هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
بیایید با هم درباره پدیده سونامی و دلیل اصلی رخ دادن آن بیشتر یاد بگیریم!
سونامی یک موج بسیار بزرگ و قدرتمند در دریا است که معمولاً پس از وقوع زمینلرزه در کف اقیانوس به وجود میآید. وقتی کف دریا ناگهان میلرزد و جابهجا میشود، حجم عظیمی از آب را به حرکت درمیآورد. این حرکت آب، باعث ایجاد موجهایی میشود که با سرعت بسیار بالا به سوی ساحل حرکت میکنند.
هرچقدر این موجها به آبهای کمعمق نزدیک ساحل میرسند، ارتفاع آنها بیشتر شده و به دیواری عظیم از آب تبدیل میشوند که میتواند با نیرویی ویرانگر به خشکی برخورد کند.
بنابراین، اصلیترین دلیل ایجاد سونامی، لرزش ناگهانی کف دریا بر اثر زمینلرزه است. البته گاهی فروریختن یک کوه یا فوران آتشفشان بزرگ در زیر دریا نیز میتواند محرک ایجاد سونامی باشد.
بیشتر موجهای دریا به خاطر وزش باد یا جذر و مد به وجود میآیند، اما سونامی داستان دیگری دارد. معمولاً وقوع زمینلرزه باعث ایجاد سونامی میشود، ولی حرکت ناگهانی زمین در زیر آب، فوران کوههای آتشفشانی و حتی برخورد شهابسنگها نیز میتوانند دلیل شکلگیری آن باشند.
“سونامی” در اصل یک واژه ژاپنی است که به “موج بندر” ترجمه میشود. با این حال، این نام به طور کامل ماهیت واقعی آن را نشان نمیدهد، زیرا سونامی فقط به بندرها محدود نمیشود.
سونامیها در واقع نوعی موج هستند، اما برخلاف امواج معمولی که باد به وجود میآورد، فاصله بین قلههای آنها (طول موج) بسیار بزرگتر است. یکی از ویژگیهای اصلی هر موج، طول موج آن است. امواج باد طول موج کوتاهی دارند و میتوان به راحتی آنها را در ساحل مشاهده کرد. این امواج هر چند ثانیه یک بار و با فاصلهای چند متری از هم به ساحل برخورد میکنند. اما یک سونامی طول موج بسیار عظیمی دارد که گاهی حتی از صد کیلومتر هم بیشتر است و همین ویژگی، آن را بسیار خطرناک میکند. سونامی تنها یک موج تنها نیست، بلکه معمولاً به صورت گروهی از امواج پشت سر هم، مانند یک قطار، به ساحل حمله میکند.
همانطور که قبلاً گفتیم، سونامی میتواند به دلایل مختلفی به وجود بیاید. اصلیترین دلیل ایجاد سونامی، زمینلرزه است. گاهی اوقات، البته کمتر پیش میآید، که ریزش کوه در دریا، فوران آتشفشان یا حتی برخورد شهابسنگ نیز میتواند این پدیده را ایجاد کند. در هر صورت، اصل ماجرا یکی است: حجم عظیمی از آب به حرکت درمیآید و وقتی این موجها به ساحل نزدیک میشوند، ارتفاع آنها بیشتر و بیشتر میشود. با این حال، چگونگی به حرکت درآمدن آب در هر کدام از این موارد با دیگری فرق دارد.
بیشتر سونامیها در اثر زمینلرزه به وجود میآیند. وقتی زلزله رخ میدهد، کف دریا به شکل ناگهانی بالا یا پایین میرود و این حرکت، حجم عظیمی از آب را جابهجا میکند. آب جابهجا شده به صورت امواجی در همه جهتها حرکت میکند و این آغاز یک سونامی است.
همین که این امواج به طرف ساحل پیش میروند، تغییرات قابل توجهی پیدا میکنند. با کمشدن عمق آب، ارتفاع موج به تدریج بیشتر میشود و گاهی بسیار بلند میگردد. همین ویژگی، سونامی را بسیار خطرناک میکند: چون این امواج، حجم عظیمی از آب را با خود حمل میکنند. وقتی به ساحل نزدیک میشوند، عرض و طول موج کاهش یافته و ارتفاع آن به شکل چشمگیری افزایش مییابد.
علاوه بر این، کمعمق بودن آب سرعت موج را کم میکند و باعث میشود امواج به هم نزدیکتر شوند. جالب است بدانید در آبهای عمیق، یک سونامی میتواند حتی از یک هواپیما هم سریعتر حرکت کند و در مدت زمان کوتاهی کل اقیانوس را طی کند.
سونامی پس از رسیدن به ساحل متوقف نمیشود. اگرچه بخشی از انرژی خود را از دست میدهد، اما بخشی دیگر باقی میماند و باعث میشود موج به حرکت خود در خشکی ادامه دهد. به همین دلیل، حتی خانههایی که از ساحل فاصله دارند نیز در برابر آسیب سونامی در امان نیستند.
