تحقیق در مورد سوره حدید

سوره حدید، پنجاه و هفتمین سوره قرآن کریم است که در بخش پایانی قرآن جای دارد. این سوره در مدینه بر پیامبر اسلام نازل شده و ۲۹ آیه دارد. نام “حدید” به معنای “آهن” از آیه ۲۵ این سوره گرفته شده که در آن از نعمت آهن و فواید آن برای زندگی انسان سخن گفته شده است.

محتوای اصلی این سوره، سخن از عظمت و قدرت خداوند، باور به پیامبران و روز قیامت، و تشویق مؤمنان به انفاق و بخشش در راه خداست. در بخشی از آن، به زندگی زودگذر دنیا و ارزشمندتر بودن آخرت اشاره می‌شود و از مردم خواسته می‌شود تا با انجام کارهای نیک، توشه‌ای برای زندگی جاودان خود فراهم کنند.

در مورد فضیلت خواندن این سوره، در روایات آمده است که هر کس سوره حدید را تلاوت کند، خداوند او را در زمره کسانی ثبت می‌کند که به خدا و پیامبرانش ایمان دارند. همچنین، این عمل باعث می‌شود تا در زندگی دنیوی و آخرت، در پناه رحمت الهی قرار بگیرد.

خواندن این سوره، به ویژه در روزهای جمعه، توصیه شده و می‌تواند تأثیر زیادی در افزایش ایمان و آرامش قلب داشته باشد.

سوره حدید، پنجاه و هفتمین بخش قرآن کریم است که در شهر مدینه به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وحی شده است. این سوره ۲۹ آیه دارد و مطالب آن درباره باورهای دینی، مسائل اجتماعی و شیوه حکمرانی است.

از نظر ترتیب نزول، سوره حدید نود و چهارمین سوره‌ای است که بر پیامبر رحمت نازل شده و زمان نزول آن نیز میان صلح حدیبیه و جنگ تبوک بوده است.

علت نام‌گذاری سوره حدید

سوره حدید نام خود را از کلمه‌ای در آیه بیست و پنجم گرفته است. کلمه «حدید» در زبان عربی به معنی آهن، فلز سخت و تیز است.

محتوای سوره حدید

در تفسیر المیزان آمده است که هدف اصلی این سوره، ترغیب مردم به بخشش در راه خدا است و از انفاق به عنوان نشانه‌ای از ایمان به خدا و پیامبر یاد شده است.

تفسیر نمونه محتوای این سوره را به هفت بخش تقسیم می‌کند:
۱- بیان یگانگی خدا و ویژگی‌های او، که در آیات ابتدایی سوره حدود بیست صفت الهی ذکر شده است.
۲- اشاره به عظمت و بزرگی قرآن کریم
۳- توصیف جایگاه بلند مؤمنان در بهشت و جایگاه تاریک و پر رنج منافقان در قیامت
۴- دعوت به ایمان آوردن به پروردگار و یادآوری سرنوشت اقوام ناباور گذشته
۵- تشویق به بخشش، به‌ویژه انفاق برای جهاد در راه خدا و بیان بی‌ارزشی ثروت دنیوی
۶- صحبت از عدالت در جامعه و
۷- نکوهش دوری از اجتماع و انزوا (رهبانیت).

محتوای دقیق‌تر سوره به این صورت است:
آیات ۱ تا ۳: بیان ویژگی‌های پروردگار
آیات ۴ تا ۶: نشانه‌های حاکمیت خدا بر جهان
آیات ۷ تا ۹: دعوت به انفاق که نشان ایمان به خدا و رسول اوست و باعث دریافت رحمت الهی می‌شود
آیه ۱۰: تشویق به به دست آوردن درجات معنوی در دنیا
آیات ۱۱ تا ۱۵: دریافت پاداش کامل اعمال دنیا در آخرت
آیه ۱۶: دعوت به فروتنی در برابر پروردگار جهانیان
آیه ۱۷: بیان قدرت خدا در زنده کردن پس از مرگ
آیات ۱۸ و ۱۹: بیان پاداش دوچندان برای انفاق‌کنندگان و هشدار به کافران که جایگاهشان دوزخ است
آیه ۲۰: توصیف ویژگی‌های زندگی دنیوی
آیه ۲۱: دعوت به ایمان آوردن به خدا و رسول و توصیف نعمت‌های بهشتی
آیه ۲۲: بیان علم و قدرت خدا درباره رویدادهای زندگی دنیا
آیات ۲۳ و ۲۴: راهنمایی انسان به وابسته نبودن به دنیا و پرهیز از غم خوردن برای امور دنیایی، و نکوهش خودستایی و خست
آیه ۲۵: دعوت به اجرای عدالت اجتماعی و بیان هدف از فرستادن پیامبران الهی
آیات ۲۶ و ۲۷: بیان فرستاده شدن پیامبران و رفتار مردم با آنان، و نکوهش رهبانیت
آیات ۲۸ و ۲۹: دعوت به پرهیزگاری و دریافت بخشش و رحمت الهی

