تحقیق در مورد سیاره مشتری و ویژگی های آن

مشتری، غول سامانه خورشیدی

سیاره مشتری یکی از اعضای مهم خانواده خورشید ماست. این سیاره بسیار بزرگ است، آنقدر بزرگ که می‌تواند همه سیارات دیگر را در خود جای دهد. به همین دلیل لقب «غول گازی» را به آن داده‌اند.

**ظاهر و ساختار:**
مشتری سطح جامد و سختی مانند زمین ندارد. اگر بتوانید روی آن بایستید، در اقیانوسی از گاز فرومی‌روید. این سیاره بیشتر از گازهای هیدروژن و هلیوم ساخته شده است. یکی از ویژگی‌های معروف مشتری، لکه سرخ بزرگ آن است. این لکه در واقع یک طوفان بسیار عظیم است که برای صدها سال است در جریان بوده و آنقدر بزرگ است که می‌تواند چندین کره زمین را در خود ببلعد.

**ویژگی‌های منحصربه‌فرد:**
مشتری سریع‌تر از هر سیاره دیگری در منظومه شمسی ما می‌چرخد. یک روز کامل در مشتری فقط حدود ۱۰ ساعت طول می‌کشد. اما از آنجایی که فاصله زیادی از خورشید دارد، یک سال آن برابر با حدود ۱۲ سال زمینی است. این سیاره همچنین یک میدان مغناطیسی بسیار قوی دارد.

**حلقه و قمرها:**
برخلاف تصور برخی، مشتری حلقه‌های بسیار کمرنگی دارد که دیدن آنها سخت است. اما جذاب‌ترین بخش این سیاره، خانواده بزرگ قمرهای آن است. مشتری حداقل ۹۲ قمر دارد که به دور آن می‌چرخند. مشهورترین آنها «اروپا» است که دانشمندان معتقدند زیر سطح یخ‌زده آن اقیانوس‌هایی از آب مایع وجود دارد و شاید میزبان نوعی از زندگی باشد.

**نقش مشتری در منظومه شمسی:**
مشتری مانند یک محافظ بزرگ برای زمین عمل می‌کند. با جاذبه قوی خود، بسیاری از سنگ‌های آسمانی و دنباله‌دارها را به سمت خود می‌کشد و از برخورد آنها با سیارات داخلی مانند زمین جلوگیری می‌کند.

در مجموع، مشتری یک دنیای شگفت‌انگیز، پر از راز و رمز است که مطالعه آن به ما کمک می‌کند تا بیشتر با اسرار منظومه شمسی خود آشنا شویم.

در مورد سیاره مشتری

سیاره مشتری که با نام‌های برجیس، اورمزد، زاوش و هرمز هم شناخته می‌شود، پنجمین سیاره در منظومه شمسی است و لقب بزرگترین سیاره را دارد. در ادامه بیشتر با این سیاره آشنا خواهیم شد. با ما همراه باشید.

مشتری یک غول گازی است و جرم آن حدود یک هزارم خورشید است. با این حال، جرم آن دو و نیم برابر بیشتر از مجموع جرم همه سیارات دیگر منظومه شمسی است. از نظر جرم و حجم، مشتری دومین جسم بزرگ در منظومه شمسی به شمار می‌رود. همچنین این سیاره از نظر فاصله از خورشید، بعد از سیارات عطارد، زهره، زمین و مریخ، در جایگاه پنجم قرار دارد.

مشتری چند قمر دارد؟

سیاره مشتری در مجموع ۷۹ قمر دارد که از بین آن‌ها، ۱۶ مورد قطر بیش از ۱۰ کیلومتر دارند. چهار قمر بزرگ مشتری که به ترتیب فاصله از این سیاره قرار گرفته‌اند عبارتند از: آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو. این چهار قمر را با نام «ماه‌های گالیله‌ای» می‌شناسند، چون ستاره‌شناس معروف ایتالیایی، گالیلئو گالیله، آن‌ها را در سال ۱۶۱۰ میلادی با اولین تلسکوپ کشف کرد.

در ۶ دسامبر ۱۹۹۵، فضاپیمای گالیله متعلق به ناسا به مشتری رسید و نخستین دور از ۳۵ چرخش برنامه‌ریزی شده خود به دور این سیاره را آغاز کرد. این فضاپیما در طول بیش از هفت سال فعالیت، حدود ۱۴۰۰۰ تصویر از مشتری، قمرها و حلقه‌های آن ثبت کرد.

