، خدمات ارزشمندی به سلامت مردم و پیشرفت دانش پزشکی در کشور کرد. دکتر اندامی علاوه بر مشارکت در ساخت واکسن موثر برای بیماری وبا، به عنوان استادی دلسوز و راهنمایی مهربان، به آموزش و پرورش نسل جوان و دانشجویان در عرصههای علمی و پژوهشی پرداخت.
زندگینامه دکتر آذر اندامی
آذر اندامی چهارمین فرزند خانواده و تنها دخترشان بود. تحصیلات ابتدایی را در دبستان دخترانهی رشت گذراند و با یک سال جهشِ تحصیلی، این دوره را به پایان رساند. پس از اتمام دبیرستان فروغ، به خواست پدر وارد دانشسرای مقدماتی رشت شد و در سال ۱۳۲۴ فارغالتحصیل گردید. او در سال ۱۳۲۵ در وزارت فرهنگ استخدام شد و به عنوان معلم مشغول به کار گردید. در حین تدریس، در سال ۱۳۲۹ با شرکت در آزمون متفرقه، موفق به اخذ دیپلم طبیعی شد.
دوران تحصیلات دانشگاهی دکتر آذر اندامی با ورود به دانشگاه تهران آغاز شد. وی در سال ۱۳۳۷ مدرک دکترای پزشکی خود را گرفت. سپس دورهی تخصصی زنان و زایمان را گذراند و پس از اتمام آن، به وزارت بهداری منتقل شد و در انستیتو پاستور ایران مشغول به کار گردید.
او یک پروژه تحقیقاتی در زمینهی باکتریشناسی عفونتهای بیمارستانی انجام داد و نتایج پژوهشهای خود را در نشریات معتبر بینالمللی منتشر کرد. پس از پایان تحصیلات پزشکی در ایران، با استفاده از بورس تحصیلی انستیتو پاستور، راهی فرانسه شد و در دانشگاه پاریس به ادامهی تحصیل پرداخت. او در سال ۱۳۴۶ مدرک باکتریشناسی گرفت و در سال ۱۳۵۳ نیز دانشنامه تخصصی علوم آزمایشگاهی بالینی را دریافت کرد.
دکتر اندامی در سال ۱۳۵۷ بازنشسته شد. او چندین بار به کشورهای بلژیک و فرانسه سفر کرد که حاصل این سفرها، انتشار مقالههایی در مجلات علمی معتبر بود.
یکی از دستاوردهای مهم دکتر آذر اندامی، ساخت نوعی واکسن برای بیماری وبا بود. این واکسن نقش بسیار مؤثری در کنترل و جلوگیری از گسترش بیماری وبا در ایران داشت و موجب شد تا از طرف مسئولان و مردم ایران مورد تقدیر و تشویق قرار گیرد.
درگذشت
دکتر اندامی پس از این که بازنشسته شد، در خانه نماند و به بیمارستان باهر رفت و سمت ریاست آزمایشگاه تشخیص پزشکی را بر عهده گرفت. مدتی بعد نیز در مطب همسرش، منصور خلعتبری، به درمان بیماران در زمینههای زنان و زایمان مشغول شد. در طول این سالها، او به تومور مغزی مبتلا شد و سرانجام در ۲۸ مرداد ۱۳۶۳، در اثر آمبولی ریه ـ که یکی از عوارض بیماری او بود ـ چشم از جهان فروبست.
او به خاطر خدمات علمی و انساندوستانهای که به مردم و کشور ایران ارائه کرد، همواره در تاریخ ایران مورد احترام و ستایش قرار میگیرد. علاوه بر این، نام او به عنوان یکی از شایستهترین چهرهها، بر روی یکی از دهانههای برخوردی سیاره ناهید ثبت شده است.
همچنین به پاس خدمات ارزشمند دکتر آذر اندامی، در محله دیلمان گلسار رشت، بلواری به نام او نامگذاری شده و تندیسی از وی در سال ۱۳۹۸ در ابتدای این بلوار نصب گردیده است.
واکسن وبا در ایران چه تاریخی کشف شد؟
بین سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۵، بیماریی شبیه به وبا به نام «التور» در ایران و چندین کشور دیگر شایع شد. بیماری التور یک عفونت حاد رودهای است که عامل اصلی آن باکتری وبا است. این میکروب معمولاً از طریق مدفوع افراد آلوده در محیط پخش میشود و منابع آب و غذا را آلوده میکند.
در آن زمان، بهترین راه برای جلوگیری از این بیماری، تزریق واکسن قبل از آلوده شدن بود. در ایران، تنها جایی که میتوانست این واکسن را تولید کند، انستیتو پاستور بود. تمام امکانات این مؤسسه در اختیار آزمایشگاه میکروبشناسی قرار گرفت. تیمی به سرپرستی دکتر آذر اندامی مشغول کار شد و در نهایت موفق شدند واکسن وبای التور را بسازند. این موفقیت بزرگ، کمک کرد تا از یک فاجعهٔ انسانی در کشور جلوگیری شود.
این واکسن حتی به کشورهای همسایه نیز فرستاده شد و این دستاورد، به خاطر تلاشهای بیوقفهٔ دکتر آذر اندامی، باعث افتخار ایران شد. پس از این موفقیت، ایشان ابتدا به معاونت بخش میکروبشناسی منصب شد و سپس ریاست بخش واکسن و دیفتری را بر عهده گرفت. این ارتقاها پاداشی برای زحمات طاقتفرسای او بود و در نهایت نیز نشان علمی به وی اهدا گردید.
زندگینامه شهید محسن فخری زاده













