حضرت یونس (ع) یکی از پیامبران بزرگ الهی بودند. ایشان برای هدایت مردم شهر نینوا فرستاده شدند. مردم این شهر به پرستش بتها روی آورده و از راه درست منحرف شده بودند.
پیامبر خدا، یونس (ع)، سالها مردم را به سوی خدا دعوت کردند، اما بیشتر آنان به ایشان ایمان نیاوردند. پس از این نافرمانی، حضرت یونس (ع) شهر را ترک کرد. ایشان سوار بر کشتی شدند، اما در میانه دریا، طوفان شدیدی آغاز شد. ملوانان برای سبک کردن کشتی، قرعه کشیدند و قرعه به نام یونس (ع) افتاد. بنابراین ایشان را به دریا انداختند.
در این لحظه معجزه الهی رخ داد و ماهی بزرگی ایشان را بلعید. یونس (ع) در شکم ماهی، به درگاه خداوند توبه کرد و او را بسیار ستایش نمود. خداوند دعای وی را مستجاب کرد و ماهی او را به ساحل سالم رساند.
پس از این ماجرا، حضرت یونس (ع) دوباره به سوی مردم نینوا بازگشت. این بار، مردم که تغییر کرده بودند، به او ایمان آوردند و دست از کارهای نادرست خود کشیدند. خداوند نیز رحمت خود را شامل حال آنان نمود. داستان زندگی ایشان، درس ایمان، توبه و بخشش خداوند را به ما میآموزد.

«یونس» که به معنای «کبوتر» است، نام یکی از پیامبران خداست. او پس از حضرت سلیمان علیه السلام به پیامبری انتخاب شد و به دلیل آنکه درون یک ماهی قرار گرفت، به او لقبهای «ذوالنون» (نون یعنی ماهی) و «صاحب الحوت» دادهاند.
سوره دهم قرآن به نام «یونس» نامگذاری شده است. همچنین در چهار سوره دیگر یعنی نساء، انعام، یونس و صافات به نام این پیامبر اشاره شده و در دو سوره انبیاء و قلم نیز به لقب او پرداخته شده است.
پدر یونس، «متی» نام داشت و او از نوادگان حضرت ابراهیم علیه السلام بود.
دعوت به یکتاپرستی حضرت یونس علیه السلام
حدود ۸۲۵ سال قبل از میلاد، در سرزمین نینوا که امروزه در کشور عراق قرار دارد، مردم زندگی میکردند که بتپرست بودند و کارهای نادرست و فساد در میان آنها گسترده بود. خداوند مهربان، پیامبری به نام یونس را به سوی آنان فرستاد تا آنها را به پرستش خدای یگانه دعوت کند و راه درست و زندگی نیک را به آنها نشان دهد و از گمراهی و تباهی نجاتشان بخشد.
یونس علیه السلام کار خود را شروع کرد. او مانند پدری دلسوز و خیرخواه، مردم را راهنمایی میکرد، آنها را به یکتاپرستی دعوت میداد و از پرستش بتهای بیجان و بیفایده بازمیداشت؛ اما آنها سخنانش را نپذیرفتند. آنها دلیلهایی میآوردند که معقول نبود و میگفتند: «پدران ما هم همین بتها را میپرستیدند و ما هم از راه آنها پیروی میکنیم و به آیین جدید تو نیازی نداریم».
یونس علیه السلام ناامید نشد و به هدایت و آموزش مردم ادامه داد، اما آنها باز هم قبول نکردند و به پیامبر خود بیاعتنایی کردند و او را از میان خود راندند.
عذاب قوم یونس
بعد از سی و سه سال تلاش برای هدایت مردم شهر نینوا، تنها دو نفر به نامهای «روبیل» و «تنوخا» حرفهایش را قبول کردند و به خدای یکتا ایمان آوردند. او که دیگر از هدایت قومش ناامید شده بود، نزد خداوند از آزار و تمسخری که دیده بود شکایت کرد و تقاضای مجازات آنان را نمود.
خداوند درخواست او را پذیرفت و فرمود: «عذابم را روز چهارشنبه در نیمهی ماه شوال پس از طلوع آفتاب بر آنان نازل میکنم و تو باید این خبر را به آنان برسانی.»
وقتی او فرمان عذاب را به مردم رساند، با واکنش تند و خشن آنان روبرو شد. سرانجام، با ناامیدی و همراه «تنوخا»، شهر را ترک کرد و قوم بتپرست را پشت سر گذاشت.
زمان عذاب نزدیک شد و مردم نشانههای آن را دیدند. پس نزد «روبیل» رفتند و از او راه نجات خواستند. روبیل به آنان دستور داد که همه مادران و کودکانشان و همچنین حیوانات و بچههایشان را به صحرا ببرند، آنها را از هم جدا کنند و با گریه و زاری از خدا بخواهند که به آنان رحم کند و عذاب را بردارد.