در ۲۱ سپتامبر ۲۰۰۳، فضاپیمای گالیله با یک فرود کنترل‌شده، مأموریت خود را با ورود به جو مشتری به پایان رساند. این فضاپیما علاوه بر دوربین‌های پیشرفته، یک حسگر بسیار دقیق برای شناسایی ذرات غبار داشت که توانست برخورد هزاران ذره غبار را در مسیر حرکت به سوی حلقه‌های مشتری در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۳ ثبت کند. یکی از اکتشافات جالب این فضاپیما، کشف قمری به نام «تبه» بود.

آیو دارای تعداد زیادی آتشفشان فعال است. فوران‌های آن حاوی گازهای گوگردی است و رنگ زرد-نارنجی سطح آیو احتمالاً به دلیل انباشت مقدار زیادی گوگرد جامد در سطح آن است.

اروپا، که کوچکترین قمر در میان ماه‌های گالیله‌ای است، قطری برابر با ۳۱۳۰ کیلومتر دارد و سطح آن را لایه‌ای صاف و ترک‌خورده از یخ پوشانده است.

بزرگترین قمر گالیله‌ای، گانیمد، با قطر ۵۲۶۸ کیلومتر، حتی از سیاره عطارد نیز بزرگتر است. کالیستو نیز با قطر ۴۸۰۶ کیلومتر، کمی کوچکتر از عطارد است. به نظر می‌رسد هر دو قمر گانیمد و کالیستو ترکیبی از یخ و مقدار کمی مواد سنگی باشند و سطح هر دو نیز مملو از دهانه‌های برخوردی است.

سایر قمرهای مشتری بسیار کوچکتر از ماه‌های گالیله‌ای هستند. آمالتئا و هیمالیا دو قمر بزرگ بعدی این سیاره محسوب می‌شوند. آمالتئا با قطر ۲۶۲ کیلومتر شکلی شبیه به سیب‌زمینی دارد و هیمالیا ۱۷۰ کیلومتر قطر دارد. بیشتر قمرهای باقی‌مانده مشتری با استفاده از تلسکوپ‌های بزرگ زمینی کشف شده‌اند. همچنین دانشمندان دو قمر متیس و آدرستا را در سال ۱۹۷۹ و با بررسی عکس‌های ارسالی فضاپیمای وویجر شناسایی کردند.

مشخصات مشتری

مشتری بعد از خورشید، ماه و سیاره ناهید، چهارمین جرم درخشان در آسمان شب است. البته گاهی سیاره مریخ هم درخشندگی بیشتری پیدا می‌کند. حتی با یک دوربین دوچشمی معمولی هم می‌توان بعضی از قمرهای مشتری را در آسمان دید.

جرم سیاره مشتری ۲٫۵ برابر مجموع تمام سیارات دیگر منظومه شمسی است. این سیاره ۳۱۸ برابر سنگین‌تر از زمین و قطر آن حدود ۱۱ برابر زمین است. آنقدر بزرگ است که می‌تواند ۱۳۰۰ کره زمین را در خود جای دهد. فاصله متوسط مشتری تا خورشید حدود ۷۷۸ میلیون و ۵۰۰ هزار کیلومتر است؛ یعنی بیش از ۵ برابر فاصله زمین تا خورشید.

ستاره‌شناسان با استفاده از تلسکوپ‌های مستقر در زمین و همچنین ماهواره‌هایی که به دور زمین می‌چرخند، مشتری را مطالعه می‌کنند. ایالات متحده تا به حال شش فضاپیمای بدون سرنشین را برای کاوش به سوی این سیاره فرستاده است.

در ژوئیه سال ۱۹۹۴، وقتی ۲۱ تکه از دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ با جو مشتری برخورد کرد، ستاره‌شناسان شاهد یک رویداد خیره‌کننده در آسمان بودند. این برخورد باعث انفجارهای عظیمی شد که اندازه بعضی از آن‌ها حتی از قطر کره زمین هم بزرگ‌تر بود.

