تحقیق در مورد کاخ عالی قاپو

کاخ عالی‌قاپو یکی از بناهای تاریخی و بسیار زیبای شهر اصفهان است که در میدان نقش جهان قرار دارد. این کاخ در دوره صفویه و به دستور شاه عباس اول ساخته شد. نام «عالی‌قاپو» به معنای «درگاه بلند» است و این بنا را می‌توان نمادی از قدرت و عظمت حکومت صفوی دانست.

این کاخ در چندین طبقه بنا شده و هر طبقه تزئینات خاص خود را دارد. از ویژگی‌های جالب عالی‌قاپو، اتاق‌های متعدد، تالارهای بزرگ و نقاشی‌های دیواری زیباست که چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. یکی از معروف‌ترین بخش‌های کاخ، ایوان بزرگ آن است که رو به میدان نقش جهان باز می‌شود و از آنجا می‌توان تمام میدان را تماشا کرد.

در گذشته، از این کاخ برای پذیرایی از مهمانان ویژه و برگزاری مراسم مختلف استفاده می‌شد. گفته می‌شود که شاه عباس و درباریان در این مکان به امور کشور می‌پرداختند و از مهمانان خارجی پذیرایی می‌کردند.

عالی‌قاپو نه تنها یک کاخ سلطنتی، بلکه نشان‌دهنده هنر و معماری اصیل ایرانی در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری ایران، بازدیدکنندگان زیادی را از سراسر جهان به سوی خود جذب می‌کند.

هر مسافری که به اصفهان سفر می‌کند، بی‌شک فرصت دیدن جاذبه‌ها و ساختمان‌های تاریخی ارزشمند آن را پیدا می‌کند. آثار تاریخی، بناهای قدیمی، سازه‌های هنری و معماری خارق‌العاده این شهر، روح هر بیننده‌ای را از نظر هنری سیراب می‌کند. یکی از مشهورترین، با عظمت‌ترین و خارق‌العاده‌ترین بناهای تاریخی اصفهان، کاخ “عالی قاپو” است.

این قصر منحصربه‌فرد که در دوره صفویان ساخته شده، در سمت غربی میدان نقش جهان و دقیقاً روبروی مسجد شیخ لطف‌الله قرار دارد. در این نوشته، به طور کامل به بررسی معماری و گذشته این بنای زیبا می‌پردازیم.

تاریخچه ی ساخت عمارت عالی قاپو

بعد از اینکه شاه عباس کبیر تصمیم گرفت پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل کند، دستور داد یک کاخ حکومتی بسیار زیبا بسازند تا میهمانان مهم، مانند سفیران و پادشاهان دیگر کشورها، با دیدن آن تحت تأثیر قرار بگیرند. به این ترتیب، کار ساخت کاخ عالی‌قاپو آغاز شد. این بنا در قرن دهم هجری خورشیدی بنا گردید. قسمت اول کاخ در زمان خود شاه عباس مورد استفاده قرار گرفت، اما تکمیل تمام بخش‌های آن در پنج مرحله انجام شد و در مجموع حدود هفتاد سال طول کشید.

اگرچه نام معماران اصلی این بنا به طور قطعی ثبت نشده، اما بر اساس شواهد و اسناد تاریخی، دو معمار بسیار مشهور آن دوران، یعنی استاد علی‌اکبر اصفهانی و استاد محمدرضا اصفهانی، در طراحی و ساخت این عمارت نقش مهمی داشته‌اند. این دو استاد برجسته، مسجد شاه عباسی (مسجد امام) اصفهان را نیز طراحی کرده‌اند.

معنی عالی قاپو

نام این ساختمان را “عالی قاپو” گذاشته‌اند. در زبان ترکی، “عالی” به معنی “بسیار باشکوه” و “قاپو” به معنی “درِ ورودی” است. بنابراین، معنای کامل نام این بنا، “درِ ورودی بلند و با عظمت” می‌باشد.

