تحقیق در مورد زندگی خسرو انوشیروان و اقدامات او در ایران

خسرو انوشیروان، که با نام انوشیروان عادل نیز شناخته می‌شود، یکی از مشهورترین پادشاهان ساسانی است. دوران طولانی حکومت او به عنوان نقطه‌ای درخشان در تاریخ ایران باستان به شمار می‌آید.

او پس از به پایان رساندن شورش مزدکیان، با ایجاد اصلاحات گسترده در سیستم اداری و مالیاتی کشور، ثبات و نظم را برقرار کرد. این اصلاحات باعث رونق اقتصادی و رفاه بیشتر مردم شد. در دوره فرمانروایی او، کشاورزی، تجارت و هنر به شکوفایی قابل توجهی رسید.

انوشیروان به عدالت و دادگستری اهمیت بسیاری می‌داد و برای حل اختلافات مردم شخصاً دادگاه تشکیل می‌داد. همین ویژگی بود که لقب “عادل” را برای او به ارمغان آورد.

این پادشاه همچنین حامی دانش و علم بود. با راه‌اندازی دانشگاه معروف “جندی‌شاپور”، دانشمندان از فرهنگ‌های مختلف را گرد هم آورد و فضایی برای تبادل علم و دانش فراهم کرد. در زمینه معماری و آبادانی نیز بسیار کوشا بود و بناهای بسیاری از خود به جای گذاشت.

دوران پادشاهی خسرو انوشیروان، عظمت و شکوه امپراتوری ساسانی را به نمایش می‌گذارد و او به عنوان نمادی از یک فرمانروای دادگر و مدبر در حافظه تاریخی ایران باقی مانده است.

در طول تاریخ پرفراز و نشیب ایران، پادشاهان بسیاری بر تخت سلطنت نشسته و سپس جای خود را به دیگران داده‌اند. هر یک از این فرمانروایان، با تصمیمات و کارهای درست یا نادرست خود، بر مسیر کشور و زندگی مردم اثر گذاشتند. یکی از این پادشاهان مشهور، خسرو یکم است که به خسرو انوشیروان عادل نیز شهرت دارد و گاهی از او با نام کسری انوشیروان یاد می‌شود. او سومین پسر قباد یکم از دودمان ساسانی بود.

خسرو با سرکوب ناآرامی‌ها و شورش‌های درون کشور، توانست قدرت را به دست بگیرد و اوضاع را آرام کند. شروع فرمانروایی او به زمانی بازمی‌گردد که پدرش، قباد، هنوز زنده و پادشاه بود. قباد، شایستگی‌های لازم برای حکمرانی را در پسر سوم خود می‌دید و برای این که پایه‌های حکومت را محکم کند، تلاش زیادی به خرج داد.

پس از درگذشت قباد، دیگر پسرانش دست به شورش زدند و معتقد بودند که انتخاب پدرشان برخلاف آیین مزدکی که در آن دوره رواج داشت، بوده است. اما سرانجام، بزرگان کشور و اشراف، خسرو یکم را به عنوان پادشاه پذیرفتند.

دوران پادشاهی انوشیروان را می‌توان یکی از درخشان‌ترین و برجسته‌ترین دوره‌های تاریخی ایران در زمان ساسانیان و حتی در کل تاریخ این سرزمین به شمار آورد. برای این که بهتر با این دوره آشنا شویم، در ادامه نگاهی کوتاه به ابعاد مختلف حکومت این پادشاه ساسانی خواهیم داشت.

شخصیت و منش خسرو انوشیروان

خسرو یکم همیشه در داستان‌های ایران به عنوان یک پادشاه نمونه و ایده‌آل معرفی شده است. او به فلسفه و دانش بسیار علاقه داشت، تا جایی که او را «فیلسوف افلاطونی» می‌نامیدند. در آن زمان، به فلسفه‌ای که رواج داشت، فلسفهٔ خسروانی یا پهلوانی گفته می‌شد. خسرو اول به خوبی می‌دانست که تبادل فرهنگ و تمدن با دیگر سرزمین‌ها چقدر اهمیت دارد، بنابراین از مسافران و جهانگردانی که به ایران می‌آمدند با گرمی استقبال می‌کرد. در دوران فرمانروایی او، دانش پزشکی هندی، یونانی و بابلی با طب سنتی ایران ترکیب شد و این موضوع باعث پیشرفت چشمگیر پزشکی در آن دوره گردید.

هرچند خسرو اول حکومت خود را با جنگ و کشتن برادرانش شروع کرد، اما به دلیل روش‌های منصفانه‌ای که در ادارهٔ کشور و رفتار با مردم در پیش گرفت، به او لقب «دادگر» دادند. او زنجیری از ساختمان کاخ خود آویزان کرده بود تا اگر کسی مورد ستم قرار گرفت، بتواند با به صدا درآوردن آن، توجه انوشیروان را جلب کند و او به موضوع رسیدگی نماید. در زمان پادشاهی او، قوانین با دقت و سختگیری اجرا می‌شد و از این رو، خسرو اول را نماد جوانمردی و عدالت می‌دانند.

اقدامات و اصلاحات انوشیروان

او در ابتدای پادشاهی‌اش، قصد کرد تغییرات اساسی در سراسر کشور ایجاد کند. برای رسیدن به این هدف، اول با دشمن اصلی ایران، یعنی امپراتوری روم، صلح کرد تا بتواند با خیال راحت به اوضاع داخل کشور رسیدگی کند.
برای اینکه بررسی دقیق‌تری داشته باشیم، این تغییرات را به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌کنیم:

اصلاحات داخلی

اقدامات مهم خسرو انوشیروان

– پایان دادن به جنبش مزدک: مزدک در دوران پادشاهی قباد هواداران زیادی پیدا کرده بود، حتی خود قباد نیز از او پشتیبانی می‌کرد. مزدک از این موقعیت سوء استفاده کرد تا قدرت بیشتری به دست آورد و دارایی‌های مردم را تصاحب کند. او به یکی از دلایل اصلی نابسامانی‌های داخلی کشور تبدیل شده بود.
خسرو با سرکوب پیروان مزدک و پس گرفتن اموالی که غصب کرده بودند، بخشی از اموال را به صاحبان اصلی بازگرداند و بقیه را صرف بازسازی خرابی‌های کشور کرد.

