هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
سوزندوزی بلوچی، یک هنر سنتی و قدیمی است که از گذشته تا امروز از پدران و مادران به فرزندانشان رسیده است. این هنر زیبا با رنگهای چشمنواز، آینههای ریز و نخهای رنگارنگ شناخته میشود. هر گروه و طایفهای از بلوچ ممکن است طرحها، جنس پارچه و حتی نوع نخهای خود را داشته باشد. بیشتر این طرحها روی پارچههای رنگی دوخته میشوند و با نقشهای هندگی تزیین میگردند که بر زیبایی آنها میافزاید. در این نوشته از آدینوشاپ، این موضوعات به همراه آموزش گامبهگام سوزندوزی بلوچی ارائه میشود.
آموزش سوزندوزی بلوچی
انواع طرحهای سوزندوزی بلوچی
نکات کلیدی در سوزندوزی بلوچی
سوزندوزی بلوچی در چند گام انجام میشود. اگر میخواهید این هنر را گام به گام یاد بگیرید، میتوانید به روش زیر پیش بروید:
**گام نخست**
در آغاز باید یک طرح داشته باشید. یک نقشه به اندازه ۳/۵ در ۳/۵ سانتیمتر برای شروع مناسب است. میتوانید این طرح را روی کاغذ شطرنجی رسم کنید.
در زمان آماده کردن وسایل، به قیچی مناسب هم توجه کنید. چون تعداد تار و پود پارچه و جنس آن، با نوع قیچی ارتباط دارد. اگر قیچی با پارچه و کاری که انجام میدهید هماهنگ نباشد، ممکن است نتیجه کار خراب شود.
کانت به تعداد سوراخهای موجود در پارچه گفته میشود. هر چقدر این سوراخها بیشتر و فشردهتر باشند، بافت پارچه ظریفتر و لطیفتر خواهد شد.
در ابتدا باید نقطه شروع دوخت را روی طرح مشخص کنید و از همان جا کار را آغاز کرده تا به پایان طرح برسید. یادتان باشد اندازههای نقشه با اندازههای واقعی روی پارچه فرق دارد و این تفاوت به نوع پارچهای که انتخاب میکنید بستگی دارد.
هر مربع رنگی روی نقشه نمایانگر یک دوخت ضربدری است که باید روی پارچه اجرا شود. حواستان باشد که از هر طرف کار، حدود ۱۰ خانه به عنوان حاشیه خالی در نظر بگیرید.
**مرحله دوم**
برای شروع، باید وسط پارچه را پیدا کنید. برای این کار پارچه را از هر دو سمت تا بزنید تا مرکز آن مشخص شود. سپس با یک علامت کوچک، نقطه مرکزی را نشانهگذاری کنید. وقتی پارچه را باز کنید، این نقطه به عنوان محل شروع دوخت خواهد بود.
**مرحله سوم**
حالا پارچه را داخل کارگاه گلدوزی قرار داده و محکم کنید تا برای دوخت آماده شود. وقتی میخواهید نخ را به سوزن بکشید، دو سر نخ را طوری تنظیم کنید که اندازههای متفاوتی داشته باشند و هیچ گرهای روی نخ نزنید.
با این روش، اگر در حین دوخت اشتباهی پیش آمد، به راحتی میتوانید آن را اصلاح کنید.
**مرحله چهارم**
از همان نقطه شروع، نخ را از پارچه بیرون بکشید و حدود دو تا سه سانت از آن را آزاد بگذارید. این قسمت آزاد را در دوخت بعدی زیر نخ جدید قرار دهید تا دوخت شما بدون نیاز به گره، کاملاً ثابت بماند.
**مرحله آخر**
مطابق نقشه و رنگهایی که برای هر خانه مشخص شده، دوخت را ادامه دهید. پس از پایان کار، پارچه را به آرامی از کارگاه گلدوزی جدا کنید.
سوزندوزی بلوچی، مانند نقاشی کردن روی پارچههای ساده است. در این هنر، با کمک سوزن و نخهای رنگارنگ، طرحهای زیبا و چشمگیری روی پارچه پدید میآید تا لباسها و پارچهها جلوهای خاص و زیبا پیدا کنند. این طرحها در سوزندوزی بلوچی بسیار پرکاربرد هستند:
1- نقشهای گل و گلدان
2- نقش چشم
3- ابزار و وسایلی که در زندگی روزمره استفاده میشوند
4- چیزهای طبیعی مانند کوه، ماه، خورشید و طرح چپراس که از همه شناختهشدهتر است. این طرح، نشاندهنده موجهای آب و جریان آن است.
5- حیوانات خانگی و وحشی مانند اسب، شتر، مرغ، خروس، بز و پلنگ
6- پرندگان
9- جانوران خزنده مانند مار
در طرحهای بلوچی، هر رنگ مفهوم ویژهای را بیان میکند که برخی از آنها عبارتاند از:
رنگ قرمز: نماد رشادت و دلاوری مردم بلوچ است و همچنین نشان میدهد که آنان از زندگی خود شاد و راضی هستند.
رنگ زرد: این رنگ بیانگر بیماری است.
