هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه2 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
سوره دخان، چهل و چهارمین بخش قرآن کریم است که در شهر مکه بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده است. این سوره را “دخان” به معنای “دود” مینامند. دلیل این نامگذاری، اشاره به یکی از نشانههای نزدیک شدن قیامت در این سوره است؛ نشانهای به نام “دود” که همه مردم را فرا خواهد گرفت.
در آیات این سوره آمده است که پیش از روز قیامت، دودی آشکار در آسمان پدیدار میشود که تمام مردم جهان را در برمیگیرد. این اتفاق، یکی از وقایع بزرگ و هشداردهنده قبل از پایان دنیا است.
سوره دخان بر قدرت بیپایان خداوند، وقوع قیامت و سرنوشت اقوام گذشته که راه کفر را در پیش گرفتند، تأکید میکند. این سوره به مؤمنان نوید پاداش و بهشت پرنعمت میدهد و برای کافران، عذاب دردناک را توصیف میکند. همچنین بخشی از آیات آن به نزول قرآن در شبهای پربرکت اشاره دارد.
سوره دخان، چهل و چهارمین بخش قرآن کریم است که در شهر مکه بر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نازل شده است. محتوای اصلی این سوره حول سه موضوع اساسی میچرخد: توحید و یگانگی خداوند، مسئله معاد و زندگی پس از مرگ، و همچنین جایگاه و اهمیت خود قرآن. در این نوشته، قصد داریم این سوره را به طور خلاصه معرفی کنیم. به این منظور، به چرایی انتخاب نام “دخان” برای این سوره، اهداف و درونمایههای اصلی آن، خواص و فضیلتهای خواندنش و همچنین بخشهای شناختهشدهتر آن خواهیم پرداخت.
سوره دخان شصت و چهارمین سورهای است که بر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نازل شد و در قسمت بیست و پنجم قرآن جای دارد.
این سوره در دسته سورههای حوامیم قرار میگیرد و از نظر اندازه، جزو سورههای مثانی محسوب میشود.
توضیح: سورههای حوامیم به سورههایی گفته میشود که با حروف جداگانه «حم» شروع میشوند.
سورههای مثانی نیز سورههایی هستند که پس از سورههای طولانی قرآن میآیند.
در این سوره پربار، داستان زندگی حضرت موسی علیهالسلام بیان میشود: مأموریت او برای هدایت قوم بنیاسرائیل، بیرون آوردن آنان از سرزمین مصر، عبور از دریا و نجات یافتن، برتری دادن به آنان بر مردمان زمان خود و نابودی فرعونیان (آیات ۱۵ تا ۳۲).
همچنین، یکی از کارهای سفارششده برای شب بیست و سوم ماه رمضان (شب قدر)، خواندن این سوره است.
«دخان» در زبان عربی به معنای «دود» است. این سوره به این نام خوانده میشود چون در آیه دهم آن، به یکی از نشانههای روز قیامت اشاره شده که همان «دخان» یا دود است. این سوره با نام «حم دخان» هم شناخته میشود.
توضیح: همه سورههایی که با «حم» شروع میشوند، به همین شکل نامگذاری میشوند؛ یعنی «حم» به ابتدای نام سوره اضافه میگردد. برای نمونه: «حم دخان»، «حم زخرف» و… بنابراین، این شیوه نامگذاری فقط مربوط به سوره دخان نیست.
فضای نزول سوره دخان و هدفی که برای آن در نظر گرفته شده، مانند دیگر سورههای حوامیم، مباحث اعتقادی است. این سوره با سایر سورهها در این تفاوت دارد که بیشتر مشرکان را تهدید و هشدار میدهد که اگر بر سر کجروی و دشمنی خود پافشاری کنند، به عذابهای گوناگون در این دنیا و آخرت دچار خواهند شد. همچنین برای روشنتر شدن موضوع، نمونهای از سرنوشت پیشینیان (مانند نابودی فرعونیان) بیان میکند تا شاید عبرت بگیرند و به راه راست بازگردند.
سوره دخان در اصل هشدار و بیدارباشی برای کسانی است که روز قیامت و حقانیت قرآن را انکار میکنند. این سوره با اشاره به عظمت قرآن و داستان حضرت موسی و قوم فرعون، میخواهد به مخالفان هشدار دهد که اگر به ندای حق گوش ندهند، عذابی دردناک در انتظارشان خواهد بود.