– تقویت ارتش: او سپاه ایران را از نظر ساز و برگ نظامی و تعداد سربازان تقویت کرد.

– اصلاحات فرهنگی: در این دوره دانشمندان با کشورهای دیگر تبادل می‌شدند، افراد دانا و تحصیلکرده در رده‌های بالای مدیریت قرار گرفتند و به فلسفه و خردورزی اهمیت ویژه‌ای داده شد.

– تأسیس مدرسه پزشکی در جندی‌شاپور

– اصلاح نظام مالیاتی: پیش از این، بزرگان کشور اموال را جمع می‌کردند و خود از پرداخت مالیات معاف بودند که این امر به مردم عادی فشار می‌آورد. همچنین مالیات کشاورزان بر اساس مقدار محصول و بدون توجه به اندازه زمین تعیین می‌شد، اما در روش جدید، مالیات بر اساس مساحت زمین محاسبه شد. علاوه بر این، سن پرداخت مالیات بین ۲۰ تا ۵۰ سال تعیین گردید و میزان دارایی افراد نیز در محاسبه مالیات در نظر گرفته شد.

– احیای کشاورزی و بهبود شبکه آبیاری: این تغییرات در نظام مالیاتی باعث شد تا کشاورزان از زمین‌های خود بهتر استفاده کنند و روش‌های مناسب‌تری برای آبیاری رواج یابد.

– طاق کسری: این کاخ در چهار طبقه و بدون پنجره ساخته شد و محل زندگی انوشیروان برای رسیدگی به امور کشور و مردم بود. این بنا مشهورترین سازه دوره ساسانی به شمار می‌رود.

اقدامات خارجی

مقابله با هون‌ها
به دلیل داشتن قدرت و ثبات کافی در داخل کشور، انوشیروان از پرداخت پول به هون‌ها خودداری کرد. هون‌ها نیز چون توانایی جنگیدن با ایران را در خود نمی‌دیدند، سکوت کردند.

فتح یمن
برای جلوگیری از حملات حبشی‌ها و به دنبال آن، رومی‌ها، خسرو انوشیروان یک ارتش بزرگ به یمن فرستاد. او با دادن روحیه به مردم یمن، توانست این سرزمین را فتح کند و باعث شود ایران بر راه‌های دریایی دریای سرخ و اقیانوس هند مسلط شود.

جنگ با امپراتوری روم شرقی (بیزانس)
در ابتدا، چون هر دو طرف درگیر مشکلات دیگری بودند، صلح برایشان مفید بود. اما وقتی لشکرهای رومی در مناطق دیگر پیشروی کردند، اوضاع طوری شد که اگر انوشیروان به روم پاسخی نمی‌داد، کنترل شرایط را از دست می‌داد.
برای این جنگ یک بهانه لازم بود. این بهانه زمانی به دست آمد که امپراتور روم، ژوستینین، بدون مشورت با خسرو، در یک درگیری بین حارث بن عمرو (پادشاه غسان که تحت حمایت روم بود) و منذر بن نعمان (پادشاه حیره که از ایران اطاعت می‌کرد) دخالت کرد. به این ترتیب، انوشیروان با لشکری بزرگ به روم حمله کرد و شکست سنگینی به آنان وارد نمود.

نبرد لازیکا
ارتش ایران برای مقابله با پیشروی‌های روم، بارها با سربازان رومی در منطقه لازیکا و اطراف آن جنگید که در بیشتر این نبردها پیروز شد. در پایان، به دلیل ناتوانی امپراتور روم در ادامه جنگ با ایران، دو طرف پیمان صلح امضا کردند.

نبرد با ترکان
در ابتدا، ترک‌ها متحد ایران برای سرکوب هون‌ها بودند و انوشیروان با زیرکی، با ازدواج با دختر خاقان ترک، روابط دو طرف را محکم کرد. اما به تدریج، این ترک‌ها به دشمن اصلی ایران تبدیل شدند و چون توانایی مقابله با ارتش ایران را در خود نمی‌دیدند، برای اتحاد به سوی دشمن قدیمی ایران، یعنی رومی‌ها، دست دراز کردند.

جنگ سوم ایران و روم
با شکسته شدن پیمان صلح توسط ژوستینین، امپراتور روم، جنگ دوباره آغاز شد. انوشیروان با وجود کهولت سن (۷۰ سالگی) توانست بار دیگر شکست سنگینی به رومی‌ها وارد کند.

مرگ انوشیروان

دوره پادشاهی انوشیروان برای ایران دستاوردهای بسیار درخشانی به همراه داشت و تاریخ پرافتخاری را برای این سرزمین ساخت. او پس از چهل و هشت سال حکمرانی پربار، به طور طبیعی از دنیا رفت و پس از او پسرش هرمز چهارم، که نوه پادشاه ترکها نیز بود، بر تخت سلطنت نشست. پندها و توصیه‌های خسرو انوشیروان به پسرش هرمز، در کتابی به نام «رساله اندرز خسرو کواتان» گردآوری شده که نشان‌دهنده شخصیت بلند و ارزشمند این پادشاه ایران است.
 
اختصاصی آدینوشاپ/ نویسنده: صفیه عبدالرحیمی