نکات مهم

۱- در آیه چهارم سوره حدید، خداوند چگونگی آفرینش جهان را بیان می‌کند:
هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیّامٍ…
او کسی است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز [یعنی شش مرحله زمانی] خلق کرد.
منظور از «روز» در این آیه، یک دوره زمانی است که طول دقیق آن مشخص نیست.

۲- آیه یازدهم سوره مبارکه، مردم را به دادن قرض‌الحسنه تشویق می‌کند:
مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ
چه کسی است که به خدا وام نیکو دهد [و از دارایی خود در راه خدا انفاق کند] تا خداوند آن را برایش چند برابر کند و پاداشی ارزشمند به او بدهد؟
در این آیه، کمک مالی به دیگران به عنوان «قرض دادن به خدا» معرفی شده و وعده پاداش فراوان و ارزشمند به آن داده شده است.

۳- آیه بیستم سوره مبارکه، مراحل مختلف زندگی انسان را توصیف می‌کند:
اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِینَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَتَکَاثُرٌ فِی الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ… وَمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ
بدانید که زندگی دنیا فقط بازی، سرگرمی، ظاهرسازی، فخرفروشی و رقابت برای مال و فرزند بیشتر است… و در حقیقت، زندگی دنیا چیزی جز کالای فریبنده نیست.
این آیه، دوره‌های زندگی انسان از کودکی تا پیری را در قالب پنج مرحله نشان می‌دهد و هشدار می‌دهد که همه اینها فریبنده است [و انسان باید هوشیار باشد تا سرانجام کارش به عذاب دردناک یا بخشایش و رحمت خداوند بینجامد].

آثار و فضیلت قرائت سوره حدید

در روایات اسلامی، برای کسی که سوره حدید را می‌خواند یا همراه خود دارد، پاداش‌های زیادی بیان شده است. اما نکته مهم این است که خواندن این سوره باید همراه با اندیشیدن در معانی آن و عمل کردن به دستورات خدا باشد تا این پاداش‌ها شامل حال خواننده شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «هر کس سوره حدید را قرائت کند از کسانی است که به خدا و رسولش ایمان آورده است». (مجمع البیان، ج 9، ص 381)
همچنین آن حضرت می‌فرمایند: «اگر می‌خواهی خداوند را به اسم اعظمش بخوانی، ده آیه اول سوره حدید و آیات آخر سوره حشر را بخوان». (کنزالعمال، ج 5، ص 394)
در سخنی دیگر از پیامبر نقل شده که فرمودند: «هر کس سوره حدید را بخواند، خداوند بر خود لازم می‌داند که او را از عذاب در امان بدارد و در بهشت به او پاداش دهد. همچنین اگر کسی همیشه این سوره را بخواند و زندانی باشد، خداوند راه آزادی او را آسان می‌کند». (تفسیر البرهان، ج 5، ص 277)
همچنین گفته شده: «اگر کسی سوره حدید را بنویسد و با خود نگه دارد، در جنگ هیچ تیر یا چیز فلزی به او آسیب نمی‌رساند و شجاعت پیدا می‌کند. اگر این سوره بر روی جایی از بدن که فلزی در آن فرو رفته خوانده شود، آن فلز فوراً و بدون درد خارج می‌شود». (تفسیر البرهان، ج 5، ص 277)
امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «کسی که مُسَبِّحات را پیش از خواب بخواند از دنیا نمی‌رود تا حضرت مهدی(ع) را درک کند و اگر از دنیا برود در همسایگی رسول خدا خواهد بود». (مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ ش، ج ۵، ص ۹۲)
سوره‌های مسبّحات پنج سوره هستند: حدید، حشر، صف، جمعه و تغابن. این سوره‌ها با کلماتی که معنای “پاکی و بزرگی خدا” را می‌دهند شروع می‌شوند.