معماری داخلی ساختمان عالی قاپو

عمارت عالی قاپو ۴۸ متر بلندا دارد و شش طبقه در آن جای گرفته‌است. این طبقات با یک راه‌پله‌ی پیچ‌دار به هم وصل می‌شوند و در مجموع نزدیک به ۹۴ پله از پایین تا بالای ساختمان وجود دارد. در بخش ورودی بنا، یک سردر با طاق‌های کوچک دیده می‌شود و در بالای آن، ایوانی قرار دارد که حوضی مسی در آن جای داده شده‌است. لبه‌های این حوض از سنگ مرمر ساخته شده و با وجود آسیب‌هایی که به بنا وارد آمده، به نظر می‌رسد این ایوان روزگاری آینه‌کاری بوده است.

در مدخل اصلی عمارت، کتیبه‌ای دیده می‌شود که روی آن حدیث «انا مدینه العلم و علی بابها» نوشته شده است. این کتیبه نشان‌دهنده‌ی ارادت پادشاهان صفوی به مذهب تشیع است.

طبقه‌ی اول عمارت، تالاری بزرگ به مساحت ۶۴ متر و بلندای ۱۱ متر است. معماری این تالار به گونه‌ای است که صداها در آن شفاف‌تر و بلندتر شنیده می‌شود و در واقع این بخش ویژگی آکوستیک دارد. طبقه‌ی سوم ساختمان نیز بسیار دیدنی و بی‌نظیر است. این طبقه در دوره‌ی شاه عباس دوم ساخته شد و تالاری دارد با ۱۸ ستون که هر کدام ده متر ارتفاع دارند. ستون‌ها به طور کامل آینه‌کاری شده و سقف تالار نیز با نقاشی‌های زیبا و هنرمندانه تزیین شده است.

طبقه‌ی ششم یا آخرین طبقه نیز بسیار خاص است. این بخش برای تماشای مسابقات چوگان و برگزاری مراسم گوناگون ساخته شده و چشم‌اندازی کامل از میدان نقش جهان را در اختیار بیننده می‌گذارد. تالار اصلی این طبقه ۴۸ متر مساحت دارد. همچنین یک تالار فرعی به وسعت ۶۳ متر مربع در این طبقه وجود دارد که به خاطر تزئینات مقرنس‌کاری خاصش، ویژگی آکوستیک دارد و کوچک‌ترین صدا در سراسر تالار شنیده می‌شود.

روی دیوارهای عمارت نقاشی‌های زیبا و گچ‌بری‌هایی به شکل صراحی و جام دیده می‌شود. همچنین کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ، مینیاتورهای ظریف و خط‌های اسلیمی از دیگر تزئینات داخلی کاخ هستند که هر بیننده‌ای را مسحور زیبایی خود می‌کنند و توصیف کامل آن دشوار است.

نکته‌ی جالب دیگر درباره‌ی عالی‌قاپو این است که از بیرون، ساختمان به صورت یک‌شکل به نظر نمی‌رسد. اگر از روبرو و سمت میدان نقش جهان به آن نگاه کنید، دو طبقه دیده می‌شود؛ از پشت‌بنا پنج طبقه و از طرفین نیز سه طبقه نمایان است.

کلمه پایانی

عالی قاپو یکی از آثار باشکوه و ارزشمند از دوران صفویان است. در گذشته از این بنا برای مراسم و تشریفات رسمی استفاده می‌شد، اما امروزه به جاذبه‌ای مهم برای جلب گردشگران از داخل و خارج کشور تبدیل شده است. این بنای تاریخی، زیبایی و عظمت خیره‌کننده‌ای دارد.

امیدواریم با محافظت و جلوگیری از آسیب‌دیدگی این بنا و دیگر آثار تاریخی مشابه، این گنجینه‌ی باارزش را همچنان حفظ کنیم و به آیندگان بسپاریم.