هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه1 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
کشت خشخاش در ایران دوباره مطرح شده است؛ دولت آن را راهی برای تأمین دارو میداند، اما منتقدان از خطر اعتیاد و بازار سیاه هشدار میدهند.
بحث ازسرگیری کشت خشخاش در ایران بار دیگر داغ شده است. دولت با اشاره به کمبود داروهای مخدر دارویی و توقف واردات از افغانستان، پیشنهاد «تولید داخلی با سازوکار نظارتی» را مطرح کرده است. اما هنوز هیچ چارچوب اجرایی برای این طرح تدوین نشده و کارشناسان درباره پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن هشدار میدهند.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت اعلام کرده است که پیش از انقلاب، ایران خشخاش را برای مصارف دارویی کشت میکرد، اما با تغییر شرایط پس از سال ۱۳۳۴، کشور به واردات وابسته شد. اکنون با توجه به تحریمها، کاهش تولید افغانستان بهدلیل سیاست طالبان و افت واردات مرفین خام، دولت تصمیم گرفته مسیر تولید داخلی را بررسی کند. با این حال، هنوز هیچ سازوکار اجرایی یا نظارتی مشخصی برای این طرح تصویب نشده است.
در دوره قاجار، کاهش درآمد از محصولات زراعی و تجاری باعث شد کشت خشخاش بهعنوان محصولی پرسود گسترش یابد. در سال ۱۳۳۴، دولت پهلوی برای نخستینبار کشت خشخاش را بهصورت رسمی ممنوع اعلام کرد. پس از آن، شمار معتادان بهشدت کاهش یافت، اما در سالهای اخیر با رشد نیاز دارویی، موضوع احیای کشت دوباره مطرح شده است.
یکی از نمایندگان مجلس اظهار داشته است که کشت مدیریتشده خشخاش میتواند با کاهش قیمت مواد سنتی چون تریاک، مصرفکنندگان را از مواد صنعتی خطرناک دور کند و به این ترتیب اعتیاد را کنترل نماید. با این حال، کارشناسان این استدلال را سادهانگارانه و حتی خطرناک توصیف کردهاند.
منتقدان این طرح معتقدند که در دسترس بودن مواد مخدر، ریشه اصلی شیوع اعتیاد در جامعه است. به باور آنها، هرگونه افزایش عرضه—even به شکل کنترلشده—میتواند موجب رشد بازار سیاه و افزایش نرخ مصرف شود. بررسیها نشان میدهد بیشتر افرادی که ترک اعتیاد کردهاند، به دلیل دسترسی آسان دوباره به مواد، به اعتیاد بازمیگردند.
برخی کارشناسان حوزه درمان و اعتیاد میگویند تکیه بر «نیاز دارویی» برای احیای کشت خشخاش، منطقی مشابه کارتلهای مواد مخدر دارد. آنان تأکید میکنند که به جای تمرکز بر تولید داخلی مواد مخدر، باید سیاستهای دارویی و درمانی سالمتری اتخاذ شود تا سلامت جوانان کشور در معرض خطر قرار نگیرد.
در حال حاضر کشورهایی مانند هند، ترکیه، فرانسه، اسپانیا و استرالیا بهصورت قانونی و تحت نظارت دقیق بینالمللی خشخاش میکارند. هدف اصلی آنها تولید داروهایی از قبیل مرفین و تبایین است. در اسپانیا تنها نوع خاصی از شقایق (Papaver somniferum) با مرفین پایین کشت میشود. ایران نیز تا چند سال پیش مرفین مورد نیاز خود را از کشفیات نیروی انتظامی و مواد وارداتی از افغانستان تأمین میکرد، اما با سیاستهای طالبان، این منبع تقریباً قطع شده است.
مهمترین نگرانی کارشناسان، نبود سازوکار مشخص برای کنترل کشت، برداشت و فرآوری است. آنها هشدار میدهند که در نبود نظام نظارتی شفاف، احیای این طرح میتواند به افزایش قاچاق، فساد اقتصادی و رشد اعتیاد در کشور منجر شود. بهویژه در شرایط اقتصادی کنونی، هرگونه خلأ نظارتی ممکن است زمینهساز گسترش بازار سیاه شود.
در حالی که دولت از کشت خشخاش بهعنوان راهی برای خودکفایی دارویی یاد میکند، منتقدان آن را تصمیمی پرخطر با پیامدهای اجتماعی گسترده میدانند. بدون تدوین دقیق قوانین، ضمانتهای اجرایی و نظارتهای چندلایه، اجرای چنین طرحی میتواند به بحرانی تازه در حوزه سلامت عمومی کشور منجر شود.