ویژگی‌های فیزیکی مشتری

سیاره مشتری آنقدر بزرگ و سنگین است که جرم آن به تنهایی از مجموع وزن همه سیارات دیگر در منظومه شمسی، دو و نیم برابر بیشتر است. این غول گازی آنقدر عظیم است که مرکز ثقل مشترک آن با خورشید، حتی خارج از سطح خورشید و در فاصله‌ای حدود ۱٫۰۶۸ برابر شعاع خورشید (از مرکز آن) قرار گرفته است.

از نظر حجم، مشتری ۱۳۲۱ برابر کره زمین جا می‌گیرد، اما جرم آن فقط ۳۱۸٫۵ برابر زمین است. این تفاوت نشان می‌دهد که زمین بسیار فشرده‌تر و متراکم‌تر از مشتری است. شعاع مشتری تقریباً یکدهم شعاع خورشید و جرم آن تنها ۰٫۰۰۱ برابر جرم خورشید است. به همین دلیل، چگالی این دو جرم آسمانی تقریباً به یک اندازه است.

نام های مشتری

نام سیاره‌های منظومه شمسی در فارسی از افسانه‌ها و اسطوره‌های ایران باستان گرفته شده، در حالی که در زبان‌های اروپایی معمولاً از اسطوره‌های رومی و یونانی الهام گرفته‌اند. برای سیاره مشتری، چندین شکل نوشتاری مختلف وجود دارد که دلیل آن، تغییراتی است که هنگام انتقال از زبان گفتاری به نوشتاری پیش آمده است. در زبان فارسی، این نام‌ها در واقع شکل‌های تغییر یافته‌ای از نام «اهورامزدا» هستند. در میان این نام‌ها، یک شکل بیش از همه رایج شده و همچنان استفاده می‌شود که همان «هرمز» است.

فهرست زیر شامل نام‌های مختلف این سیاره است که از فرهنگ‌نامه دهخدا گردآوری شده (توجه کنید که نام‌های پایانی، غیر فارسی هستند):

نام‌های فارسی:
– هرمز (هورمز)
– زاوش
– اهورامزدا
– هرمزد
– ارمزد (اورمزد)
– برجیس
– مژدو آورسر
– مشتری

نام‌های عربی:
– هرمز (ریشه یونانی دارد)
– سعد اکبر
– منتهی الارب
– احور
– خطیب فلک
– قاضی فلک

نام‌های دیگر از زبان‌های مختلف:
– زئوس: (زوس، زاوش، زواش، زوش) – یونانی
– ژوپیتر: رومی (خدای طبیعت در اسطوره‌شناسی روم)
– برهسپت: هندی
– رووخسپی

دمای هوا در سیاره مشتری

در لایه‌های بالایی ابرهای سیاره مشتری، دما به حدود ۱۴۵- درجه سانتی‌گراد می‌رسد. بررسی‌ها نشان می‌دهد هر چه به اعماق این سیاره نزدیک‌تر شویم، دما بیشتر می‌شود. در عمقی که فشار هوا ده برابر فشار جو زمین است، دما به ۲۱ درجه بالای صبح می‌رسد.

به باور پژوهشگران، اگر در مشتری موجود زنده وجود داشته باشد، احتمالاً در همین لایه زندگی می‌کند. این موجودات در صورت وجود، در میان گازها شناور خواهند بود، چون در آن منطقه سطح جامدی برای زندگی کردن وجود ندارد. با این حال، تا امروز هیچ نشانه‌ای از حیات در مشتری پیدا نشده است.

در مرکز سیاره، دما بسیار بالاتر است. هسته مشتری حدود ۲۴ هزار درجه سانتی‌گراد گرما دارد که حتی از سطح خورشید هم داغ‌تر است. اخترشناسان معتقدند خورشید، سیارات و دیگر اعضای منظومه شمسی از انقباض ابرهای عظیمی از گاز و غبار به وجود آمده‌اند.

نیروی گرانش، این گازها و ذرات غبار را به توده‌ای فشرده و کروی تبدیل کرد. حدود ۴/۵ میلیارد سال پیش، این مواد تحت فشار قرار گرفتند و اجرام مختلف منظومه شمسی شکل گرفتند. این فشرده شدن، گرما تولید کرد و هنگام تشکیل مشتری نیز گرمای بسیار زیادی آزاد شد.

پیشنهاد: تحقیق درباره سیاره زحل
منبع: ویکی‌پدیا