در اعماق اقیانوس، وقتی صفحههای سنگی زمین در اثر زلزله جابهجا میشوند، میتوانند امواج عظیم و ویرانگر سونامی را به وجود آورند. در واقع، ریشه اصلی این پدیده معمولاً همان زمینلرزه است. با این حال، باید توجه داشت که زلزله معمولاً مناطقی را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهد که خاک و سنگ آنها مقاومت کمتری داشته و سستتر هستند.
آتشفشانها به دو روش میتوانند موجهای غولآسای سونامی را به وجود بیاورند. گاهی اوقات بخشی از آتشفشان فرو میریزد و این ریزش، آب دریا را به حرکت درمیآورد. گاهی هم فوران آنها آنقدر شدید و پرانرژی است که مواد داغ را با قدرت بسیار به بیرون پرتاب میکند و همین نیرو باعث جابجایی آب و تشکیل سونامی میشود. حتی آتشفشانهایی که خود روی خشکی قرار گرفتهاند، اگر کنار دریا باشند، میتوانند چنین موجهای خطرناکی ایجاد کنند.
وقتی یک ریگ کوچک را در آب میاندازید، حتماً دیدهاید که موجهای کوچکی درست میکند. برخورد شهابسنگ با زمین هم اثر مشابهی دارد، با این تفاوت که موجهایی بسیار بزرگ و قدرتمند ایجاد میکند. این گونه سونامیها کمشمارند، اما یک نمونه واقعی در سال ۱۹۵۸ در خلیج لیتویای آلاسکا رخ داد، که در اثر فروریختن یک توده سنگی بزرگ، موج عظیمی به وجود آمد.
سونامیها همیشه هنگام رسیدن به ساحل، به شکل امواج غولآسا دیده نمیشوند. در واقع، آنها بیشتر شبیه جزر و مدی هستند که با سرعت و قدرت بسیار زیاد حرکت میکند. اما چرا سونامی اینقدر خطرناک محسوب میشود؟
این پدیده میتواند طول بسیار زیادی (حتی تا ۱۰۰ کیلومتر) و ارتفاع قابل توجهی داشته باشد؛ برای نمونه، سونامی ژاپن در سال ۲۰۱۱ بیش از ۱۰ متر ارتفاع داشت. علاوه بر این، سونامیها با سرعت بالا و تقریباً بدون کاهش انرژی حرکت میکنند. یک زمینلرزه در دل اقیانوس میتواند چندین سونامی مخرب را به فاصلهای صدها یا هزاران کیلومتر بفرستد.
در سال ۲۰۰۴، زلزلهای به بزرگی ۹٫۱ تا ۹٫۳ ریشتر در نزدیکی سواحل غربی سوماترای اندونزی رخ داد که باعث ایجاد مجموعهای از سونامیهای ویرانگر شد. ارتفاع بعضی از این امواج به بیش از ۳۰ متر میرسید. این فاجعه منجر به کشته شدن بیش از ۲۳۰٬۰۰۰ نفر در ۱۴ کشور مختلف شد و به عنوان یکی از بزرگترین بلایای طبیعی تاریخ بشر ثبت شده است.
اول از همه، باید اطلاعات خود را درباره سونامی بیشتر کنیم. با بررسی تاریخچه سونامیهای گذشته و شبیهسازیهای رایانهای، میتوانیم بفهمیم این پدیده در کجاها رخ میدهد و چه ویژگیهایی دارد.
اگر نزدیک دریا زندگی میکنید و زلزله را احساس کردید، خونسردی خود را حفظ کنید و بلافاصله از ساحل دور شوید. هر زلزلهای سونامی ایجاد نمیکند، اما بعضی از آنها میتوانند بسیار خطرناک باشند.
اگر دیدید آب دریا به سرعت از ساحل عقب میکشد، این یک علامت واضح برای نزدیک شدن سونامی است.
سونامی فقط یک موج بزرگ نیست؛ معمولاً چندین موج پشت سر هم میآیند. پس اگر اولین موج به ساحل برخورد کرد، منتظر موجهای بعدی باشید.
به هشدارهای رسمی درباره سونامی توجه کنید. اگرچه سونامی سریع حرکت میکند، اما معمولاً فرصتی هرچند کوتاه برای نجات وجود دارد. بنابراین اگر از وقوع زلزله در منطقه باخبر شدید، حتماً اخبار و پیشبینیها را دنبال کنید.
ساختمانها و خانههای نزدیک ساحل در برابر سونامی ایمن نیستند. بهترین کار این است که هرچه سریعتر از ساحل فاصله بگیرید.
اگر در زمان وقوع سونامی داخل قایق یا کشتی هستید، بهتر است به جای ماندن در نزدیکی ساحل، به سمت آبهای عمیقتر بروید، چون در آنجا امواج سونامی معمولاً قدرت کمتری دارند.
هرگز از کنجکاوی به ساحل نروید تا سونامی را از نزدیک ببینید. این کار بسیار خطرناک است و جان شما را به طور جدی تهدید میکند.