خلاصه محتوای سوره دخان به شرح زیر است:
– سوگند به قرآن روشنکننده، نازل شدن قرآن در شب قدر برای راهنمایی مردم، رحمت خداوند که باعث فرستادن قرآن و پیامبران شده، توصیف خداوند یکتا (آیات ۱ تا ۸)
– بیان سرنوشت تلخ کسانی که حق را نمیپذیرند و چگونگی نزول عذاب بر آنها (آیات ۹ تا ۱۶)
– روایت داستان حضرت موسی و فرعون، دعوت موسی به پرستش خدای یگانه و سرپیچی فرعونیان، مأموریت موسی برای نجات قومش از مصر، عبور ایمانآورندگان از دریا و نابودی فرعون و لشکرش، برتری یافتن این قوم و آزمایش آنها با معجزات الهی (آیات ۱۷ تا ۳۳)
– استدلالهای مشرکان درباره انکار قیامت و زنده شدن دوباره، اشاره به نابودی امتهای گذشته که گناهکار بودند، وعده عذاب به مشرکان (آیات ۳۴ تا ۴۲)
– توصیف مجازاتهای روز قیامت برای گناهکاران (آیات ۴۳ تا ۵۰)
– توصیف نعمتهای بهشتی برای افراد پرهیزگار (آیات ۵۱ تا ۵۷)
– بیان دلیل نازل شدن آیات قرآن به زبانی روشن و گویا؛ برای بیدار کردن گناهکاران و هشدار به آنان در صورت مخالفت با قرآن (آیات ۵۸ و ۵۹)
فواید و پاداشی که خواننده سوره دخان به دست میآورد را میتوان به شکل زیر خلاصه کرد:
– بخشیده شدن گناهان کسی که در شبهای جمعه به طور پیوسته سوره دخان را تلاوت کند.
– کسی که در نمازهای واجب و نافله این سوره را بخواند، در قیامت همراه با افراد باایمان محشور میشود، زیر سایه عرش الهی قرار میگیرد، حسابرسی اعمالش آسان میگردد و نامه اعمالش به دست راستش داده میشود.
– کسی که در آیات سوره دخان تفکر و تأمل کند، معنویتش افزایش مییابد، آرامش درونی پیدا میکند و زندگیاش بهبود مییابد.
آیاتی که بیشتر مردم از این سوره میشناسند و در میان مسلمانان شهرت زیادی دارند، عبارت است از:
آنها باغهای سرسبز، چشمههای جاری، کشتزارهای پربار، جایگاههای باشکوه و نعمتهای فراوانی را که در آن زندگی راحتی داشتند، پشت سر گذاشتند. اینگونه بود سرنوشت آنان و ما همه این داراییها را به مردمی دیگر سپردیم. نه آسمان بر آنان اشک ریخت و نه زمین، و هیچ فرصت جبرانی هم به آنان داده نشد.
این آیات در مورد فرعونیان است که دعوت حضرت موسی(ع) را نپذیرفتند و در پایان غرق شدند. همه نعمتهایی که در اختیار داشتند، به دیگران رسید.
پایان کار همه کسانی که در باورها و روش زندگی خود تغییری ایجاد نمیکنند و به فرمانهای خداوند توجهی ندارند، همینگونه خواهد بود. مهم نیست چقدر قدرت و ثروت داشته باشند، در نهایت همه آنها را از دست میدهند و در پیشگاه الهی برای پاسخگویی به اعمالشان حاضر میشوند.
إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی مَقَامٍ أَمِینٍ
ترجمه: پرهیزکاران در جایگاه امنی خواهند بود.
در آیات ۵۱ تا ۵۷، ویژگیهای جایگاه امن پرهیزکاران بیان میشود. در این آیات آمده است:
«در میان باغها و چشمهها؛ آنها لباسهایی از حریر نازک و ضخیم میپوشند و در مقابل یکدیگر مینشینند؛ اینچنیناند بهشتیان؛ و آنها را با «حور العین» تزویج میکنیم! آنها در آنجا هر نوع میوهای را بخواهند در اختیارشان قرار میگیرد، و در نهایت امنیت بهسر میبرند! هرگز مرگی جز همان مرگ اول [که در دنیا چشیدهاند] نخواهند چشید، و خداوند آنها را از عذاب دوزخ حفظ میکند؛ این فضل و بخششی است از سوی پروردگارت، این همان رستگاری بزرگ است!»
پرهیزکاران در بهشت از هرگونه نگرانی و آسیب در امان هستند. در روایات نیز اشاره شده که این جایگاه امن، تنها به آخرت محدود نمیشود؛ زیرا پرهیزکاران در دنیا نیز با یاد خدا و پناه بردن به او، در پناه الهی قرار میگیرند و خداوند آنان را حفظ کرده و در جایگاهی امن قرار میدهد.
همچنین در مورد آثار و برکات سوره حدید نیز روایاتی نقل شده که نشان از اهمیت و فضیلت این سوره دارد.