رنگ سفید: نشان از تندرستی و سلامتی دارد.
رنگ سبز: نماد زندگی، شادابی و سرزندگی است.
سوزندوزی بلوچی در استان سیستان و بلوچستان به دو روش اصلی انجام میشود:
نوع اول: دوخت پشتکار یا دوز چپ
این روش قدیمیتر و با ارزشتر است و از نظر قیمت نیز معمولاً گرانتر محسوب میشود.
نوع دوم: گلدوزی روی پارچه
در این روش، طرحها مستقیماً روی سطح پارچه دوخته میشوند. به دلیل سرعت بیشتر در انجام کار، قیمت این نوع سوزندوزی مناسبتر و کمتر است.
در هنر سوزندوزی، طرحها و خطوط رنگارنگ بر روی پارچههای ساده و بدون نقش، پدید میآیند. برای ایجاد این نقشها از نخهای رنگی، سوزن و همچنین قلابهای ویژه استفاده میشود. برای کشیدن این خطوط روی پارچه و انجام سوزندوزی، راهها و شیوههای گوناگونی وجود دارد. برای نمونه، نخهایی مانند ابریشم، پشم، الیاف مصنوعی، نخ نقده، نخ ملیله و نخ سرمه برای کار روی پارچههای پشمی، کتانی، زربافت، ابریشمی و پنبهای مناسب هستند.
برای انجام سوزندوزی ساده روی پارچه، باید این وسایل را آماده کنید:
۱. پارچههای مناسب از جنسهای مختلف مانند کتان، زربافت، ابریشم، پشم و پنبه
۲. نخهای باکیفیت مثل نخ ابریشمی، نخ پنبهای، نخ پشمی و نخ فلزی
۳. سوزنهای گوناگون شامل سوزن چنایل، بیتوین، تاپستری، شارپ، رفو، کرال و سوزن مخصوص منجوقدوزی
۴. بالشتک مخصوص برای نگهداری سوزنها
۵. قیچی
۶. رولت
۷. مداد
۸. کاغذ کاربن و صابون خیاطی
۹. انگشتانه برای محافظت از انگشت
۱۰. کارگاه رودوزی که وسیلهای است برای ثابت نگه داشتن پارچه هنگام کار
روشهای ساده سوزندوزی روی پارچه به شکلهای زیر انجام میشود:
۱. دوخت پرکار
در این روش، تقریباً همه سطح پارچه با نقشهای گوناگون سوزندوزی میشود.
۲. دوخت میانکار
در این نوع دوخت، بخشهای کمی از پارچه بدون سوزندوزی باقی میماند.
۳. دوخت کمکار
در این شیوه، قسمتهای زیادی از پارچه سوزندوزی نمیشود و فاصلههای خالی بیشتری دیده میشود.
در دنیای دوخت و دوز، روشهای مختلفی برای تزئین پارچه وجود دارد. در ادامه به برخی از این روشها اشاره میکنیم:
۱- دوردوزی: برای انتقال نقشه روی پارچه
۲- پردوزی و دوختهای ظریف
۳- پریواردوزی
۴- گرافدوزی که به آن تانکه یا افغانیدوزی هم میگویند
۵- آئینهدوزی و پیتدوزی
۶- جوکدوزی
نتیجهگیری
هنر سوزندوزی برای زیبا کردن قسمتهایی مانند سرآستین، شلوار و بخشهای دیگر به کار میرود. اصلیترین وسایل مورد نیاز برای این کار، پارچههای ساده و نخهای رنگی است. کسی که سوزندوزی میکند، اول پارچه را به اندازه دلخواه میبرد و سپس با کمک نخ، طرح مورد نظرش را روی پارچه پیاده میکند. بعد از کشیدن طرح، قسمتهای خالی با توجه به نقشه، با نخهای رنگارنگ به صورت پرکار، متوسط یا کمکار پر میشوند. شما میتوانید با یادگیری مرحله به مرحله سوزندوزی بلوچی از وبسایت آدینوشاپ، از این هنر زیبا لذت ببرید.
پرسشهای رایج
جوکدوزی روی چه نوع پارچهای انجام میشود؟
جوکدوزی روی پارچه مخصوصی به نام ششتاری انجام میشود، یا روی هر پارچهای که بافت یکدست و منظمی داشته باشد. اگر پارچه نازک و ظریف باشد، نتیجه کار زیباتر خواهد بود.
آیا سوزندوزی به پارچه آسیب میزند؟
خیر؛ سوزندوزی روی لباسهای محلی، نه تنها آنها را زیباتر میکند، بلکه باعث محکمتر و بادوامتر شدن آنها نیز میشود.
چه نوع پارچهای برای سوزندوزی بلوچی مناسب است؟
پارچه مناسب برای این کار دو ویژگی اصلی دارد: اول اینکه باید بافت مشخصی داشته باشد (که به آن شش تاری میگویند) و دوم اینکه تار و پود آن کاملاً صاف و مستقیم باشد. بر این اساس، پارچهها به دو دسته درشتبافت و ریزبافت تقسیم میشوند.