مردم چنین کردند و صدای ناله و التماس کوچک و بزرگ به درگاه خدا بلند شد. آنها طلب بخشش کردند و با искренیت توبه نمودند. سپس عذاب از آنان برداشته شد و وقتی مردم نینوا ناپدید شدن نشانههای عذاب را دیدند، شروع به شکرگزاری و سپاس از خداوند کردند.
پیامبر خدا در دهان ماهی

وقتی حضرت یونس فهمید که عذاب از مردم نینوا برداشته شده، به شهر بازنگشت و به سمت دریا رفت.
در ساحل، سوار یک کشتی مسافربری شد و کشتی به راه افتاد. در میانه دریا، یک ماهی بزرگ نزدیک کشتی پدیدار شد و شروع به چرخیدن دور آن کرد.
مسافران کشتی که ترسیده بودند، با خود گفتند: «حتماً گناهکاری میان ماست که باید خوراک این ماهی شود».
آنها برای پیدا کردن آن شخص، قرعه کشیدند. در سه بار قرعهکشی، هر سه بار نام حضرت یونس بیرون آمد. در پایان، او را به دریا انداختند و ماهی بزرگ او را قورت داد و رفت.
در مورد اینکه حضرت یونس چند روز در شکم ماهی ماند، دیدگاههای گوناگونی وجود دارد. اما آنچه مسلم است، این است که او در تمام آن مدت به عبادت و راز و نیاز با خدا مشغول بود.
او توبهای راستین کرد و در آن تاریکی پیوسته این دعا را زمزمه میکرد:
«لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ؛ (خداوندا!) جز تو معبودي نيست! منزهي تو! من از ستمکاران بودم!»
پذیرش توبه و نجات
در پایان، خداوند توبه حضرت یونس را قبول کرد و به ماهی دستور داد تا او را به ساحل دریا برساند و از دهانش بیرون بیندازد. یونس از شکم ماهی به خشکی رسید، اما آنقدر ضعیف و ناتوان بود که توان چندانی نداشت. سپس به فرمان خدا، گیاه کدویی در کنارش رویید که هم از سایهاش برای استراحت استفاده کرد و هم از میوهاش برای تقویت بدن. به این ترتیب، یونس سلامتی خود را دوباره به دست آورد و توانست به سوی مردمش بازگردد.
نکات آموزنده داستان حضرت یونس (ع)
پیامبران با تمام توان، مردم را به سوی یکتاپرستی فراخواندهاند.
در هر موقعیتی که باشیم، خداوند پناهگاه و تکیهگاه مطمئن ماست.
خدای رحیم، توبهٔ افراد گنهکار را میپذیرد و آنان را میبخشد.
دعای حضرت یونس علیه السلام در شکم ماهی که به ذکر یونسیه معروف است، در سختیها و رنجها به همراه پشیمانی از ارتکاب گناهان، میتواند گرهگشا و نجاتبخش باشد.
درسها و پیامهای اخلاقی از زندگی حضرت یونس (ع)
صبر و پایداری در راه رساندن پیام خدا: حضرت یونس در ابتدا نتوانست در برابر سرکشی قوم خود شکیبایی کند، اما بعدها دریافت که پیامبران باید در مسیر راهنمایی مردم استواری و پایداری داشته باشند.
توبه و بازگشت به سوی پروردگار: سرگذشت حضرت یونس از زیباترین نمونههای بازگشت و توبه است. حتی پیامبران نیز اگر دچار اشتباهی شوند، باید به پیشگاه خداوند بازگردند و طلب آمرزش کنند.
امیدواری در دشوارترین لحظات: حتی در دل ماهی و در میان تاریکیهای دریا، امید حضرت یونس به مهربانی خداوند از بین نرفت. این درس بزرگی برای همه انسانهاست که در هیچ وضعیتی نباید از لطف خدا ناامید شوند.
پذیرفتن اشتباه: حضرت یونس (ع) با گفتن «انی کنت من الظالمین» خطای خود را قبول کرد و این نشان از راستی و فروتنی او در برابر خدا داشت.
مهربانی بیپایان پروردگار: خداوند با وجود این که حضرت یونس قوم خود را ترک کرده بود، توبه او را پذیرفت و مردمش را نیز بخشید. این نشانهای از رحمت و بخشش بیکران خداوند است.
نتیجهگیری
زندگی حضرت یونس (ع) از داستانهای مهم و پرمعنی قرآن است که با وجود سادگی، درسهای ژرف اخلاقی و تربیتی در خود دارد. او پیامبری بود که در راه فراخواندن مردم به یکتاپرستی با دشواریهای بسیاری روبرو شد، اما سرانجام با توبه و بازگشت به سوی خدا، نجات یافت و مردمش را نیز به راه راست هدایت کرد. امروز نیز ما میتوانیم با پیروی از این پیامبر بزرگ، در مشکلات زندگی بر خدا توکل کنیم، از اشتباهاتمان بازگردیم و همواره به بخشش و مهربانی خداوند امید داشته باشیم.
در مورد سوره یونس بیشتر بدانید













