تحقیق در مورد پدافند غیر عامل

پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که نیاز به سلاح و جنگ‌افزار ندارد، بلکه با استفاده از روش‌های ساده و کم‌هزینه، از جان مردم و سازه‌های مهم در برابر تهدیدها محافظت می‌کند.

هدف اصلی این اقدامات، کاستن از آسیب‌پذیری و بالا بردن پایداری در مواقع بحرانی مانند جنگ، حوادث طبیعی یا حملات دشمن است. این کار بیشتر بر پیشگیری، استتار و پراکندگی تأکید دارد.

به بیان دیگر، پدافند غیرعامل مانند یک سپر نامرئی عمل می‌کند که بدون درگیری مسلحانه، ایمنی جامعه و تأسیسات حیاتی آن را افزایش می‌دهد.

پدافند غیر عامل چیست؟

پدافند غیرعامل به مجموعه روش‌های دفاعی گفته می‌شود که برای محافظت در برابر تهدیدها، نیازی به سلاح و ابزار جنگی ندارد. با انجام این اقدامات، می‌توان از خسارت‌های مالی به تأسیسات مهم و همچنین از تلفات جانی جلوگیری کرد یا این آسیب‌ها را تا حد زیادی کم کرد.

به بیان دیگر، پدافند غیرعامل یعنی کاهش خطرپذیری در شرایط بحرانی، بدون اینکه از روش‌های نظامی استفاده شود، بلکه فقط با کمک کارهای غیرنظامی، فنی و مدیریتی انجام می‌گیرد.

در پدافند غیرعامل، همه می‌توانند نقش داشته باشند: سازمان‌ها، نهادهای مختلف، صنایع و حتی مردم عادی. در مقابل، پدافند عامل — مانند سامانه‌های پدافند هوایی یا هواپیماهای رهگیر— فقط بر عهده نیروهای مسلح است.

پدافند غیرعامل در شبکه‌های توزیع برق به مجموعه راهکارهای پیشگیرانه‌ای گفته می‌شود که با اجرای آن‌ها، اطمینان شبکه بیشتر شده و در زمان بحران، خسارت کاهش می‌یابد؛ مانند مقاوم‌سازی دکل‌ها، نصب اسپیسر و ….

معنی پدافند

دفاع به معنای محافظت از جان مردم، برقراری امنیت برای افراد، و حفظ مرزهای کشور و استقلال ملی در هر شرایطی و در برابر هرگونه حمله و تجاوز است. از نظر ریشه‌شناسی، کلمه “پدافند” از دو بخش “پد” و “آفند” تشکیل شده است. در زبان فارسی، “پد” پیشوندی است که معنای “مقابل، ضد و پیگیر” دارد و وقتی قبل از یک کلمه می‌آید، معنای آن را برعکس می‌کند. کلمه “آفند” نیز به معنی “نبرد، درگیری، جنگ و خصومت” است.

پدافند به دو دسته اصلیِ پدافند عامل و پدافند غیرعامل تقسیم می‌شود. پدافند عامل به دفاعی گفته می‌شود که در آن از سلاح، تجهیزات نظامی و روش‌های رزمی برای مقابله با دشمن و از کار انداختن ادوات جنگی او استفاده می‌شود.

به طور کلی، پدافند را می‌توان این‌گونه تعریف کرد: هر اقدامی که با استفاده از امکانات موجود برای جلوگیری از پیشروی دشمن و مقاومت در برابر آن و نیز نابودی نیروهای مهاجم انجام شود. به بیان دیگر، هر عملیاتی که در آن نوعی پایداری و مقاومت وجود داشته باشد، پدافند نامیده می‌شود و شامل دو بخش عامل و غیرعامل است.

پدافند عامل یعنی استفاده مستقیم از جنگ‌افزارها برای خنثی کردن یا کاهش تأثیر حملات هوایی، زمینی، دریایی، خرابکارانه و تروریستی دشمن بر روی اهداف مورد نظر.

انواع حملات شناخته‌شده عبارتند از:
– حمله زمینی
– حملات هوایی با هواپیما
– حملات موشکی
– سلاح‌های اتمی
– موشک‌های دقیق و نفوذی
– بمب‌های هواسوخت
– بمب‌های الکترومغناطیسی

تعریف دیگر از پدافند غیر عامل

پدافند غیرعامل به مجموعه کارهایی گفته می‌شود که بدون استفاده از سلاح و جنگ‌افزار، از کشور در برابر تهدیدها محافظت می‌کند. هدف از این اقدامات، بالا بردن توان دفاعی، کم کردن آسیب‌پذیری، ادامه دادن فعالیت‌های مهم و ضروری، افزایش پایداری ملی و بهبود مدیریت در شرایط بحرانی است.

