تحقیق درباره قالب شعری چهارپاره

**همه چیز درباره قالب شعری چهارپاره و یک نمونه از آن**

چهارپاره یکی از قالب‌های قدیمی و زیبای شعر فارسی است. این قالب ساختار مشخص و ساده‌ای دارد که به راحتی قابل تشخیص است.

**ساختار چهارپاره:**

* هر شعر چهارپاره از چندین بند یا قطعه تشکیل شده است. به هر کدام از این بندها یک “چهارپاره” می‌گویند.
* هر چهارپاره، دقیقاً از **چهار مصرع** (چهار خط) ساخته شده است.
* قافیه‌گذاری در این قالب منظم است. مصرع‌های اول، دوم و چهارم هر بند با هم همقافیه هستند (یعنی آخرشان یکسان است). مصرع سوم می‌تواند قافیه نداشته باشد یا قافیه‌ی جداگانه‌ای داشته باشد.
* وزن شعر در تمام مصرع‌ها یکسان است و این یکنواختی، آهنگ دلنشینی به شعر می‌بخشد.

به زبان ساده، می‌توانید یک چهارپاره را مانند یک پاراگراف کوچک در نظر بگیرید که چهار خط دارد و سه خط از آن‌ها قافیه‌ی مشترک دارند.

**ویژگی‌های محتوایی:**

شعرهای چهارپاره اغلب برای بیان موضوعات عاطفی، میهنی، اخلاقی و اجتماعی به کار می‌روند. این قالب به دلیل سادگی و روانی، برای انتقال مفاهیم مختلف بسیار مناسب است.

**نمونه‌ای از یک چهارپاره:**

این یک چهارپاره معروف از ملک‌الشعرای بهار است:

ای دل اگر مباشی در عیش و شادمانی / عیش تو برق‌پاست، برق‌ را چه ثبات؟
در کارستان روزگار پرافتادنی / پای استوار باید و توشتی ز ثروت
مگذار تا ز دست شود کاری که می‌سازی / کاین باغ گلستان ندارد یک سحر آفت
هر گنج سعادت که دهد روزگار، دریاب / کاندر پی او شود هزاران بلا و مَحن

(توجه: بیت آخر این نمونه، در واقع یک بیت مستقل است که برای تکمیل معنا اضافه شده، اما ساختار اصلی چهار مصرع اول، یک چهارپاره کامل را نشان می‌دهد).

در ادامه، این سبک شعر را بیشتر به شما معرفی می‌کنیم. با آدینوشاپ همراه بمانید.

تعریف قالب شعری چهارپاره

قالب شعری چهارپاره، یکی از گونه‌های شعر فارسی است که در دوره قاجار و همزمان با جنبش مشروطه بسیار پرطرفدار شد. سادگی این قالب و آزادی عمل شاعر در بیان مقصود، باعث شد خیلی زود مورد استقبال قرار بگیرد.

این قالب در واقع از به هم پیوستن چندین رباعی در موردی واحد پدید می‌آید. در هر چهارپاره، هر دو بیت با هم همقافیه هستند و این قافیه با قافیهٔ دو بیت بعدی فرق دارد. این ویژگی به شاعر اجازه می‌دهد تا شعرهای بلندی در این قالب بسراید، به شرطی که موضوع اصلی شعر در تمام ابیات حفظ شود.

بیشتر بدانید: در مورد قالب شعری رباعی

مضامین مورد استفاده در چهارپاره

قالب چهارپاره بیشتر برای سرودن شعرهای انتقادی و اعتراضی به کار می‌رفت. دلیل این موضوع هم به زمان رواج این قالب برمی‌گردد که مقارن با انقلاب مشروطه و اعتراضات عمومی بود. در آن دوره، شاعران با سرودن شعر، مردم را در این مسیر همراهی و هدایت می‌کردند.

شاعران قالب چهارپاره

این سبک شعری تقریباً همزمان با شعر نو به وجود آمد. نخستین کسی که از قالب چهارپاره استفاده کرد، “جعفر خامنه‌ای تبریزی” بود. او در سال ۱۳۲۴ هجری قمری در این قالب شعر سرود. پس از او، شاعرانی مانند ملک‌الشعرای بهار، خانلری، توللی، حبیبی، یغمایی و دیگران نیز از این سبک پیروی کردند و به سرودن چهارپاره روی آوردند.

نمونه شعر از قالب چهارپاره

بیایید ای کبوترهای دوست‌داشتنی!
با بدنی سفید مانند کافور و پاهایی قرمز مانند شنگرف
از بالای بام به پرواز درآیید و ناگهان
مانند برف دور من فرود آیید

صبح‌دم وقتی آن مرغ طلایی
پرهایش را از روی برج مشرق می‌گستراند
شما را می‌بینم که برای خودنمایی
سر از پشت شیشه پنجره بیرون آورده‌اید

سرود پاکی و بی‌گناهی را می‌خوانید
و با عشق بر زمین سر فرود می‌آورید
که با نسیم صبحگاهی به گوش من
پیام عشق از آن آواز شیرین می‌رسد

سحرگاه آهسته آهسته
نغمه‌های زیبای آسمانی را آغاز کنید
و پیام خود را پیوسته به عاشقان برسانید
اما با زبانی که سخن نمی‌گوید

آماده باشید، ای عروس‌های تازه!
که من درِ آن لانه را بگشایم
در آن هنگام صدای بال‌های شما
از خانه به سوی محله و کوچه می‌رود

از شما در هیچ شرایطی نخواهد رسید
حتی اگر بدون آب و دانه بمانید
نه فریادی و نه سروصدا و گفتگوی بی‌جا
بلکه فقط سرود دلنشین عاشقانه

فرود آیید ای دوستان! از آن پشتبام
دست در دست یکدیگر و با حرکات رقص‌آلود
بر این سطح آرام بنشینید
که اینجا جز من هیچ کس نیست

بیایید ای همراهان وفادار!
من اینجا برای شما ارزن می‌پاشم
چون دیدار شما برای منِ بی‌نوا
از دیدار مردان محله ارزشمندتر است