به بیان دیگر، این اقدامات در زمان صلح انجام می‌شوند. امروزه مردم به خدمات گوناگون نیاز دارند و به دنبال زندگی در محیطی آرام و مناسب با آسایش در شهرها هستند. بنابراین، مهم‌ترین هدف پدافند غیرعامل، ایمن‌سازی و کاهش خطرپذیری زیرساخت‌های حیاتی جامعه است. این کار باید با برنامه‌ریزی و طراحی درست، در چارچوب توسعه پایدار کشور، اجرا و نهادینه شود. همچنین برای بهبود زیرساخت‌های موجود، نیاز به راهکارهای جدید و بازنگری اساسی در شیوه اجرای آنها داریم.

پدافند غیرعامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسیم می‌شود (دکا،۱۳۷۴، ص۲۴). در پدافند سخت، اقدامات فیزیکی و مهندسی مانند پیشگیری، پیش‌بینی و کاهش خطرات انجام می‌گیرد. در پدافند نرم، از روش‌ها و راهبردهایی استفاده می‌شود که شامل برنامه‌ریزی و آماده‌سازی سیستم‌ها و سازمان‌ها می‌شود.

موارد مهم در اجرای پدافند غیر عامل

پنهان شدن
ناشناس ماندن
پوشاندن و مخفی کردن
فریب دادن و گمراه کردن
جدا کردن و پراکنده ساختن
محکم کردن و مقاوم ساختن
آگاه کردن به موقع و زود هنگام

تاریخچه‏ ی پدافند غیرعامل

همیشه ایمنی و امنیت از نگرانی‌های مهم انسان بوده است. به همین دلیل، مردم همیشه به دنبال راه‌هایی برای کم کردن اثرات عوامل تهدیدکنندهٔ امنیت خود بوده‌اند. آسیب‌پذیری در واقع به میزان خسارت و صدمه‌ای گفته می‌شود که از پدیده‌ها و عوامل خطرناک بالقوه و بالفعل به وجود می‌آید. در این زمینه، بشر روش‌هایی برای آماده‌بودن و دفاع از خود جستجو کرده است.

به طور کلی می‌توان گفت موضوع پدافند غیرعامل به اندازهٔ تاریخ زندگی انسان قدمت دارد. انسان‌های نخستین برای در امان ماندن از حملهٔ حیوانات درنده و دشمنان خود و همچنین برای کاهش ترس و نگرانی، به غارها، بالای درختان و دیگر پناهگاه‌های طبیعی پناه می‌بردند. با پدید آمدن تمدن‌های اولیه در جهان که همراه با جنگ بود، انسان‌ها اصول اولیهٔ پدافند غیرعامل را به شکل زره و سپر برای محافظت فردی و برج، بارو و قلعه‌های محکم و بلند برای تأمین امنیت گروهی به صورت گسترده رواج دادند. وجود خندق در اطراف شهرها و ساخت دروازه‌های محکم برای جلوگیری از حملات ناگهانی دشمن در همهٔ نقاط جهان رواج داشت.(موحدی نیا،۱۳۸۶، ص۱)

در جریان هجرت پیامبر عظیم الشأن اسلام نیز خداوند متعال با استفاده از شگردهای اختفاء و فریب که از اصول پدافند غیرعامل است،مانع از دسترسی کفار قریش به ایشان گردید.( اسکندری ،۱۳۹۰، ص ۲۱ )

استفاده از عوارض طبیعی برای جلوگیری از دسترسی دشمن نیز یکی از اصول همواره مد نظر پدافند غیرعامل است که حضرت امیرالمؤمنین (ع) در نامه‌ی ۱۲ نهج البلاغه می‏‌فرمایند:
آن‏گاه که در میدان جنگ در مقابل دشمن قرار گرفتید می‏ باید قرارگاه شما در دامنه‏ ی کوه ‏ها ،تپه‏ ها و یا در کنار رودها باشد تا پوشش و حفاظ شما گردد و شما را از دشمن نگهبانی کند.

در صدر اسلام نیز با تکیه بر این اصول ،غزوه‏ی احد با اتکا بر ارتفاعات و گماشتن نگهبانان در نقاط نفوذ و غزوه‏ ی خندق با حفر گودال پیرامون مدینه طرح ‏ریزی شد.

درمورد جنگ نرم بیشتر بدانید